I OSK 944/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 767/21 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] lipca 2021 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 767/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r., [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wywiodła A. G. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: "p.p.s.a.": 1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy: a) poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2020 poz. 111 z późn. zm. – dalej jako: "u.ś.r.") polegającą na: - pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy, - przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną babką Z. T. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż Z. T. ma trzy córki, na których - jako spokrewnionych w pierwszym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny, - uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego wniosku, iż w sytuacji skarżącej nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz.U. z 2020 poz. 1359 z późn. zm., dalej "k.r.o.") obowiązek alimentacyjny względem babki, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, - nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego; 2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: a) art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2021 poz. 735 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a.") poprzez: - nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez dzieci Z. T. opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie wymaganym stanem zdrowia osoby z niepełnosprawnością, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, b) art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz o "zasądzenie kosztów zastępstwa za obie instancje", a także zrzekła się przeprowadzenia rozprawy. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. W następnej kolejności wskazać należy, że skoro w niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał następujących rozważań. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia. Podkreślić przy tym należy, że przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne. Odnosząc się do pierwszego z podniesionych zarzutów należy zaakcentować, że skarga kasacyjna zarzuca - błędną wykładnię - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ustosunkowując się do tak sformułowanego zarzutu wskazać trzeba, że by ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełniać określone ustawą przesłanki. Nie wystarczy zatem sama okoliczność sprawowania opieki nad schorowanym członkiem rodziny. Skarżąca będąc wnuczką należy do osób o których mowa w art. art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zatem dla przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego konieczne byłoby spełnienie przez nią przesłanek o których mowa w tym przepisie. Kolegium w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustaliło, że osobami spokrewnionymi z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu są jej córki nielegitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy (i ustalenia te pozostają niekwestionowane), Z. T. pozostaje w związku małżeńskim z E. T. , który został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Z. T. ma również trzy córki. C. G. legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z 29 maja 2019 r.) i w toku postępowania pozostawała aktywna zawodowo. B. K. legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z 06 maja 2021 r.) i w toku postępowania administracyjnego również pozostawała aktywna zawodowo. G. C. nabyła uprawnienie do świadczenia emerytalnego i w toku postępowania administracyjnego była zatrudniona na ¼ etatu. Oznacza to, że skarżąca kasacyjnie będąca wnuczką Z. T., w konkretnych okolicznościach badanej sprawy, nie spełniała przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Prawidłowość stanowiska Kolegium umacnia podjęta w dniu 14 listopada 2022 r. (po wydaniu zaskarżonego wyroku) przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała w składzie siedmiu sędziów o sygn. akt I OPS 2/22, w uzasadnieniu której wskazano, że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna - brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Dalej należy zwrócić uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w uzasadnieniu uchwały m. in. że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Nie ma wątpliwości, że żadna z córek osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, takim orzeczeniem się nie legitymuje. Natomiast szeroko opisywane w skardze kasacyjnej konflikty rodzinne nie mogą być uznane za obiektywne przyczyny, uniemożliwiające zadośćuczynienie obowiązkom alimentacyjnym dzieci wobec matki. W świetle dokonania przez organy prawidłowej wykładni prawa materialnego i słusznej jej akceptacji przez Sąd Wojewódzki, nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut uchybienia przepisom postępowania, tj. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Tym bardziej, że naruszenia wskazanych przepisów postępowania skarżąca kasacyjnie upatruje de facto w odmiennej ocenie okoliczności, które zostały udokumentowane w aktach sprawy. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie. Prawnie neutralne pozostają zagadnienia na okoliczność których skarżąca kasacyjnie domaga się prowadzenia ustaleń (art. 77§ 1 k.p.a.). Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej Kolegium nie naruszyło art. 7, art. 11, ani art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a skarżąca kasacyjnie niezasadnie wad zaskarżonej decyzji upatruje w okolicznościach, które w świetle prawa nie stanowią obiektywnych przyczyn uniemożliwiających zadośćuczynienie obowiązkom alimentacyjnym. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a orzekł jak w sentencji na posiedzeniu niejawnym.