I OW 114/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch del. WSA Stanisław Marek Pietras Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy i Miasta M. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy i Miasta M. a Burmistrzem Miasta S. w przedmiocie rozpoznania wniosku J. D. o umorzenie zadłużenia powstałego w funduszu alimentacyjnym postanawia: oddalić wniosek Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., działający z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta M. pismem z dnia 13 lipca 2011 r. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym Burmistrzem a Burmistrzem Miasta S. poprzez wskazanie organu właściwego w sprawie rozpatrzenia podania J. D. o umorzenie zadłużenia powstałego w funduszu alimentacyjnym z powodu wypłacania przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 1 lipca 2011 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. wpłynęło z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. postanowienie o przekazaniu podania J. D. z dnia [...] czerwca 2011 r. Wnioskodawca podał, że J. D. jest zobowiązany do alimentacji na syna D. D. Z uwagi na niewywiązywanie się przez niego z tego obowiązku na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] października 2008 r., a następnie decyzji nr [...] z dnia [...] września 2009 r. zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego A. B. Dnia 18 grudnia 2008 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. wpłynął wniosek z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Dnia 27 grudnia 2010 r. do GOPS w M. wpłynęła decyzja nr [...] z GOPS w S. orzekająca o spłacie należności z tytułu otrzymanych przez D. D. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak podano we wniosku J. D.wnioskiem z dnia 16 czerwca 2011 r. zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o umorzenie należności wymienionych w powyższej decyzji. Ośrodek ów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uznał, iż organem właściwym do rozstrzygnięcia tej sprawy jest Ośrodek Pomocy Społecznej w M., zdaniem zaś wnioskodawcy to organ właściwy wierzyciela, zgodnie z art. 30 ust. 2 tej ustawy jest właściwy w sprawie. W odpowiedzi na wniosek Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. wskazał, że A. B. (wcześniej D.) pobierała zaliczkę alimentacyjną na syna D. D. Wymienione wyżej świadczenie zostało jej przyznane na podstawie następujących decyzji administracyjnych: 1) nr [...] z dnia [...] października 2005 r. – świadczenie w wysokości 300,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., 2) nr [...] z dnia [...] września 2006 r. – świadczenie w wysokości 300,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2006 r. do 31 maja 2007 r., 3) nr [...] z dnia [...] maja 2007 r. – świadczenie w wysokości 170,00 zł miesięcznie na okres od 1 czerwca 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r., 4) nr [...] z dnia [...] września 2008 r. – świadczenie w wysokości 170,00 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2005 r. do 30 września 2008 r. A. B. łącznie pobierała zaliczkę alimentacyjną na kwotę 7.150,00 zł. Dłużnikiem alimentacyjnym w tej sprawie jest J. D., którego zadłużenie względem MGOPS w S. z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wynosi 7.507,50 zł. Wyżej wymieniony nie dokonał żadnej wpłaty na pokrycie tego zadłużenia. Od daty wejścia w życie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów A. B. zostało przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna D. D. na podstawie decyzji administracyjnych: 1) nr [...] z dnia [...] października 2008 r. – świadczenie w wysokości 400,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., 2) ww. decyzja została zmieniona i A. B. pobierała świadczenie w wysokości 500,00 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2009 r., 3) nr [...] z dnia [...] października 2008 r. – świadczenie w wysokości 400,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., 4) nr [...] z dnia [...] września 2009 r. – świadczenie w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października do 30 września 2010 r., 5) nr [...] z dnia [...] października 2010 r. – świadczenie w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. Zadłużenie J. D. względem MGOPS w S. z tytułu wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzień 8 sierpnia 2011 r. wynosi 16.546,37 zł plus ustawowe odsetki. Na pokrycie ww. zadłużenia dłużnik dokonał kilku wpłat w różnych odstępach czasu w łącznej wysokości 490,63 zł. Wysokość zadłużenia względem MGOPS w S. z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej i funduszu alimentacyjnego wynosi 24.053 zł plus ustawowe odsetki. Podano, że w dniu 31 maja 2011 r. wpłynęło podanie dłużnika o zaniechanie dalszych działań egzekucyjnych w jego sprawie. Na pytanie organu czy J. D. zwraca się z prośbą o zaniechanie działań jedynie na czas pobytu w Areszcie Śledczym, czy o umorzenie długu jaki ma wobec MGOPS S. dłużnik odpowiedział, że byłoby dla niego dużym odciążeniem finansowym, gdyby należności zostały mu umorzone. Dlatego też przekazano jego podanie do załatwienia na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz sporów kompetencyjnych między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Sporem kompetencyjnym (sporem o właściwość) jest sytuacja prawna, w której co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi rozbieżność poglądów, która winna być usunięta przez Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym trybie. Jednakże, aby spór tego rodzaju zaistniał muszą zostać usunięte wszelkie wątpliwości co do tego jakiej konkretnej sprawy spór ten dotyczy, bowiem spór taki może powstać wyłącznie wówczas, gdy nie istnieją wątpliwości co do rodzaju sprawy i podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia, a pomiędzy organami kontrowersje budzi wyłącznie kwestia który z nich posiada określone przez przepisy prawa kompetencje do jej załatwienia (takie stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny wyrażał w wielu postanowieniach, m.in. w postanowieniu z dnia 3 lipca 2007 r. sygn. akt I OW 22/07, w postanowieniu z dnia 24 lipca 2007 r. sygn. akt II OW 25/07, w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2008 r. sygn. akt II GW 10/07 – niepublikowane i w postanowieniu z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt I OW 101/10, LEX nr 741702. W rozpoznawanej sprawie nie została wyjaśniona podstawowa dla rozstrzygnięcia sporu o właściwość kwestia, bowiem nie został ustalony w sposób niebudzący wątpliwości przedmiot sprawy, który wyznaczony jest treścią żądania J. D. Dopiero bowiem wówczas, gdy po stosownym pouczeniu co do treści art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7) a w szczególności wyjaśnienia przez organ różnicy pomiędzy zakresem żądania określonego w art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy, dłużnik alimentacyjny sprecyzuje swoje żądanie możliwe będzie określenie właściwego w sprawie organu. Pozostające w niniejszym sporze organy nie kwestionują swojej roli jako organu właściwego dłużnika i organu właściwego wierzyciela. Jak podał Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S., odwołując się do treści wydanych decyzji wobec niewywiązywania się przez dłużnika alimentacyjnego J. D. z obowiązków alimentacyjnych w stosunku do syna D.D. wypłacane były – na podstawie kolejnych decyzji świadczenia w postaci zaliczek alimentacyjnych, a także świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a wysokość zadłużenia względem MGOPS w S. z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej i świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosiła na dzień 8 stycznia 2011 r. 24.053,87 zł z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Stosownie do ust. 2 tego artykułu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W myśl zaś ust. 3 umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zarówno więc organ właściwy dłużnika, jak i organ właściwy wierzyciela uprawnione są do umorzenia jego należności, jednakże w przypadku art. 30 ust. 1 umorzenie to może obejmować m.in. zarówno należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej (art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy), natomiast art. 30 ust. 2 obejmuje wyłącznie należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Zauważyć jednak trzeba, że regulacje zawarte w obu ustępach omawianego artykułu zawierają odmienne zasady m.in. co do przesłanek i możliwego zakresu umarzania należności. W takiej sytuacji organ właściwy wierzyciela, do którego wystąpił dłużnik alimentacyjny z prośbą o "zaniechanie dalszych działań alimentacyjnych" (pismo z dnia 31 maja 2011 r. – k. 28) i następnie na pytanie organu czy jego prośba dotyczy zaniechania działań egzekucyjnych jedynie na czas jego pobytu w Areszcie Śledczym, czy o umorzenie długu jaki ma wobec MGOPS z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego (pismo z dnia 13 czerwca 2011 r. – k. 27) odpowiedział, że dużym odciążeniem finansowym byłoby dla niego umorzenie należności (pismo z dnia 16 czerwca 2011 r. – k. 26), przedwcześnie i całkowicie arbitralnie zakwalifikował podanie J. D. jako żądanie dotyczące umorzenia należności w trybie przewidzianym w art. 30 ust. 1 ustawy. Przypomnieć trzeba, że organy administracji publicznej obowiązane są w myśl art. 9 k.p.a. do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a nadto organy czuwają nad tym aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W pierwszej więc kolejności, jak już wcześniej wskazano, należy udzielić zainteresowanemu szczegółowych informacji i wyjaśnień co do treści art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Po uzyskaniu jego precyzyjnego stanowiska co do zgłoszonego żądania możliwe dopiero będzie określenie właściwego organu, w zależności od podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia (art. 30 ust. 1 czy ust. 2 ustawy). W obecnym stanie sprawy wniosek uznać należało za przedwczesny, co powodowało konieczność jego oddalenia w oparciu o art. 15 § 2 i art. 64 § 3 w związku z art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.