I OW 129/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 20 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta P. a Wójtem Gminy Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W.N. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy Z. jako organ właściwy w sprawie. Pismem z 10 lipca 2025 r. Prezydent Miasta P. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. N. (dalej także: "zainteresowany") w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej. Wnioskodawca wskazał, że zainteresowany jest osobą bezdomną, w związku z czym organem właściwym jest organ gminy jego ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Z. podniósł, że zainteresowanego nie łączą żadne związki z gminą Z. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., dalej: "ups") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach dotyczących pomocy społecznej reguluje art. 101 ups. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). Istota sprawy sprowadza się do tego, czy zainteresowany jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle materiałów znajdujących się w aktach sprawy bezdomność osoby ubiegającej się o umieszczenie w domu pomocy społecznej nie budzi wątpliwości. Wynika to jednoznacznie z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, gdzie wskazano, że zainteresowany w 2023 r. na krótko zatrzymywał się w schronisku dla bezdomnych w P., natomiast w ostatnim czasie przebywał w różnych miejscach na terenie P., tj. ogródkach działkowych i pustostanach, w towarzystwie innych osób bezdomnych. Obecnie zainteresowany przebywa w szpitalu specjalistycznym w P. na oddziale rehabilitacji, po amputacji nóg. Nie może budzić wątpliwości, że przebywanie w szpitalu nie jest tożsame z zamieszkiwaniem w lokalu mieszkalnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, albowiem szpital nie jest lokalem mieszkalnym i nie służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych a pobyt w nim, nawet jeżeli w niektórych okolicznościach przedłużający się, ma jedynie charakter tymczasowy. Jednocześnie w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek innych dowodów które mogłyby wskazywać, że W.N. posiada inne miejsce zamieszkania. Tym samym należy uznać, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu powyższego przepisu, przez co w sprawie zastosowanie znajduje art. 101 ust. 2 ups, przez co ustalenie właściwości miejscowej organu następuje według ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanego na pobyt stały. Wobec powyższego w realiach sprawy bezzasadne jest rozważanie tego, czy zainteresowany kiedykolwiek zamieszkiwał na terenie gminy Z. Z uwagi na jednoznaczną treść art. 101 ust. 2 ups w przypadku osoby bezdomnej wyłączną przesłanką ustalenia właściwości miejscowej organu jest ostatnie miejsce zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenie na pobyt stały, niezależnie od tego czy osoba ta jest lub była w jakikolwiek sposób związana z miejscem swojego ostatniego zameldowania. Ze znajdującej się w takich sprawy informacji z systemu PESEL wynika, że ostatnie miejsce zameldowania zainteresowanego na pobyt stały znajdowało się na obszarze gminy Z. – co przesądza o właściwości Wójta Gminy Z. w rozpoznawanej sprawie. Z tych względów na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.