I OW 183/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędzia del. WSA Anna Klotz (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy S. a Wójtem Gminy T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M. Z. w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych A. i P. Z. postanawia: wskazać Wójta Gminy S. jako organ właściwy w tej sprawie. Wójt Gminy S. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy S. a Wójtem Gminy T. przez wskazanie Wójta Gminy T. jako organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Powyższy wniosek został złożony w następującym stanie faktycznym i prawnym. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], Wójt Gminy S., działając na podstawie art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 192, poz. 1378 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów", uznał się niewłaściwym do rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego – M. Z. z dnia [...] czerwca 2010 r., o umorzenie wobec niego niezapłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz uprawnionych w całości lub w połowie z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację osobistą oraz materialną i przekazał to podanie według właściwości do organu właściwego dłużnika, tj. Wójta Gminy T. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wójt wskazał, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 tejże ustawy, może umorzyć organ właściwy dłużnika, w związku z czym organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku jest Wójt Gminy T. Przekazany zgodnie z właściwością wniosek został rozpoznany przez Wójta Gminy T., decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 2 pkt 3, 9 i 10, art. 30 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , w której odmówiono wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na osoby uprawnione. W wyniku wniesionego odwołania przez dłużnika alimentacyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 i art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że organem właściwym dłużnika – M. Z. - jest Wójt Gminy T., natomiast organem właściwym wierzyciela – M. Z. - jest Wójt Gminy S. Organ podał pod wątpliwość rozpatrzenie przedmiotowego wniosku na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez Wójta Gminy T. jako organu właściwego dłużnika w sytuacji , gdy dłużnik alimentacyjny występując do organu wierzyciela uzasadnił umorzenie zaległych zaliczek alimentacyjnych w całości lub w części trudną sytuacją osobistą i materialną . Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego decyduje organ właściwy wierzyciela. W związku z powyższym Kolegium poleciło organowi I instancji zwrócić się do wnioskodawcy o sprecyzowanie żądania, tj. jednoznaczne wyjaśnienie, czy domaga się umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, czy też na podstawie art. 30 ust. 2 tejże ustawy. Pismem z dnia [...] września 2010 r., nr [...], Wójt Gminy T. zwrócił się do wnioskodawcy o doprecyzowanie żądania zawartego we wniosku z dnia [...] czerwca 2010 r. zgodnie z zaleceniem organu odwoławczego. W odpowiedzi na ww. pismo M. Z. sprecyzował, iż z racji trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej opiera swój wniosek na art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kierując się treścią odpowiedzi udzielonej przez wnioskodawcę Wójt Gminy T. postanowieniem z dnia [...] października 2010 r., nr [...], działając na podstawie art. 19, art. 65 § 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 10, art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uznał się niewłaściwym do rozpatrzenia sprawy i przekazał wniosek M. Z. według właściwości do organu właściwego wierzyciela, tj. Wójta Gminy S. Wójt Gminy S. działając na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość poprzez wskazanie Wójta Gminy T. jako organu uprawnionego do rozpoznania przekazanego wniosku dłużnika z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, uzasadniając stanowisko tym, że przedmiotowy wniosek dotyczy należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem organu wnioskującego wskazane w tym przepisie należności mogą być umarzane wyłącznie w oparciu o regulację art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem organem właściwym do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia jest w niniejszej sprawie organ właściwy dłużnika. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organem właściwym dłużnika jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Wójt Gminy T. w udzielonej odpowiedzi uznał za uzasadniony wniosek o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość z uwagi na zaistniały stan faktyczny i prawny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ustawą p.p.s.a. rozpoznawał negatywny spór o właściwość , który powstał pomiędzy Wójtem Gminy T., a Wójtem Gminy S. Przez negatywny spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za niewłaściwe do załatwienia sprawy ( podobnie postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II OW 79/05 ONSAiWSA 2006 , nr 3, poz.75 oraz LEX nr 182544). Z istoty sporu o właściwość wynika, że spór może mieć miejsce w takiej sytuacji, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej, przez organ administracji publicznej w postępowaniu jurysdykcyjnym. Jeżeli organ nie jest właściwy w sprawie przekazuje sprawę do organu właściwego, w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (art. 65 § 1 k.p.a.). Oznacza to, że w pierwszej kolejności, organ, który uznaje się za niewłaściwy powinien wydać stosowne postanowienie, które doręcza się stronom z możliwością wniesienia zażalenia do organu wyższego stopnia, a w razie wniesienia zażalenia i wydania postanowienia w tym przedmiocie przez organ wyższego stopnia - wniesienia skargi na takie postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Spór, objęty kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego powstaje dopiero wówczas, gdy postanowienie o przekazaniu sprawy innemu organowi jest ostateczne, sprawa w tym zakresie nie została rozstrzygnięta przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, a organ, któremu sprawa została tak przekazana, nie podziela stanowiska wyrażonego w postanowieniu o przekazaniu sprawy. Spór o właściwość może toczyć się między organami jednostek samorządu terytorialnego i samorządowymi kolegiami odwoławczymi (art. 22 § 1 k.p.a.). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przekładając powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy uznać , że wniosek Wójta Gminy S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość jest dopuszczalny. Podstawowe znaczenie dla wskazania przez Naczelny Sąd Administracyjny organu właściwego do załatwienia sprawy ma wyjaśnienie przez organ, co jest przedmiotem sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że: "Dopiero jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego, z którego organ wyprowadza wniosek, że nie jest właściwy do załatwienia danej sprawy z zakresu administracji publicznej, daje mu podstawę do przekazania żądania organowi jego zdaniem właściwemu w sprawie, a następnie - gdy i ten organ uzna się za niewłaściwy - wystąpienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego" (vide: postanowienie NSA z dnia 30 września 2004 r., sygn. akt OW 110/04, ONSAiWSA 2005, nr 2, poz. 46 oraz Lex nr 144510). W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu o właściwość pomiędzy organami samorządu terytorialnego jest wniosek dłużnika alimentacyjnego – M. Z. z dnia [...] czerwca 2010 r., skierowany do Wójta Gminy S. o umorzenie wobec niego niezapłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz uprawnionych w całości lub połowie z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację osobistą oraz materialną. Kluczowe znaczenie w przedstawionym Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sporze o właściwość ma to, iż w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wójta Gminy T., któremu podanie wnioskodawcy przekazano zgodnie z właściwością postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], doszło do sprecyzowania przez stronę treści żądania z równoczesnym wskazaniem podstawy prawnej. Mianowicie M. Z. w odpowiedzi na pismo Wójta Gminy T. z dnia [...] września 2010 r., nr [...], wypowiedział się, że wniosek z dnia [...] czerwca 2010 r. z racji trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej opiera na art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wnioskodawca zatem dokładnie wskazał zakres żądania oraz jego podstawę prawną. Powyższe stanowisko wnoszącego podanie jest dla organu administracji publicznej wiążące. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego decyduje organ właściwy wierzyciela. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 2 pkt 9 wprowadziła definicję organu właściwego wierzyciela, która oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Z akt sprawy wynika, że organem właściwym wierzyciela – M. Z. - jest Wójt Gminy S. W konsekwencji powyższego uznać należy, że Wójt Gminy S. zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest organem właściwym do rozpoznania wniosku M. Z. z dnia [...] czerwca 2010 r. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 zdanie drugie p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.