I OW 20/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędzia del. WSA Czesława Nowak – Kolczyńska po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta P. a Burmistrzem Miasta P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.K. o umorzenie lub rozłożenie na raty należności wypłaconych z tytułu zaliczki alimentacyjnej osobie uprawnionej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta P. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku. Pismem z dnia 28 stycznia 2016 r. Prezydent Miasta P. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. K. o umorzenie lub rozłożenie na raty należności wypłaconych z tytułu zaliczki alimentacyjnej osobie uprawnionej. W motywach wniosku wskazano, że w dniu 17 listopada 2015 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wpłynęło podanie J. K. zamieszkałego w P., ul. [...] w sprawie umorzenia lub rozłożenia na raty należności w wysokości 4111,80 zł wypłaconych z tytułu zaliczki alimentacyjnej osobie uprawnionej za pośrednictwem MOPS w P.. Wniosodawca prośbę swoją motywował tym, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, gdyż jest osobą bezrobotną, nie ma stałego dochodu i nie jest w stanie jednorazowo uiścić tej kwoty. Prezydent Miasta P. podał, że przekazując przedmiotowy wniosek Burmistrzowi Miasta P. uznał, iż zastosowanie w niniejszej sprawie znajdzie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, z którego wynika, że organem właściwym jest organ właściwy dłużnika. Zdaniem wnioskodawcy, który w przedmiotowej sprawie działa jako organ właściwy wierzyciela, w świetle ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów brak jest możliwości do umarzania lub rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych z uwagi na sytuację rodzinną, czy też dochodową gdyż ustawa wprowadza zamknięty katalog sytuacji, w których dopuszczalne jest umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu zaliczki, a jedynym kryterium pozostaje skuteczność egzekucji zgodnie z art. 30 ust. 1 ww. ustawy. Z tym stanowiskiem nie zgodził się Burmistrz Miasta P. i przekazał wnioskodawcy wcześniej przekazane podanie J. K. wskazując na art. 2 pkt 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który zdaniem organu pozostającego w sporze dotyczy prowadzenia postępowania wobec dłużników alimentacyjnych i nie odnosi się do umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W ocenie organu zastosowanie będzie miał art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż w podaniu J.K., MOPS w P. wskazany jest jako organ, który wydał decyzję w sprawie uregulowania zadłużenia i w którego kompetencji, jako organu właściwego wierzyciela jest rozpatrzenie tego podania. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz P. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta P. jako organu właściwego w sprawie. Podtrzymując dotychczasową argumentację, Burmistrz P. podniósł dodatkowo, że nie prowadził żadnego postępowania w zakresie obowiązku alimentacyjnego J.K.. W związku z tym nie posiada żadnej dokumentacji związanej z przyznaniem alimentów i ich egzekucją, a J. K. nie figuruje w ewidencji dłużników alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sądy administracyjne rozpoznają - na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwaną dalej p.p.s.a., spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Jednocześnie - zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w cytowanym wyżej artykule. Spór, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie pomiędzy Prezydentem Miasta P. a Burmistrzem P. jest sporem negatywnym i dotyczy wskazania organu właściwego do rozpoznania podania dłużnika alimentacyjnego J. K. z dnia 12 listopada 2015 r. o umorzenie lub rozłożenie na raty należności powstałych na skutek wypłaty osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia powstałego sporu ma ustalenie, czy podstawę prawną do rozpoznania powyższego wniosku stanowi ust. 1 czy ust. 2 art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.). W myśl art. 30 ust. 1 powołanej ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć określone procentowo należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, jeżeli zostanie spełniony warunek skuteczności egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego. W art. 28 ust. 1 pkt 2 jest zaś mowa o należnościach powstałych z tytułu zaliczek egalimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organem właściwym dłużnika, stosownie do treści art. 2 pkt 9 cytowanej ustawy jest wójt burmistrz lub prezydent właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego decyduje organ właściwy wierzyciela, którym jest wójt burmistrz lub prezydent właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (art. 2 pkt 10). Z podania J. K. z dnia 12 listopada 2015 r. skierowanego do MOPS w P. (stanowiącego odpowiedź na pismo MOPS w P. z dnia 12 października 2015 r.) w sposób jednoznaczny wynika, że strona wnosi o umorzenie kwoty zadłużenia powstałej z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej ze względu na swoją trudną sytuację materialną (wnioskodawca wskazał, że jest bezrobotny, w związku z czym nie ma stałego dochodu i nie stać go na uiszczenie jednorazowo należnej kwoty). Nie ulega zatem wątpliwości, że powyższy wniosek, choć nie wskazywał wprost podstawy prawnej żądania, z uwagi na podanie przyczyn, z powodu których wnoszący podanie zwrócił się o umorzenie powstałych należności, dotyczy hipotezy z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W oparciu o wskazany przepis organ, do którego skierowany został wniosek powinien zatem rozpoznać sprawę. Nie można pominąć, iż w ust. 1 i ust. 2 art. 30 powołanej ustawy, ustawodawca wskazał na różne przesłanki umorzenia należności i zakres w jakim należności te podlegają umorzeniu. Wybór podstawy prawnej umorzenia należy zatem do strony, a stanowisko wnoszącego podanie jest w tym zakresie dla organu wiążące. Ocenę, czy wskazana przez stronę podstawa prawna jej żądania w stanie faktycznym sprawy może mieć zastosowanie organ powinien zaś zawrzeć w orzeczeniu kończącym postępowanie (które ewentualnie strona może poddać kontroli sądowoadministracyjnej). Odnosząc się natomiast do stanowiska Prezydent Miasta P., iż w obecnym stanie prawnym brak jest możliwości umarzania lub rozłożenia na raty należności z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych z uwagi na sytuację rodzinną czy dochodową, wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, iż wprawdzie literalna wykładnia art. 30 ust 2 wskazuje, że przepis ten dotyczy tylko należności powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (a więc pod rządami obowiązującej do 30 kwietnia 2004 r. ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz obecnie obowiązującej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), jednak wykładnia taka spowodowałby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą osobom uprawnionym zaliczek alimentacyjnych (a więc pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej) możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, podczas gdy pozostali dłużnicy alimentacyjni nadal taką możliwość posiadają. Dlatego uwzględniając prokonstytucyjną wykładnię art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uznać należy, że hipotezą tej normy prawnej objęte są również należności powstałe w okresie obowiązywania ww. ustawy z 2005 r., czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 233/13, wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11, wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 172/13 dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe uznać należy, że podstawę rozpoznania wniosku J.K. z dnia 12 listopada 2015 r. o umorzenie należności z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej stanowi art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem zgodnie z treścią powołanego przepisu, organem właściwym w sprawie będzie organ właściwy wierzyciela, którym, jak wynika z akt sprawy jest Prezydent Miasta P.. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.