I OW 221/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Częstochowa o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta Częstochowa, a Prezydentem m.st. Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej O.W. umieszczonej w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Prezydenta m.st. Warszawy jako organ właściwy w sprawie Pismem z dnia 7 października 2015 r. Prezydent Miasta Częstochowa wystąpił o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem, a Prezydentem m.st. Warszawy, w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej O. W., umieszczonej w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wniosku organ wskazał: Rodzice małoletniej O. W. zginęli w wypadku w dniu [...] października 2013 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi Południe w Warszawie z dnia [...] października 2013 r., sygn. [...], opieka na czas postępowania o ustanowienie opieki została powierzona dziadkom macierzystym G. i M. W.. Następnie, postanowieniem Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia [...] listopada 2013 r., sygn. [...], opieka nad małoletnią O. P. została powierzona G. W., a kolejnym postanowieniem, z dnia [...] stycznia 2014 r., sygn. [...], małoletnia została umieszczona w rodzinie zastępczej G. i M. W.. Przed pierwszym umieszczeniem w pieczy zastępczej miejscem zamieszkania małoletniej była Warszawa (miejsce zamieszkania jej rodziców). Mając na względzie powyższe okoliczności, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie zwrócił się do Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Warszawie o zwrot jednorazowego świadczenia na dofinansowanie kosztów związanych z potrzebami małoletniej. Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie w Warszawie, pismem dat. 25 kwietnia 2014 r., uznało zasadność udzielenia pomocy rodzinie zastępczej na zakup obuwia i odzieży w kwocie nie wyższej niż 1.500,- PLN. Ponadto zwróciło się także o przekazanie porozumienia w sprawie przyjęcia oraz warunków pobytu oraz wysokości wydatków na opiekę i wychowania dziecka w rodzinie zastępczej. Tym samym Miasto Stołeczne Warszawa wskazało siebie jako powiat odpowiedzialny za pokrywanie kosztów pobytu małoletniej O. W. w rodzinie zastępczej. W piśmie z 25 lipca 2014 r. Warszawskie Centrum zmieniło swoją dotychczasową postawę i uznało, że Miasto Stołeczne Warszawa nie jest powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na utrzymanie O. W. w rodzinie zastępczej, a twierdzenie to poparto faktem, że miejscem zamieszkania małoletniej przed umieszczeniem jej w pieczy zastępczej była Częstochowa, gdyż wcześniej jej opiekunem została jej babka G. W.. W konsekwencji Miasto Stołeczne Warszawa odmówiło podpisania przesłanego porozumienia. Zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat miejsca zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej. Momentem umieszczenia w pieczy zastępczej nie jest data wydania właściwego postanowienia w tym przedmiocie, a już chwila oddania dziecka pod opiekę osobom, które pieczę tę będą sprawowały. Oznacza to, że chwilą objęcia opieki nad O. Walewską przez jej dziadków była rzeczywista chwila umieszczenia jej w pieczy zastępczej, a w takiej sytuacji powiatem odpowiedzialnym za ponoszenie odpłatności z tego tytułu jest Miasto Stołeczne Warszawa, w myśl art. 191 ust. 16 powołanej ustawy. Co prawda wszedł on w życie w dniu 19 września 2014 r., ale ponieważ ustawa nowelizująca ustawę o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie przewidziała w tym zakresie przepisów przejściowych, zatem ma on zastosowanie do sytuacji umieszczenia dziecka w pieczy przed jego wejściem w życie. Odpowiadając na wniosek, Prezydent m.st. Warszawy wskazał: Prezentowane przez Prezydenta Częstochowy rozumienie przepisu art. 191 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej kłóci się nie tylko z brzmieniem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czy Kodeksu cywilnego, ale nie da się pogodzić także z brzmieniem przepisów tej ustawy. W art. 35 stanowi ona, że umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, na podstawie odpowiedniej umowy albo poprzez przyjęcie dziecka do placówki interwencyjnej albo rodziny zastępczej pełniącej funkcją pogotowia rodzinnego. Ponadto ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nakłada szereg obowiązków na poszczególne podmioty w związku z objęciem dziecka pieczą zastępczą. Przed wydaniem orzeczenia o ustanowieniu rodziny zastępczej żaden z tych obowiązków nie powstał, a O. W. nie została umieszczona w pieczy zastępczej w chwili objęcia faktycznej opieki nad nią przez jej dziadków. Nie można było objąć jej pieczą zastępczą w ramach rodziny zastępczej państwa W. wcześniej niż taka forma sprawowania pieczy zastępczej została ustanowiona w formie prawem przewidzianej. Twierdzenie jakoby O. W. została umieszczona w rodzinie zastępczej przed wydaniem w tym przedmiocie orzeczenia sądu jest niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy w Częstochowie orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2014 r. zdecydował o umieszczeniu O. W. w pieczy zastępczej. Przed tą datą nie istniało żadne orzeczenie w przedmiocie ustanowienia rodziny zastępczej, a Sąd Rejonowy w Częstochowie rozpoznawał jedynie sprawę o ustanowienie opieki nad małoletnią, która to sprawa nie dotyczyła jednak umieszczenia jej w rodzinie zastępczej. Miejscem zamieszkania O. W. przed umieszczeniem jej w rodzinie zastępczej było więc miejsce zamieszkania jej opiekunów, tj. G. i M. W., zamieszkałych w Częstochowie. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia [...] listopada 2013 r. zostali oni ustanowieni opiekunami prawnymi O. W.. Ustanowienie opieki nad małoletnią i tym samym ustanowienie jej miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 191 ust 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z art. 27 k.c., nastąpiło przed wydaniem orzeczenia o umieszczeniu małoletniej w rodzinie zastępczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 tej ustawy właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. W niniejszej sprawie spór o właściwość ma charakter sporu negatywnego (oba organy pozostające w sporze uznają się za niewłaściwe miejscowo do załatwienia sprawy) i dotyczy wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej O. W., umieszczonej w rodzinie zastępczej. Właściwość organów w przedmiocie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 332), dalej "ustawa". Stosownie do treści ust. 1 powołanego przepisu, wydatki te ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Natomiast jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Przy ustaleniu powiatu obowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej należy więc uwzględnić stan faktyczny, który miał miejsce przed umieszczeniem dziecka po raz pierwszy w rodzinie zastępczej. O. W. (poprzednio P.) została umieszczona w rodzinie zastępczej dziadków macierzystych na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia [...] stycznia 2014 r., sygn. [...], przy czym przed wydaniem powyższego orzeczenia małoletnia przebywała u dziadków w Częstochowie po śmierci rodziców, bowiem postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi Południe w Warszawy z dnia [...] października 2013 r., sygn. [...], opieka na czas postępowania o ustanowienie opieki została powierzona dziadkom macierzystym G. i M. W., a postanowieniem Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia [...] listopada 2013 r., sygn. [...], opieka nad O. P. została powierzona G. W.. Jednak należy mieć na uwadze zasady wskazane w art. 191, a przede wszystkim w ust. 1. Zgodnie z nim wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w rodzinie zastępczej. Ustalenie powiatu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka wymaga wyjaśnienia dwóch kwestii – umieszczenia w rodzinie zastępczej po raz pierwszy oraz miejsca zamieszkania dziecka przed tym umieszczeniem. Umieszczenie w rodzinie zastępczej następuje na podstawie prawomocnego orzeczenia o tymże umieszczeniu i samo w sobie pojęcie nie budzi wątpliwości. Bardziej kłopotliwe jest ustalenie miejsca zamieszkania. Pojęcie to wyjaśniają przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu – art. 25 k.c., zaś miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców – art. 26 § 1 k.c., zaś osoby pozostającej pod opieką miejsce zamieszkania opiekuna – art. 27 k.c. W niniejszej sprawie O. W. została umieszczona po raz pierwszy w rodzinie zastępczej postanowieniem Sądu Rejonowego w Częstochowie z [...] stycznia 2014 r., co było skutkiem śmiertelnego wypadku jej rodziców. Rodzice mieli miejsce zamieszkania, w rozumieniu art. 25 k.c., w Warszawie, a co za tym idzie miejscem zamieszkania małoletniej była również Warszawa, z mocy art. 26 § 1 k.c. Jakkolwiek na czas trwania postępowania o umieszczenie w rodzinie zastępczej opieka nad O., wówczas P. została powierzona dziadkom, a następnie babce G. W., to jednak miało to miejsce tylko na czas trwania tego postępowania. W takiej sytuacji faktycznej należało uznać, że miejscem zamieszkania O. W. przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej było miejsce zamieszkania rodziców, zatem m.st. Warszawa. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 p.p.s.a.