I OW 254/20

Dnia 20 maja 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem [...] a Powiatem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka K. P. w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Powiat [...] jako organ właściwy w sprawie. Powiat [...], wnioskiem z dnia 1 października 2020 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, który zaistniał pomiędzy wnioskodawcą a Powiatem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt małoletniej K. P. umieszczonej w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Sąd Rejonowy w [...], postanowieniem z dnia 17 grudnia 2019 r., ustanowił dla małoletniej K. P. rodzinę zastępczą niespokrewnioną. Rodzice biologiczni dziecka, to jest: W. P. i D.J., zgodnie z oświadczeniem babki dziecka – A.P. z dnia 7 stycznia 2020 r., mieli zamieszkiwać na terenie Powiatu [...]. W dniu 2 grudnia 2019 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w [...], działające w imieniu Starosty [...], przesłało do podpisu porozumienie dotyczące pokrycia kosztów pobytu dziecka K. P. w pieczy zastępczej. Do porozumienia nie zostały jednak dołączone żadne dokumenty potwierdzające, że dziecko jest dzieckiem pochodzącym z Powiatu [...]. W związku z powyższym, Powiat [...] wystąpił do Powiatowego Centrum Pomocy w Rodzinie w [...] o przesłanie dokumentów potwierdzających właściwość Powiatu [...] do ponoszenia kosztów pobytu dziecka w pieczy zastępczej. W odpowiedzi, Powiat [...] przesłał: postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 22 października 2019 r., akt urodzenia K. P. i potwierdzenie zameldowania matki biologicznej dziecka – W. P.. Z dokumentów tych nie wynikało jednak jednoznacznie, że Powiat [...] jest powiatem właściwym do ponoszenia kosztów dziecka w pieczy zastępczej, więc porozumienie nie zostało podpisane. W dniu 6 marca 2020 r. Powiat [...] przesłał pismo i oświadczenie babki dziecka – A. P. z dnia 19 lutego 2020 r., potwierdzające że matka biologiczna dziecka – W. P. mieszka na terenie Powiatu [...], a tylko wieczorami przebywa na terenie Powiatu [...] u swego partnera – D. J., będącego ojcem biologicznym dziecka. Powiat wnioskujący zwrócił jednak uwagę, że z treści postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 22 października 2019 r. jednoznacznie wynikało, iż matka dziecka zaraz po porodzie pozostawiła córkę na Oddziale Noworodkowym SPOZ w [...], gdzie odbył się poród i gdzie dziewczynka nieprzerwanie przebywała do dnia wydania postanowienia Sądu tj. do dnia 22 października 2019 r. i umieszczenia jej w rodzinnym domu dziecka. Nadto podnoszono, iż Sąd stwierdził, że matka dziecka – W., nie wykazywała żadnego zainteresowania córką, nie odwiedzała jej, nie karmiła, nie widziała jej i nie nadała jej imienia. Ojciec dziecka również nie wykazywał zainteresowania córką. W tej sytuacji, zdaniem wnioskodawcy, skoro matka dziecka pozostawiła je bezpośrednio po urodzeniu w szpitalu i nie interesowała się nim, to w przedmiotowej sprawie winien mieć zastosowanie art.191 ust. 13 w zw. z ust.8 pkt 2 ustawy o pomocy rodzinie i pieczy zastępczej. Dlatego, w ocenie Powiatu [...], powiatem właściwym do pokrywania kosztów pobytu dziecka w rodzinnym domu dziecka powinien być powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka, czyli Powiat [...]. We wniosku podkreślano zwłaszcza, że za takim stanowiskiem przemawiał fakt pozostawienia dziecka w szpitalu, którego siedziba miała miejsce na terenie Miasta [...] i dodatkowo, właściwość Sądu Rejonowego w [...], potwierdzająca, że miejscem pobytu dziecka - w chwili konieczności roztoczenia nad nim natychmiastowej pieczy instytucjonalnej w miejsce opieki matki biologicznej - było Miasto [...]. W odpowiedzi na wniosek Powiat [...]i wnosił o wskazanie Powiatu [...] jako właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka - K. P. w pieczy zastępczej w oparciu o art. 191 ust 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W uzasadnieniu stanowiska podnoszono, że wprawdzie postanowieniem Sądu Rejonowego w [...], wydanym w dniu 22 października 2019 r. (sygn. akt [...]), umieszczono dziecko, urodzone w dniu 7 października 2019 r. w Szpitalu w [...] przez W. P., w Rodzinnym Domu Dziecka, prowadzonym przez A. C., ale orzeczenie to zostało wydane tylko w celu zabezpieczenia dobra dziecka. Zdaniem Powiatu [...], na podstawie okoliczności niniejszej sprawy nie sposób zaś uznać, aby matka małoletniej – W.P. pozostawiła ją, albowiem nie złożyła ona pisemnego oświadczenia woli o chęci przekazania dziecka do adopcji a nadto zachowanie rodziny W.P. nie wskazywało na zamiar pozostawienia przez nią córki. Zainteresowanie małoletnią wnuczką wyrażali bowiem dziadkowie: A.P. i T. P., będący zarazem przedstawicielami ustawowymi małoletniej matki – W.P.. Rodzice W. P. zadeklarowali wolę sprawowania opieki nad małoletnią K.P., wobec czego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...], wydanego w dniu 27 listopada 2020 r. (sygn. [...]), Sąd zmienił swoje pierwotne postanowienie z dnia 22 października 2019 r. w ten sposób, że w celu zabezpieczenia dobra dziecka umieścił małoletnią K.P. w rodzinie zastępczej, którą stanowili właśnie A. i T.P., zamieszkali w [...] w powiecie [...]m. Wyjaśniono przy tym, A. i T. P. już w dniu 4 listopada 2019 r. złożyli do Sądu Rejonowego w [...] wniosek o ustanowienie ich rodziną zastępczą, jednakże pierwotnie Sąd orzekł o umieszczeniu dziecka w Rodzinnym Domu Dziecka. Pomimo tego rodzina małoletniej K. interesowała się jej losem od momentu umieszczenia jej w Rodzinny Domu Dziecka. Pierwsza wizyta A.P. w w/w placówce miała miejsce w dniu 27 października 2019 r. Następnie odbyło się spotkanie A.P. i asystenta rodziny w PCPR w [...], podczas którego A. P. zadeklarowała chęć utrzymania kontaktu z wnuczką. Spotkania małoletniej K. z jej rodziną pochodzenia odbywały się regularnie w PCPR w [...]. W spotkaniach udział brali dziadkowie, matka biologiczna, siostra matki biologicznej i siostra małoletniej K., która również została umieszczona w rodzinie zastępczej A. i T. P.. W rezultacie, zdaniem Powiatu [...], nie doszło w tym przypadku do "pozostawienie dziecka" - w rozumieniu art. 191 ust. 8 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej a tym samym, w niniejszej sprawie winien mieć zastosowanie art. 191 ust. 1 tej ustawy w związku z art. 26 § 1 kodeksu cywilnego. Skoro zaś miejscem zamieszkania matki K. P. – małoletniej W. P. było miejsce zamieszkania z jej rodziców: A. i T. P. to - stosownie do treści art. 26 § 1 k.c. – miejscem zamieszkania małoletniej była miejscowość [...] w Powiecie [...]m. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasady finansowania rodzin i systemu pieczy zastępczej umieszczone zostały w dziale VII ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 821). Przepis art. 191 tej ustawy stanowi, że powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka (ust. 1 pkt 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Powiat, na terenie którego funkcjonują mogące przyjąć dziecko rodzina zastępcza, rodzinny dom dziecka lub placówka opiekuńczo-wychowawcza, zawiera z powiatem, o którym mowa w ust. 1-4, porozumienie w sprawie przyjęcia dziecka oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 (ust. 5). Przepisów ust. 1 i 5 nie stosuje się w przypadku dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, na podstawie art. 58 ust. 1 lub art. 103 ust. 2 (ust. 8 pkt 1) i dzieci pozostawionych bezpośrednio po urodzeniu lub dzieci, których tożsamość rodziców jest nieznana (ust. 8 pkt 2). Wydatki na dziecko, o którym mowa w ust. 8 pkt 2, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka (ust. 13). Z powołanej regulacji wynika, że podstawową zasadą ustalenia właściwości miejscowej powiatu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu dziecka w rodzinie zastępczej jest miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W dalszej kolejności, w braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania dziecka będzie to powiat ostatniego zameldowania na pobyt stały a w przypadku braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania jak też zameldowania będzie to powiat właściwy ze względu na siedzibę sądu orzekającego o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Jednakże, zasady te nie mają zastosowania w przypadku: umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, a także pozostawienia dziecka bezpośrednio po urodzeniu lub dziecka, których tożsamość rodziców jest nieznana. W drugim z tych przypadków zobowiązanym do ponoszenia wydatków na dziecko pozostawione bezpośrednio po urodzeniu lub na dziecko, którego tożsamość rodziców jest nieznana, umieszczone w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, jest powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić się należy z wnioskodawcą, iż okoliczności niniejszej sprawy wypełniają hipotezę normy, zawartej w art. 191 ust. 8 pkt 2 ustawy o wspieraniu i systemie pieczy zastępczej. Dla jej odkodowania istotne znaczenie mają dwa elementy: "pozostawienie dziecka" oraz dokonanie tej czynności "bezpośrednio po jego urodzeniu". Wyjaśnić w związku z tym trzeba, że w powołanej ustawie nie zdefiniowano pojęcia "pozostawienie dziecka", jednakże w doktrynie wskazuje się, iż określenie "pozostawienie" nosi w sobie również elementy podmiotowe, wyrażające się wolę opuszczenia, zostawienia samemu sobie (por. S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, WK 2016 Lex/el). Z kolei określenie "bezpośrednio" oznacza "w chwili następującej po czymś lub poprzedzającej coś", "krótko przed czymś/kimś lub krótko po czymś/kimś" i jest terminem węższym niż np. termin "bez zbędnej zwłoki" czy nawet "niezwłocznie" Wyczerpanie zatem dyspozycji art. 191 ust. 8 pkt 2 ustawy wymaga, aby dziecko zostało pozostawione przez rodziców najwcześniej jak to było obiektywnie możliwe. (por. postanowienie NSA z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt I OW 231/16). Jak wynika z akt niniejszej sprawy, w tym m.in. postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 22 października 2019 r. (sygn. akt [...]), matka dziecka – W. P. zaraz po porodzie, który miał miejsce w dniu 7 października 2019 r., pozostawiła córkę K.P. na Oddziale Noworodkowym SPOZ w [...], gdzie dziewczynka nieprzerwanie przebywała do dnia wydania w/w postanowienia tj. do dnia 22 października 2019 r. i umieszczenia jej w rodzinnym domu dziecka. Nadto Sąd Rejonowy stwierdził, że matka dziecka – W., nie wykazywała żadnego zainteresowania córką, nie odwiedzała jej, nie karmiła, nie widziała jej i nie nadała jej imienia. Ojciec dziecka również nie wykazywał zainteresowania córką. Podkreślić w tym miejscu przy tym należy, że powyższe ustalenia, zawarte w ww. postanowieniu Sądu Rejonowego, dotyczące okresu występującego bezpośrednio po urodzeniu dziecka, nie były kwestionowane przez żaden z powiatów uczestniczących w postępowaniu. Natomiast wszystkie okoliczności szczegółowo, opisane przez Powiat [...] w odpowiedzi na wniosek, a dotyczące zachowania matki dziecka i jej rodziny względem K. P. odnosiły się do już do okresu późniejszego i jako takie nie mogły być brane pod uwagę przy ocenie przesłanki "bezpośrednio po urodzeniu" dziecka. W niniejszej sprawie bez znaczenia było również to, że matka dziecka nie złożyła pisemnego oświadczenia woli o chęci przekazania córki do adopcji. Wskazać bowiem należy, że takiego wymogu nie przewiduje omawiany przepis, zaś z materiału dowodowego sprawy nie wynikało, aby dziecko zostało odebrane matce bezpośrednio po porodzie wbrew jej woli. Nie było również podstaw, by twierdzić, iż zachowanie W.P. nie wskazywało na zamiar pozostawienia córki bezpośrednio po porodzie. Z uwagi na powyższe, właściwość miejscową w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej należało w tym przypadku ustalić, zgodnie z dyspozycją art. 191 ust. 13 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a więc właściwym miejscowo był w tej sprawie powiat na terenie którego miało miejsce pozostawienie dziecka, tj. Powiat [...]. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.