I OW 6/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Dziosa-Płudowska po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy W. a Prezydentem Miasta P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.D. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup pieca oraz zasiłku okresowego postanawia wskazać Prezydenta Miasta P. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku S. D. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup pieca oraz zasiłku okresowego I OW 6/14 U Z A S A D N I E N I E Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2014 r. Wójt Gminy W., działając na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - dalej p.p.s.a., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Wójtem Gminy W. – Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w W. a Prezydentem Miasta P. – Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w P. poprzez wskazanie Prezydenta Miasta P. jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S.D. o przyznanie świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup pieca oraz zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wniosku podano, że w dniu [...] listopada 2013 r. S.D. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup pieca oraz zasiłku okresowego. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. przesłał wniosek o przyznanie pomocy do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., mimo że postanowieniem z dnia 19 lutego 2013 r., I OW 208/12 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że właściwym do rozpatrzenia wniosku S.D. z dnia [...] października 2012 r. o udzielenie pomocy pieniężnej na zakup żywności i opału jest Prezydent Miasta P. – Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P.. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że S.D. zamieszkuje w altanie działkowej przy ul. W. [...] w P.. Jest osobą zdrową, nie jest zarejestrowany w PUP, a tym samym nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym. S.D. po wyjeździe z miejsca stałego zameldowania (W. gm. W.) od lat (zapewne przed 1999 r.) korzysta z pomocy udzielanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P.. Organ wyjaśnił, że od roku 2010 MOPR w P. żądał od GOPS w W. zwrotu poniesionych wydatków na świadczenia na rzecz S.D., a GOPS w W., uznając, że przejściowo przebywa on w P., przekazywał środki finansowe na żądane potrzeby. Po przeanalizowaniu kolejnego wniosku GOPS w W. decyzją z dnia [...] października 2O12 r. przyznał S.D. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup biletu powrotnego do stałego miejsca zameldowania i jednocześnie odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup gazu, żywności i obuwia. S.D. nie wrócił do gminy W., zaś w wywiadzie z dnia [...] października 2012 r. oświadczył, że "nie przeprowadzi się do matki i nie oczekuje wskazania miejsca w placówce dla osób bezdomnych". W wywiadzie z dnia [...] listopada 2013 r. S.D. podał, że rodzice nie żyją, a syn przebywa w N., co oznacza, że od lat nie interesuje się sytuacją bytową rodziny. Zdaniem wnioskodawcy, S.D. nie jest osobą bezdomną, pobyt w P. od lat nie ma charakteru tymczasowego, a P. stanowi centrum jego osobistych i majątkowych interesów. A zatem organem właściwym w tej sprawie jest Prezydent Miasta P.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygania sporów o właściwość pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile ustawa nie stanowi inaczej oraz sporów kompetencyjnych między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór taki powstaje w przypadku rozbieżności poglądów co do zakresu działania poszczególnych organów administracji publicznej i może przybrać postać sporu pozytywnego (kiedy oba organy uznają się za właściwe) bądź też sporu negatywnego (kiedy oba organy uznają się za niewłaściwe). W obydwu przypadkach spór może powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania albo co do której odmówiono nadania biegu postępowaniu. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze sporem negatywnym, który powstał między Wójtem Gminy W. – Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w W. a Prezydentem Miasta P. – Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w P.. Przystępując do rozważań w rozpoznawanej sprawie należy zauważyć, że na tle analogicznych okoliczności faktycznych, w sprawie sporu o to, który z organów jest właściwym do rozpatrzenia wniosku S.D., z dnia [...] października 2012 r., o przyznanie pomocy finansowej Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 lutego 2013 r. stwierdził, że organem właściwym do rozpoznania wniosku jest Prezydent Miasta P.. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, że mimo iż S.D. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, to do rozpoznawania spraw o świadczenia wymienione w art. 37 – 42 i art. 47 – 50 ustawy o pomocy społecznej, właściwość miejscową należy ustalać w oparciu o art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji organem właściwym do rozpatrzenia wniosku jest organ właściwy ze względu na miejsce pobytu S.D. Sąd czyli Prezydenta Miasta P.. W kontekście powyższego rozstrzygnięcia i jego uzasadnienia należy stwierdzić, że chociaż z formalnego punktu widzenia, postanowienie z dnia 19 lutego 2013 r., I OW 208/12 ma charakter wiążący jedynie dla rozpatrzenia sprawy, na tle której spór powstał, to na szczególną krytykę zasługuje działanie Prezydenta Miasta P. – Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., który przekazał kolejny wniosek o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, uchylając się od załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia bądź też dążąc do odroczenia jego załatwienia, mimo że przedmiotem wniosku była złożona przed zbliżającą się zimą prośba o dofinansowanie zakupu pieca, a więc o przyznanie jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 37 – 42 ustawy o pomocy społecznej. Również na gruncie rozpoznawanego sporu, podobnie jak w postanowieniu z dnia 19 lutego 2013 r., I OW 208/12, za organ właściwy do załatwienia wniosku S.D. uznać należy Prezydent Miasta P.. Jednak w ocenie składu orzekającego zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Dla celów rozpoznawanej sprawy kwestią kluczową jest bowiem to, iż S.D. posiada miejsce stałego zamieszkania. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania", zatem należy w tej kwestii odnieść się do przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na jej terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Uznać zatem należy, że na miejsce zamieszkania, w świetle art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 25 Kodeksu cywilnego wskazują dwa czynniki: zewnętrzny – fakt przebywania i wewnętrzny – zamiar stałego pobytu. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby, tam też ześrodkowana jest jej aktywność życiowa. Należy jednocześnie zauważyć, że samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (patrz postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., I OW 154/09). Z ustaleń faktycznych w sprawie wynika, że S.D. od co najmniej 1999 r. zamieszkuje na terenie P. i nie zamierza – mimo prób nakłonienia go do tego – powrócić do miejscowości ostatniego zameldowania na pobyt stały. Oznacza to, że S.D. lokuje w P. swoje centrum aktywności życiowej. Skład orzekający w niniejszej sprawie, nie podziela jednocześnie poglądu wyrażonego m.in. w postanowieniu NSA z dnia 13 października 2010 r., I OW 111/10, że w przypadku osoby bezdomnej nie może być mowy o miejscu zamieszkania, a zatem nie bada się jej zamiaru co do stałego pobytu, ale ustala się tylko jej status. Wyłącznie formalne spełnienie warunków do uznania za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie uzasadnia automatycznego zastosowania art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jeśli z okoliczności faktycznych wynika, że dana osoba, mimo braku zameldowania na pobyt stały, ma miejsce zamieszkania w rozumieniu kodeksu cywilnego, co w konsekwencji uprawnia do zastosowania podstawowej normy wyznaczającej właściwość miejscową organu, zawartej w art. 101 ust. 1 ustawy. Reasumując, z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż miejscem zamieszkania - miejscem, z którym S.D. łączy centrum swoich spraw życiowych jest P., co oznacza, że organem właściwym do załatwienia wniosku na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest Prezydent Miasta P.. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.