I OW 111/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. NSA Jerzy Krupiński (spr.) Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 13 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej z wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Karlino o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Karlino a Prezydentem Miasta Szczecin w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku G. T. o umieszczeniu w domu pomocy społecznej poza Szczecinem postanawia: wskazać Burmistrza Miasta i Gminy Karlino jako organ właściwy do rozpoznania wniosku Burmistrz Miasta i Gminy Karlino wnioskiem z dnia [...] marca 2010 r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zwrócił się na podstawie art. 22 K.p.a. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Karlino a Prezydentem Miasta Szczecina, w sprawie dotyczącej wniosku G. T. o umieszczenie w domu pomocy społecznej, przez wskazanie Prezydenta Miasta Szczecina jako organu właściwego do rozpoznania tego wniosku. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r., znak [...], Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Szczecinie przekazał wniosek G. T. o umieszczenie w domu pomocy społecznej do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Karlinie, stwierdzając, że MOPR w Szczecinie nie jest właściwy do jego rozpoznania, bowiem wnioskodawczyni jest osobą bezdomną a ostatnim miejscem jej zameldowania na pobyt stały była miejscowość M., w gminie Karlino, w powiecie białogardzkim. Obecnie nie posiada ona zameldowania na pobyt stały. Dalej we wniosku podano, że G. T. była zameldowana na pobyt stały w miejscowości M. nr [...] w okresie od [...] sierpnia 1989 r. do [...] listopada 1998 r. Od czasu wymeldowania z powyższej miejscowości nie przebywała na terenie Gminy Karlino, natomiast początkowo przebywała na "działkach" na terenie miasta Szczecin, a następnie do [...] listopada 2004 r. w Schronisku przy ul. [...] w Szczecinie. Z uwagi na nadużywanie alkoholu G. T. została umieszczona w Schronisku dla Kobiet "[...]" przy ul. [...] w Szczecinie, gdzie na jej prośbę był kierowany przyznany przez MOPR w Szczecinie zasiłek. Obecnie ze względu na stan zdrowia przebywa w szpitalu ZOZ "[...]" w Szczecinie na Oddziale [...]. Wskazano również, że G. T. została uznana przez MOPR w Szczecinie za osobę bezdomną oraz zarejestrowana była jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku w Powiatowym Urzędzie Pracy w Szczecinie. Z jej oświadczenia wynika, że przyjechała do Szczecina i przebywa tam z zamiarem stałego pobytu. Organ przyjął, iż G. T. dobrowolnie opuściła miejsce zamieszkania na terenie Gminy Karlino i nie utrzymuje z tym miejscem żadnych więzi, natomiast jej centrum życiowe znajduje się na terenie miasta Szczecin, które stanowi jej miejsce zamieszkania, co w konsekwencji powoduje, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Szczecina. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. akt II SO/Sz 9/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał się niewłaściwym do rozpoznania sprawy i przekazał ją do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, Prezydent Miasta Szczecina wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy Karlino jako organu właściwego do rozpoznania wniosku. Uzasadniając powyższe stanowisko organ stwierdził, iż wobec G. T. zastosowanie znajduje regulacja zawarta w art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którą w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Organ wywiódł także, iż dla określenia właściwości miejscowej gminy w świetle przepisu art. 101 ust. 2 cyt. ustawy bez znaczenia pozostaje fakt okresu zameldowania czy też utrata więzi wnioskodawczyni z obszarem właściwości Gminy Karlino. Ponadto G. T. spełnia wszelkie przesłanki do uznania jej za osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, co znajduje potwierdzenie w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, zweryfikowanym informacją z właściwej ewidencji ludności. W tej sytuacji o właściwości miejscowej gminy przesądza nie miejsce zamieszkiwania osoby, które ocenia się według Kodeksu cywilnego, lecz jej ostatnie miejsce zameldowania, którym jest w niniejszej sprawie Gmina Karlino. Podniesiono również, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie stronie zawnioskowanego świadczenia w oparciu o art. 101 ust. 3 ustawy. W dodatkowym piśmie procesowym z dnia 4 października 2010 r. Burmistrz Miasta i Gminy Karlino podtrzymał dotychczasowe stanowisko, podkreślając, że strona dobrowolnie opuściła teren Gminy Karlino i zlokalizowała centrum interesów osobistych i majątkowych w Szczecinie, a to powoduje że w sprawie winien mieć zastosowanie przepis art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór w rozpoznawanej sprawie ma charakter sporu negatywnego i dotyczy ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku G. T. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Na wstępie odnotować należy, że zgodnie z art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.) decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W przypadku regionalnych domów pomocy społecznej decyzję wydaje marszałek województwa, z zastrzeżeniem ust. 5. Z kolei w myśl art. 101 ust. 1 cyt. ustawy właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej w ustawie został ustanowiony wyjątek wobec osób bezdomnych. I tak, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W ustawie o pomocy społecznej w art. 6 pkt 8 zawarta została również definicja legalna pojęcia osoby bezdomnej, zgodnie z którą jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Natomiast jak stanowi art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r., nr 31, poz. 266 ze zm.) przez lokal mieszkalny należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Odnosząc powyższe regulacje prawne do okoliczności rozpoznawanej sprawy należało przyjąć, że G. T. jest osobą bezdomną. Jak wynika bowiem z materiału dokumentacyjnego sprawy G. T. obecnie przebywa w szpitalu ZOZ "[...]" w Szczecinie na Oddziale [...], którego nie można uznać w rozumieniu przepisów o ustawy o ochronie praw lokatorów za lokal mieszkalny. Szpital nie służy bowiem celom mieszkalnym, a pobyt przebywających w nim osób związany jest z ich leczeniem i w sposób oczywisty ma charakter czasowy (por. postanowienie NSA z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 79/09 oraz z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt I OW 103/09, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei wcześniejsze miejsca pobytu wnioskodawczyni były jedynie placówkami, które udzielały schronienia osobom bezdomnym. Również sama G. T. w złożonym w dniu [...] października 2009 r. oświadczeniu przyznaje, że jest osobą bezdomną. Z akt sprawy wynika także, iż nie jest ona nigdzie zameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W świetle dotychczas powiedzianego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwość miejscową gminy należało zatem ustalić w oparciu o art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej czyli według ostatniego miejsca zameldowania G. T. Skoro więc ostatnim miejscem zameldowania wnioskodawczyni, jak wynika z informacji Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA, Wydziału Ochrony Informacji Niejawnych było M. [...], w gminie Karlino, to organem właściwym do rozpoznania jej wniosku o umieszczenie w domu opieki społecznej jest Burmistrz Miasta i Gminy Karlino. W tym miejscu odnotowania wymaga również, że skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na który trafnie zwrócił uwagę także Prezydent Szczecina, iż w przypadku osoby bezdomnej, nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się zatem jej zamiaru stałego pobytu, ale ustala się tylko jej status (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1659/09; postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt I OW 30/08, zamieszczone na wyżej wskazanej stronie internetowej). Z powyższych przyczyn nie zasługiwało na uwzględnienie wyrażone przez Burmistrza Miasta i Gminy Karlino stanowisko, iż właściwość miejscowa gminy winna być stosownie do art. 101 ust. 1 ustawy określona według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W sprawie nie zachodzą przesłanki stosowania przepisu art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, tak jak chce tego organ wnioskujący o rozstrzygnięcie sporu, gdyż podnoszone w tej mierze argumenty sprowadzają się do żądania by uwzględnić wolę strony i wziąć pod uwagę fakt, że organy pomocy społecznej podległe Prezydentowi Miasta Szczecina udzielały już pomocy społecznej tej stronie w przeszłości. Wola strony, nie poparta wykazaniem, dlaczego jej interesy mogą ucierpieć na skutek przekazania sprawy organowi ustawowo właściwemu, nie może być wystarczającym argumentem dla zastosowania przepisu art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, gdyż przepisy dotyczące właściwości organów administracyjnych nie przewidują opcjonalnej możliwości wyboru organu właściwego przez stronę postępowania. Podobnie z faktu udzielenia pomocy społecznej stronie, która znalazła się na terenie gminy objętej zakresem właściwości działania organu pomocy społecznej, nie wiąże tego organu w zakresie konieczności udzielania dalszej pomocy takiej stronie na przyszłość, o ile możliwe jest ustalenie organu właściwego na gruncie przepisów regulujących właściwość ustawową organów. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.