I OSK 1659/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) sędzia del. WSA Monika Nowicka Protokolant Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 września 2009 r. sygn. akt IV SA/Wr 263/09 w sprawie ze skargi L. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie przekazania podania dotyczącego przyznania świadczenia z pomocy społecznej Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w S. jako organowi właściwemu oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 3 września 2009r. oddalił skargę L. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie przekazania podania Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w S. jako organowi właściwemu. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujący stan faktyczny sprawy: Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2009 r. L. F. zwrócił się do w Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na mieszkanie i kursy dokształcające. Jako miejsce zamieszkania wnioskodawca wskazał peron 3 na Dworcu PKP we W.. W piśmie z dnia [...] lutego 2009 r. oświadczył, że jest osobą bezdomną, a jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały jest S., ul. K. E.. Z oświadczenia wynika także, że wnioskodawca pozostaje w zatrudnieniu i osiąga dochody. W tej sytuacji Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. działający z upoważnienia Prezydenta Wrocławia uznał, iż z uwagi na bezdomność skarżącego oraz fakt, że jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały był Szczecin, nie jest on organem właściwym miejscowo do załatwienia wniosku L. F., w związku z czym powołanym wyżej postanowieniem, na podstawie art. 65 § 1 K.p.a. w związku z art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), przekazał ten wniosek Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w S., jako organowi miejscowo właściwemu. L. F. złożył zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc, że od 23 stycznia 1997 r. mieszka we W., obecnie jego miejsce zamieszkania znajduje się przy peronie 3 na Dworcu Głównym PKP we W.. Oświadczył, że nie ma aktualnego zameldowania na pobyt stały, ale pracuje we W. i rozlicza się z tut. urzędem skarbowym z osiąganych dochodów z pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji wskazując, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej ustawa stanowi, że właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3). Zgodnie z definicją zawartą w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. L.F. przebywając we W., nie ma miejsca zameldowania na pobyt stały oraz nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Wnioskodawca jest zatem osobą bezdomną w rozumieniu przepisów ustawy, a ostatnim miejscem jego zameldowania na pobyt stały jest Szczecin, ul. K. E.. Zatem zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w sprawie jego wniosku właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Wprawdzie przepis art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stwarza podstawę do przyjęcia szczególnej właściwości gminy ze względu na miejsce pobytu wnioskodawcy, to jednak zastosowanie tej regulacji wymaga stwierdzenia, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, a sprawa, której podanie dotyczy, jest sprawą niecierpiącą zwłoki. Jednak wobec faktu, że L. F. pozostaje w zatrudnieniu i z tego tytułu osiąga dochody w wysokości ok. 1700 zł netto uznano, że nie zachodzą obecnie okoliczności uzasadniające zastosowanie powyższej regulacji. Organ podał, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, powyższe okoliczności zostały przez organ pierwszej instancji rozważone i organ ten prawidłowo przyjął, że właściwą miejscowo w sprawie jest gmina ostatniego miejsca zameldowania L. F. na pobyt stały, w związku z czym, stosownie do art. 65 § 1 K.p.a. przekazał jego wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.. Przepis ten stanowi bowiem, że jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. L.F. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której powtórzył zarzuty oraz argumenty przedstawione w zażaleniu. Zarzucił ponadto, że zaskarżone postanowienie Kolegium jest sprzeczne z wcześniejszymi orzeczeniami tego organu , tj. postanowieniem z dnia 6 września 2001 r. (SKO 4313/46/01, OSS z 2002, z. 1, poz. 11) oraz decyzją z dnia 27 lutego 2002 r. (SKO 4303/24/02, OSS z 2002, z. 1, poz. 40). W ocenie skarżącego, powołując się na art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej Kolegium naruszyło ustawę o samorządzie gminnym (art. 1, art. 7 ust. 1 pkt 6), ustawę zasadniczą (art. 52 ust. 1 i ust. 5 w związku z art. 31 ust. 3), Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. (art. 12 ust. 1 i 3) oraz dyrektywę z dnia 29 kwietnia 2004 r. (2004/38/WE) Parlamentu Europejskiego i Rady, w szczególności art. 16 - 21. Z wymienionych przepisów wynika, że art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej statuuje stan fikcji prawnej. Jako dowód "uznania miejsca zamieszkania L. F." skarżący wskazał decyzję o wpisie do rejestru wyborców i zaświadczenie z Urzędu Skarbowego W. K. Skarżący zarzucił, że nie wywiązując się ze swoich obowiązków ustawowych, organ pierwszej instancji doprowadził do tego, że skarżący stracił pracę. Pracodawca nie przedłużył umowy o pracę z powodu ograniczonej możliwości wywiązywania się ze swoich obowiązków. Podniósł też, że stres związany z bezdomnością uniemożliwia mu zarejestrowanie się w Powiatowym Urzędzie Pracy we W. i podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podkreślono, że przez długi czas, kierując się regulacją szczególną zawartą w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, organ pierwszej instancji uznawał się za właściwy miejscowo w sprawach inicjowanych przez L. F. i próbował ustalać jego sytuację życiową w gminie W.. W wielu wnioskach o przyznanie pomocy społecznej strona przedstawiała swoje położenie jako szczególne, a sprawę jako niecierpiącą zwłoki. Organ pierwszej instancji wielokrotnie próbował przeprowadzić z L. F. wywiad środowiskowy. Organ ustalił, że wskazywany adres do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego: ul. M. J. P. we W., jest adresem Dworca Głównego PKP we W.. Ustalono, że PKP nie wydaje zgody na stałe zamieszkanie lub przebywanie na terenie dworca i peronów. Poza tym kontrole funkcjonariuszy Straży Ochrony Kolei (SOK) nie potwierdziły pobytu L. F. na terenie Dworca Głównego PKP we W.; nie zauważyli, aby jakakolwiek osoba zamieszkiwała w tym miejscu. W piśmie z dnia [...] listopada 2008 r. Komenda Regionalna SOK we W. poinformowała, że L. F. nie jest znany funkcjonariuszom tej Służby i nie stwierdzono w 2008 roku jego obecności na terenie stacji PKP W. G.. Również pracownicy socjalni MOPS, przy udziale administratora Dworca Głównego oraz funkcjonariuszy Policji patrolowali Dworzec Główny, gdzie nie stwierdzono obecności L. F., ani śladów, które wskazywałyby na jego pobyt na wskazanym obszarze. L. F., twierdząc, że niekiedy przebywa oraz przechowuje rzeczy osobiste w mieszkaniach znajomych, konsekwentnie odmawiał podania adresów tych osób. Odmawiał także skorzystania z noclegowni dla osób bezdomnych, jak również udostępnienia adresu do korespondencji, mimo że nadal posiada skrytkę pocztową nr [...] w Urzędzie Pocztowym W. i korzysta z tej skrytki. Zgodnie z żądaniem skarżącego, Poczta Polska przeadresowuje korespondencję do niego kierowaną na adres ul. M. J. P., na ww. skrytkę pocztową. Ustalono także, że L. F. nie odbiera korespondencji kierowanej do niego na adres miejsca zatrudnienia, ani w siedzibie Zespołu ds. Osób Bezdomnych i Uchodźców lub odbiera tam korespondencję wybiórczo. Podkreślono ponadto, że zarówno organ pierwszej instancji jak i Kolegium, rozpatrując wielokrotnie sprawy z wniosków L. F., wyjaśniały stronie, że warunkiem przyznania pomocy społecznej jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Mimo to, L. F. konsekwentnie uważał, że wymuszanie udania się "do gett pobytowo - noclegowych" oraz "inwigilowanie" go w miejscu zamieszkania i zatrudnienia jest naruszeniem jego godności, uniemożliwiał ustalenie przez pracowników socjalnych jego faktycznej sytuacji życiowej. Gdyby istotnie L. F. znajdował się od wielu lat w sytuacji niecierpiącej zwłoki, takie zachowanie nie znajdowałoby jakiegokolwiek uzasadnienia. Mimo podjęcia wielu prób, jedynym dowodem trudnej sytuacji życiowej L. F. pozostały jego oświadczenia i przedkładane przez niego dokumenty. Dodano również, że L. F. ma niewiele ponad 40 lat i nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. W ocenie Kolegium, prawidłowości postanowień wydanych przez organy obu instancji nie podważają również załączona do skargi decyzja z dnia [...] lutego 2004 r. o wpisaniu L. F. do rejestru wyborców na obszarze Gminy W. i zaświadczenie Urzędu Skarbowego W.-K. z dnia [...] sierpnia 2008 r. o dochodach w 2006 r. Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 46, poz. 499 ze zm.), wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy bez zameldowania na pobyt stały wpisywani są do rejestru, jeżeli złożą w tej sprawie w urzędzie gminy pisemny wniosek zawierający dane, o których mowa w art. 11 ust. 5, wraz ze wskazaniem adresu ostatniego zameldowania na pobyt stały poza obszarem gminy. Przepis art. 12 ust. 2 stosuje się odpowiednio do wyborcy nigdzie nie zamieszkałego, przebywającego stale na obszarze gminy (art. 12 ust. 3). Z kolei zgodnie z art. 17 § 1 Ordynacji podatkowej, jeżeli ustawy podatkowe nie stanowią inaczej, właściwość miejscową organów podatkowych ustala się według miejsca zamieszkania podatnika. Urząd Skarbowy W. K. nie ma żadnych podstaw do kwestionowania podanego przez podatnika miejsca zamieszkania, nawet jeżeli wiedziałby, że jest nim dworzec kolejowy. Kolegium zwróciło także uwagę, że z załączonej do skargi decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. wynika, że odmowa uznania L. F. za osobę bezrobotną była spowodowana złożonym przez niego oświadczeniem, że nie jest zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy (nie przedstawił zaświadczenia o stopniu niepełnosprawności). Okoliczność ta nie ma zatem, wbrew zarzutom skargi, związku z bezdomnością skarżącego. Organ podkreślił również, że skarżący nie wskazał, na czym miałoby polegać naruszenie przez Kolegium dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich. Dyrektywa ta ustanawia bowiem warunki regulujące korzystanie z prawa swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich przez obywateli Unii i członków ich rodziny, prawo stałego pobytu na terytorium Państw Członkowskich dla obywateli Unii i członków ich rodziny (powołane w skardze art. 16 -21) oraz ograniczenia w tych prawach uzasadnione względami porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego. Równie niejasne jest, zdaniem Kolegium, stwierdzenie naruszenia przez organy orzekające w sprawie uregulowanego w art. 52 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - prawa do swobodnego poruszania się na terytorium RP, wyboru miejsca zamieszkania i pobytu. Podkreślono, że Konstytucja jest ustawą zasadniczą, a jej dyrektywy znajdują konkretyzację w ustawach i dopiero normy ustawowe są podstawą rozstrzygania o prawach i obowiązkach obywateli. W toku postępowania skarżący złożył pismo procesowe z dnia [...] czerwca 2009 r., w którym zawarł polemikę ze stanowiskiem organu odwoławczego wyrażonym w odpowiedzi na skargę. Prokurator Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu, który zgłosił swój udział w sprawie, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd podkreślił, że sprawa administracyjna, której dotyczy zaskarżone postanowienie, została wszczęta wnioskiem skarżącego z dnia [...] stycznia 2009 r. skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Do jej rozstrzygnięcia mają zatem zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). W art. 101 ust. 1 ustawy postanowiono, że właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). W art. 101 ust. 3 ustawa przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki i w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany, a także cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Wobec tego, że ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji "miejsca zamieszkania", należy odwołać się w tej kwestii do wyjaśnienia pojęcia "miejsca zamieszkania" zawartego w art. 25 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu, przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Zatem sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Dodać przy tym należy, że przebywanie w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu należy rozumieć jako przebywanie (zamieszkiwanie) w lokalu mieszkalnym, który odpowiada rozumieniu lokalu przyjętego przez ustawę z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.). Przebywanie w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu w miejscu publicznym, a nie w lokalu mieszkalnym w rozumieniu ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, nie odpowiada pojęciu "miejsca zamieszkania" zawartemu w art. 25 K.c. Nie można w tej sytuacji przyjąć, że gminą właściwą do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej osoby pozostającej w sytuacji faktycznej, o jakiej wyżej mowa, jest gmina ustalona według zasady ustanowionej w art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Rozpatrując wniosek osoby nie posiadającej miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 K.c. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej należy rozważyć, czy właściwość gminy w danej sprawie należy ustalać według ust. 2, czy ust. 3 art. 101 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 101 ust. 2 w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Pojęcie osoby bezdomnej zostało zdefiniowane w art. 6 pkt. 8 ustawy o pomocy społecznej i oznacza osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W postanowieniu z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. I OW 30/08 (LEX nr 494312) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się zatem jej zamiaru do stałego pobytu, lecz ustala jej status i gminą właściwą do rozstrzygnięcia sprawy osoby bezdomnej jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały w rozumieniu art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.". Od zasad określonych w art. 101 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca ustanowił w ust. 3 tego artykułu wyjątek, zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. W ocenie Sądu, dokonane przez organy ustalenia w zakresie stanu faktycznego, jak również wykładnia i zastosowanie powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przepisów prawa, są prawidłowe. Prawidłowe i niekwestionowane przez skarżącego ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie przez organy w sposób wyczerpujący dawały w pełni podstawę do przyjęcia, że skarżący jest osobą bezdomną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Nie zamieszkuje bowiem w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Za lokal taki nie można uznać obiektu użyteczności publicznej w postaci Dworca Głównego PKP we W.. Sytuacja skarżącego wypełnia zatem pierwszy z przedstawionych w art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanów faktycznych kwalifikujących skarżącego jako osobę bezdomną. Ostatnie potwierdzone miejsce zameldowania skarżącego na pobyt stały znajduje się w Szczecinie przy ul. K.E.. Skoro właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania bezdomnego na pobyt stały, podanie L. F. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej należało przekazać według właściwości organowi ostatniego miejsca zameldowania skarżącego na pobyt stały, to jest Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w S., co też uczyniono. Sąd stwierdził, że organy rozpatrujące sprawę zasadnie uznały, iż sprawa z wniosku L. F. z dnia [...] stycznia 2009 r. nie jest sprawą, o której mowa w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, która uzasadniałaby właściwość miejscową gminy W.. Z okoliczności sprawy nie wynika, by była ona sprawą niecierpiącą zwłoki. Nie jest to także przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych poczynionych przez organy jednoznacznie wynikało, że w dniu złożenia wniosku skarżący był osobą zatrudnioną osiągającą dochód w kwocie 1700 zł netto. We wniosku nie powoływał się na żadne okoliczności mające uzasadniać właściwość miejscową gminy W., ustaloną zgodnie z wyjątkiem, o jakim mowa w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Za okoliczności pozostające bez wpływu na rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie Sąd uznał podnoszony w skardze fakt wpisania skarżącego do rejestru wyborców na obszarze Gminy W. oraz zaświadczenie Urzędu Skarbowego W. – K. z dnia [...] sierpnia 2008 r. o dochodach skarżącego w 2006 roku. Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 46, poz. 499 ze zm.), wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy bez zameldowania na pobyt stały wpisywani są do rejestru, jeżeli złożą w tej sprawie w urzędzie gminy pisemny wniosek zawierający dane, o których mowa w art. 11 ust. 5, wraz ze wskazaniem adresu ostatniego zameldowania na pobyt stały poza obszarem gminy. Przepis art. 12 ust. 2 stosuje się odpowiednio do wyborcy nigdzie nie zamieszkałego, przebywającego stale na obszarze gminy (art. 12 ust. 3). Z kolei, zgodnie z art. 17 § 1 Ordynacji podatkowej, jeżeli ustawy podatkowe nie stanowią inaczej, właściwość miejscową organów podatkowych ustala się według miejsca zamieszkania podatnika. Urząd Skarbowy nie kwestionuje podanego przez podatnika miejsca zamieszkania, nawet jeśli wiedziałby, że jest nim dworzec kolejowy. Wbrew odmiennemu w tym względzie poglądowi skarżącego, z przepisów tych oraz podnoszonych przez skarżącego okoliczności nie można wywieść poglądu o właściwości miejscowej gminy W. w przedmiotowej sprawie. Skoro nie budziło wątpliwości, że L. F. jest osobą bezdomną, a nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, organ Gminy W. nie był właściwy miejscowo w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia [...] stycznia 2009 r. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. W konsekwencji, przekazanie podania L. F. z dnia [...] stycznia 2009 r. według właściwości Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w S. było - w świetle art. 101 ust. 2 ustawy - jedynym dopuszczalnym rozstrzygnięciem. Za chybiony Sąd uznał podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia przez organy administracji wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP oraz bezpośrednio wiążących Polskę przepisów prawa europejskiego, jak również przepisów ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 67 ust. 2 Konstytucji RP odsyła w zakresie swej regulacji do ustawodawstwa zwykłego, stanowiąc, że obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa. W wielu orzeczeniach Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że prawodawca konstytucyjny pozostawia określenie zakresu i form zabezpieczenia społecznego ustawie zwykłej. Do ustawodawcy należy wybór rozwiązań, które uważa za optymalne z punktu widzenia potrzeb obywateli oraz wymogów rozwoju gospodarczego kraju. (wyrok TK z dnia 22 czerwca 1999 r., sygn. K. 5/99, OTK ZU nr 5/1999, poz. 100, s. 538). Nie można zatem zgodzić się z zarzutami skarżącego, że działania organów pomocowych podejmowane w niniejszej sprawie, niewątpliwie podlegające regulacji ustawy o pomocy społecznej, w jakikolwiek sposób naruszają jego prawa i wolności chronione przepisami Konstytucji RP oraz gwarantowane regulacjami dyrektywy 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich. Zauważyć przy tym należy, jak to trafnie zauważa organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, że skarżący nie wskazał, na czym miałoby polegać naruszenie przez Kolegium dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich, która to Dyrektywa ustanawia warunki regulujące korzystanie z prawa swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich przez obywateli Unii i członków ich rodziny, prawo stałego pobytu na terytorium Państw Członkowskich dla obywateli Unii i członków ich rodziny (powołane w skardze art. 16 -21) oraz ograniczenia w tych prawach uzasadnione względami porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego. Nie wiadomo także, na czym miałoby polegać naruszenie przez organy orzekające w sprawie, uregulowanego w art. 52 Konstytucji RP, prawa do swobodnego poruszania się na terytorium RP, wyboru miejsca zamieszkania i pobytu. Trafnie zauważa w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, że przepisy Konstytucji doznają konkretyzacji w ustawodawstwie "zwykłym" i dopiero te ostatnie normy prawa stanowionego są podstawą rozstrzygania o prawach i obowiązkach obywateli. Skoro zatem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L. F., reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego: - art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 25 K.c. przez błędną jego wykładnię, tj. przyjęcie, wbrew ustaleniom stanu faktycznego i bytowego skarżącego, iż ten nie ma na terenie Gminy Wrocław miejsca zamieszkania, gdy tymczasem właściwe zastosowanie ww. przepisu nakazywałoby uznać, iż L. F. zamieszkuje na terenie Gminy W. od 1997 r.; - art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie, iż sytuacja skarżącego uzasadnia zastosowanie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gdy tymczasem właściwie ustalony przez Sąd stan faktyczny uzasadnia zastosowanie ust. 1 lub 3 ustawy; - art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię przejawiające się w przyjęciu, iż szczególna sytuacja bytowa skarżącego nie uzasadnia uznania właściwości miejscowej Gminy W. dla rozpatrzenia jego wniosku o udzielenie pomocy społecznej. Błędna wykładnia normy prawnej wynikającej z art. 101 ust. 3 przejawia się w tym, iż organy stosujące prawo wymagają, aby osoba ubiegająca się o świadczenie spełniała łącznie dwie przesłanki, tj. "znajdowała się w szczególnie uzasadnionej sytuacji osobistej" i jednocześnie sytuacja ta należała do "spraw niecierpiących zwłoki". Przyjęcie tej wykładni skutkowało oddaleniem przez Sąd skargi L. F. jako osoby nie spełniającej przesłanek wynikających z ww. artykułu. Właściwa wykładnia wymaga rozłącznego stosowania tych przesłanek i przyjęcia, iż normy prawne wyinterpretowane z art. 101 ust. 3 uzasadniają właściwość gminy miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie zarówno w sprawach niecierpiących zwłoki, jak i w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie. Właściwa interpretacja powinna prowadzić do przyjęcia, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. był organem właściwym miejscowo do rozpatrzenia wniosku skarżącego, a postanowienie kierownika MOPS we W. o przekazaniu podania L. F. do S. nie było właściwe; - art. 75 Konstytucji w zw. z art. poprzez jego niezastosowanie, a tym samym niezrealizowanie konstytucyjnego obowiązku sprzyjania potrzebom mieszkaniowym obywateli, wyrażające się w nierozpatrzeniu wniosku osoby ubiegającej się o pomoc społeczną i przekazaniu go do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., tj. gminy ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały, miejscowości, w której skarżący nie zamieszkuje od lat 12. Działanie takie prowadziło de facto do nieuwzględnienia wniosku L. G. i jego oddaleniu przed jego merytorycznym rozpatrzeniem. Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej w całości ani w części pomocy prawnej, świadczonej z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w pismach kierowanych do organów przyznających świadczenie skarżący podał, iż od 23 stycznia 1997 r. mieszka we W., obecne jego miejsce zamieszkania znajduje się przy peronie nr 3 Dworca Głównego PKP we W.. Skarżący podał, iż nie ma aktualnego zameldowania, a jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały był S., ul. K. E.. Wnioskodawca podał, iż w okresie 12 lat stałego zamieszkiwania we W. pozostawał w stosunku pracy przez okres co najmniej 6 lat (ostatnio do kwietnia 2009r.). Przez ten okres pracował wyłącznie we W., wobec czego rozliczał się w Urzędzie Skarbowym W.-K., a w dniu [...] lutego 2004r. decyzją Prezydenta Wrocławia nr [...] został wpisany do rejestru wyborców na terenie Gminy W.. Miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie w myśl art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. definiuje się zgodnie z wykładnią tego pojęcia zawartą w art. 25 K.c. Na miejsce zamieszkania składa się prócz przebywania w sensie fizycznym w danej miejscowości również wola i zamiar stałego pobytu, który połączony jest nierozerwalnie z przebywaniem w danej miejscowości, przez co należy rozumieć założenie tam osobistych i majątkowych interesów. Skarżący jako osoba, która pracuje, wykonuje prawa wyborcze na terenie gminy od 12 lat spełnia ww. przesłanki dla uznania go za zamieszkałego we W.. Nie można przyjąć, iż zamieszkanie należy rozumieć jako przebywanie (zamieszkanie) w lokalu mieszkalnym, który odpowiada rozumieniu lokalu określonym przez ustawę z dnia 21 czerwca 2001 r., o ochronie praw lokalów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego, ponieważ prowadzi to do uznania osób bezdomnych (jednak pracujących okresowo i udzielających się społecznie na danym terytorium) jako obywateli drugiej kategorii. Zdaniem Sądu, przebywanie w miejscu publicznym bez stałego zameldowania w lokalu mieszkalnym uniemożliwia uznanie osoby za zamieszkałą na terenie gminy, lecz za osobę bezdomną. Poglądowi temu przeczy orzeczenie NSA z dnia 4 marca 2008r. sygn. akt I OW 140/07 stanowiące, iż zameldowanie będąc kategorią prawa administracyjnego nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego, choć przy ocenie przesłanek z art. 25 K.c. niewątpliwie będzie brane pod uwagę. W świetle art. 25 K.c. dla ustalenia miejsca zamieszkania nie jest konieczne badanie zameldowania, lecz zamiar stałego pobytu. Należy przyjąć, iż szczególna sytuacja bytowa skarżącego uprawnia do odejścia od zasady wyrażonej w art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ale do uznania, iż skarżący zamieszkuje we W., bądź że właściwą miejscowo jest gmina miejsca jego pobytu i rozpatrzenia wniosku skarżącego na podstawie art. 101 ust. 3. Odmawiając zastosowania normy prawnej zawartej w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej Sąd błędnie przyjął, iż sytuacja bytowa skarżącego uniemożliwia uznanie Gminy W. jako właściwej miejscowo do rozpatrzenia wniosku o udzielenie pomocy społecznej. Błędna wykładnia przejawia się w uznaniu, iż bezdomność wnioskodawcy przesądza o przekazaniu podania do gminy ostatniego miejsca zameldowania bez rozważenia, czy zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Właściwa wykładnia wymaga ostrożnego stosowania przesłanki z art. 101 ust. 2 ustawy oraz przyjęcia, iż normy prawne wyinterpretowane z art. 101 ust. 3, stosowane oddzielnie, uzasadniają właściwość gminy miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie w przypadkach: 1) szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie; 2) w sprawach niecierpiących zwłoki; 3) w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a. Właściwa interpretacja powinna prowadzić do przyjęcia, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. był organem właściwym miejscowo do rozpatrzenia wniosku skarżącego, a postanowienie kierownika MOPS we W. o przekazaniu podania L. F. do S. było niewłaściwe. Zastosowanie art. 101 ust 2 ustawy o pomocy społecznej i przekazanie wniosku skarżącego do gminy jego ostatniego miejsca zameldowania przeczy celowi, jakiemu służyć ma pomoc społeczna świadczona przez Państwo Polskie, a jednocześnie narusza art. 75 ustawy zasadniczej nakładający na Państwo obowiązek przeciwdziałania bezdomności czyniąc go iluzorycznym. Nie można przewidywać, iż osoba bezdomna od 12 lat próbująca ułożyć sobie we W. sytuację bytową będzie w stanie uzyskać w S. pomoc w postaci zasiłku na mieszkanie we W.. Wykładnia ustawy o pomocy społecznej, w szczególności art. 101, w przypadku osób stale zamieszkałych, pracujących i wykonujących prawa wyborcze "bez zameldowania w lokalu prywatnym" na terenie gminy, nie będącej miejscem ich ostatniego meldunku, wymaga nowej wykładni pojęć "osoby zamieszkałej", "spraw niecierpiących zwłoki", "przypadków szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie", która uwzględniałaby szczególną sytuację bytową tych osób. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej; bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, którego przesłanki określa art. 183 § 2 P.p.s.a. Oznacza to, że w braku tych przesłanek, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze, a zatem ocenia jedynie zasadność podniesionych w niej zarzutów. Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej odnoszą się wyłącznie do podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., tj. do naruszenia prawa materialnego. Niezgłoszenie zarzutów procesowych oznacza, że nie ma sporu co do przyjętej przez Sąd I instancji oceny w zakresie postępowania organów administracji, w tym co do ustaleń stanu faktycznego. Przedmiotem sądowej kontroli dokonanej zaskarżonym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika MOPS we W. o przekazaniu według właściwości wniosku L.F. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w S.. Na wstępie należy podkreślić, że stosownie do art. 19 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Gdy organ, do którego wniesiono podanie, uzna się za niewłaściwy (rzeczowo, miejscowo, instancyjnie) do załatwienia sprawy rozstrzyganej w drodze decyzji, wówczas jest obowiązany do niezwłocznego przekazania podania do organu, który w jego ocenie jest właściwy w danej sprawie. Zgodnie z art. 65 § 1 K.p.a. zd. 2-gie przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Przekazanie podania organowi właściwemu służy doprowadzeniu do załatwienia sprawy przez właściwy organ, co ma zasadnicze znaczenie, gdyż decyzja administracyjna wydana z naruszeniem przepisów o właściwości jest dotknięta kwalifikowaną wadą, która skutkuje jej nieważnością w myśl art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Podkreślić również wypada, że o ile właściwość rzeczową organów administracji publicznej określa się według przepisów o zakresie ich działania (art. 20 K.p.a.), o tyle przy ustalaniu zakresu właściwości miejscowej oraz instancyjnej w pierwszej kolejności stosuje się przepisy szczególne zawarte w ustawach odrębnych, a dopiero w ich braku (zgodnie z zasadą subsydiarności) przyjmuje się za podstawę przepisy K.p.a. (por postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2007 r. sygn. akt I OW 10/07 (Lex nr 339939). Stąd wydanie przez organ administracji postanowienia o przekazaniu podania zgodnie z właściwością musi być poprzedzone analizą przepisów określających właściwość organów w sprawie, której dotyczy wniesione podanie. Do ustalenia właściwości miejscowej organu w sprawach świadczeń z pomocy społecznej mają zastosowanie przepisy art. 101 ust. 1 – 3 i ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). W myśl art. 101 ust. 1 właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zgodnie z art. 101 ust. 2 w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Stosownie zaś do art. 101 ust. 3 w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, a także w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Natomiast według art. 101 ust. 5 dla mieszkańca domu pomocy społecznej właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. W niniejszej sprawie, według przyjętych przez Sąd I instancji i niekwestionowanych przez stronę skarżącą ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji, istnieje podstawa do przyjęcia, że L. F. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, a jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały jest Szczecin. Miało to bezpośredni wpływ na wykładnię i zastosowanie przepisów art. 101 ust. 1 i 2 tej ustawy przy ocenie, czy Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. był właściwy do rozpatrzenia jego podania. Pojęcie osoby bezdomnej zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej i oznacza osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. I OW 30/08 (Lex nr 494312), że w przypadku osoby bezdomnej, nie może być mowy o miejscu zamieszkania, nie bada się zatem jej zamiaru stałego pobytu, ale ustala się tylko jej status. W takim wypadku gminą właściwą do rozstrzygnięcia sprawy osoby bezdomnej jest zgodnie z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Nietrafny jest zatem zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 101 § 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Chybiony jest również jest zarzut naruszenia art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten o charakterze wyjątkowym (na co wskazuje jego brzmienie) stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Jak wynika z ustaleń przyjętych przez Sąd I instancji i niezakwestionowanych przez stronę skarżącą, nie udało się potwierdzić informacji L. F. co do miejsca jego przebywania, które miałoby cechy założenia tam ośrodka jego osobistych i majątkowych interesów. Nie można zatem stwierdzić, czy sytuacja osobista uzasadniała zastosowanie w jego sprawie art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast podstawy do przyjęcia, że sprawa o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, z którą L. F. się zwrócił, jest sprawą niecierpiącą zwłoki w rozumieniu art. 101 ust. 3, nie dawał fakt uzyskiwania przez skarżącego, w dniu wydania postanowienia przez Kierownika MOPS we W., dochodów z wykonywanej pracy. Niezasadny jest również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 75 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie. W tym zakresie należy wskazać, że wprawdzie - zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji - jej przepisy stosuje się bezpośrednio, to jednak nie można przyjąć, że Sąd I instancji był zobowiązany do stosowania przepisu art. 75 ustawy zasadniczej przy rozpoznawaniu skargi L. F.. Zawarty w tym przepisie postulat prowadzenia przez władze publiczne polityki sprzyjającej zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w tym w szczególności przeciwdziałania bezdomności nie konkretyzuje jakichkolwiek obowiązków działań w tym względzie. Przepis art. 75 należy do tych przepisów konstytucyjnych, które wytyczają kierunki polityki, jaką mają prowadzić organy państwa dla osiągnięcia wskazanych celów. Ich konkretyzacja następuje natomiast w uregulowaniach ustaw zwykłych. Oznacza to, że art. 75 Konstytucji RP nie mógł być zastosowany przez Sąd I instancji przy rozstrzyganiu kwestii dotyczącej właściwości organu do rozpatrzenia wniosku L. F. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. W świetle przedstawionych okoliczności nie można uznać, że skarga kasacyjna wniesiona przez L. F. ma usprawiedliwione podstawy, a zatem skargę tę należało oddalić. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.