I OZ 106/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w pkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 739/17 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie warunków pełnienia służby postanawia: oddalić zażalenie. POSTANOWIENIE Dnia 13 lutego 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Związku Zawodowego [...] z siedzibą w O. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika w sprawie z zażalenia J. W. na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w pkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 739/17 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie warunków pełnienia służby postanawia: odmówić dopuszczenia Związku Zawodowego [...] z siedzibą w O. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika Wyrokiem z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 739/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu skargi J. W., uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie warunków pełnienia służby. W punkcie 2 Sąd zawarł postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania zasądzając od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sąd I instancji rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów oparł o art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", uwzględniając wysokość wynagrodzenia pełnomocnika, będącego adwokatem oraz wysokość opłaty skarbowej za złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa. Przy ustalaniu wynagrodzenia pełnomocnika, Sąd za konieczne uznał skorzystanie z art. 206 P.p.s.a. Sąd wziął pod uwagę, że aktywność adwokata sprowadzała się w istocie do napisania skargi i popierania jej przed sądem. Ponadto skarga ta, choć wyjątkowo obszerna, zmierzała jedynie do wykazania, że organ, wydając zaskarżoną decyzję, dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, to jest: art. 107 § 3 w zw. z art. 8, art. 11 i w zw. z art. 80 k.p.a., a ponadto art. 77 k.p.a., art. 10 w zw. z art. 81 k.p.a. Tymczasem skarga została uwzględniona również na skutek stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, tj.: art. 2, art. 7 i art. 60 Konstytucji RP, art. 165 ust. 7 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1948 ze zm.), a na naruszenie tych przepisów nie wskazywano w skardze. W tych okolicznościach uwzględnienie skargi nastąpiło także na skutek dostrzeżenia przez Sąd z urzędu naruszeń prawa. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania wniosła J. W., zarzucając błędne ustalenie, że w przedmiotowej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, w którym zasadne jest miarkowanie wysokości kosztów postępowania należnych stronie skarżącej, w sytuacji gdy pisemne motywy orzeczenia nie uzasadniają istnienia takiego przypadku, a skarga została uwzględniona w całości i stronie należy się zwrot kosztów, jakie poniosła skarżąca w związku z dochodzeniem swoich praw przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dopuścił się zatem naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 206 P.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezasadne jego zastosowanie w niniejszej sprawie i w konsekwencji zasądzenie kosztów postępowania jedynie w nieznacznej części, podczas gdy koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw strony skarżącej były wyższe i zostały wykazane stosownym dokumentem. W związku z powyższym wnosząca zażalenie wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania w kwocie 2.460 zł wynikającej z faktury VAT załączonej do skargi z dnia 16 sierpnia 2017 r. Ponadto J. W. wniosła o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie wniósł o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasada ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego została określona w art. 200 P.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie natomiast do art. 205 § 2 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Wyjątek od opisanej zasady uregulowany jest w art. 206 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis art. 206 P.p.s.a. w przywołanym brzmieniu obowiązuje od dnia 15 sierpnia 2015 r., został bowiem zmieniony przez art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). W nowym stanie prawnym uznanie, że zaistniał uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części nie jest uzależnione od konieczności częściowego uwzględnienia skargi. Ustalenie czy w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek zostało pozostawione do uznania sądu i uzależnione od wykazania zaistnienia uzasadnionego przypadku. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji doszedł do przekonania, że zasadnym było odstąpienie od zasądzenia na rzecz skarżącej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w wysokości określonej w skardze, tj. w kwocie 2.460 zł, z uwagi na wystąpienie "uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 206 P.p.s.a. i zastosowaniu stawki minimalnej opłaty za czynności adwokackie. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację zawartą w zaskarżonym orzeczeniu, że za przyjęciem takiego stanowiska przemawia charakter i stopień zawiłości sprawy oraz związany z tym nakład pracy pełnomocnika. Ponadto, jak właściwie stwierdził Sąd I instancji, skarga zmierzała do wykazania, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, natomiast skarga została uwzględniona również na skutek stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego. Powyższe okoliczności niewątpliwie dawały podstawę Sądowi I instancji do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika poprzez dostosowanie tego wynagrodzenia do stopnia koniecznego nakładu pracy. Zwrócić również należy uwagę, że stosownie do treści § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia adwokata, zaś w sytuacji braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem. Z powołanego przepisu nie można jednak wywodzić, że złożenie oświadczenia o wysokości kosztów wyłącza zastosowanie zarówno stawki minimalnej, jak też możliwość miarkowania tych kosztów w oparciu o art. 206 P.p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 739/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu skargi J. W., uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie warunków pełnienia służby. W punkcie 2 Sąd zawarł postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania zasądzając od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania wniosła J. W. Wnioskiem z dnia 2 lutego 2018 r. Związek Zawodowy [...] z siedzibą w O., jako organizacja społeczna, na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", wniósł o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. W uzasadnieniu podniesiono, że sprawa dotyczy zarówno samej działalności statutowej Związku, tj. ochrony praw i interesów funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej, ochrony prawnej byłych funkcjonariuszy (Służby Celnej), jak i ustawowych zadań Związku określonych w art. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1881), tj. obrony praw i interesów zawodowych członków związku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zgodnie z treścią art. 33 § 2 P.p.s.a., udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Zauważyć przy tym należy, że termin na wstąpienie uczestników, o których mowa w powołanym przepisie nie jest określony w ustawie, co oznacza, że wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu zainteresowany podmiot może złożyć w dowolnym czasie, dopóki postępowanie sądowoadministracyjne nie zostanie zakończone (zob. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 33 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Lex). Powyższe oznacza, że wniosek taki może zostać złożony dopóki postępowanie sądowoadministracyjne się toczy, tj. do jego prawomocnego zakończenia w drugiej instancji. W niniejszej sprawie w dniu 14 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wydał wyrok, którym uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...]. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącej w dniu 6 grudnia 2017 r., natomiast pełnomocnikowi organu w dniu 1 grudnia 2017 r. Od ww. orzeczenia (orzekającego co do istoty sprawy) żadna ze stron nie złożyła skargi kasacyjnej, a zatem w tej części, na podstawie art. 168 § 3 P.p.s.a., stało się ono prawomocne, a postępowanie sądowoadministracyjne zostało zakończone. Ponadto, wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika wraz ze stanowiskiem procesowym popierającym skargę J. W. Związek Zawodowy [...] z siedzibą w O. złożył na etapie postępowania zażaleniowego w przedmiocie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozstrzygnięcie o kosztach oparł m.in. o art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Treść tego przepisu nie pozostawia zatem wątpliwości, że podmiotami zainteresowanymi do kwestionowania rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania są jedynie strona skarżąca i organ. W świetle powyższego wniosek Związku Zawodowego [...] z siedzibą w O. o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika, złożony na etapie postępowania zażaleniowego w przedmiocie kosztów postępowania, po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego, rozstrzygającym sprawę co do istoty, należało rozpoznać odmownie. Jednocześnie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadome jest, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym za udziałem Związku Zawodowego [...] z siedzibą w O. w postępowaniach dotyczących obrony indywidualnych interesów i praw funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej przemawia interes społeczny, jak i okoliczność, że przedmioty tych postępowań dotyczą jego statutowej działalności. Podkreślić jednak należy, że w sprawach tych wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika nie były składane po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowoadaministracyjnego, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Z tych względów, na podstawie art. 33 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 193 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.