I OZ 107/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1984/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. F. i B. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1984/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił B. F. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że w następstwie wezwania o uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 1500 zł skarżący skierował do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2012 r., referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając złożony wniosek stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Sąd podkreślił, że przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ustawodawca nakazuje stosowanie surowych kryteriów oceny. Strona domagając się uwzględnienia takiego wniosku w całości czy też w części musi wykazać, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, która w znaczący sposób odbiega od przeciętnej. Tylko zatem te osoby, które wykażą, iż ich sytuacja materialna jest ciężka mogą oczekiwać, że ich wniosek zostanie uwzględniony. Zdaniem Sądu powoływanie się przez wnioskodawcę na charakter administracyjny sprawy, której dotyczy skarga, nie może stanowić okoliczności, którą należy uwzględnić dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skoro bowiem strona decyduje się na złożenie skargi do sądu z założenia powinna liczyć się z koniecznością poniesienia określonych kosztów sądowych. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, że pozostaje w sytuacji uzasadniającej uwzględnienie wniosku. Skarżący ma zabezpieczone potrzeby bytowe (choć jest obciążony spłatą kredytu hipotecznego), ponadto uzyskuje stały dochód w kwocie 3000 zł, który przeznacza wyłącznie na własne utrzymanie. Dodatkowo jest właścicielem lub współwłaścicielem kilku nieruchomości gruntowych (działek), jak również na dzień złożenia wniosku dysponował oszczędnościami w wysokości 5000 zł. Zdaniem Sądu nie można więc uznać, że jest osobą ubogą, a jego sytuacja majątkowa jest trudna. Sąd wskazał także, że najwyższym z kosztów sądowych do opłacenia którego jest zobowiązany skarżący jest wpis w wysokości 1500 zł, zaś wezwanie o dokonanie wpłaty skierowano zarówno do wnioskodawcy jak i jego siostry. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył B. F., wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zdaniem skarżącego fakt wykazania w złożonym oświadczeniu posiadania określonych zasobów finansowych nie świadczy o tym, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i prawidłowo doszedł do przekonania, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada stały miesięczny dochód w kwocie 3.000 złotych, posiada oszczędności w wysokości 5000, jest współwłaścicielem kilku działek położonych w S.. Ponadto jest właścicielem samochodu osobowego o wartości około 20000 zł. Skarżący nie pozostaje aż w tak trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przychylenie się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Stwierdzić zatem należy, że przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Ponadto należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych. (por. postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).) W tej sytuacji należy uznać, iż skarżący posiadając stałe miesięczne dochody i majątek trwały jest w stanie poczynić odpowiednie oszczędności oraz ponieść koszty sądowe. Należy także zaznaczyć, iż w przypadku uwzględnienia skargi organ administracji zobowiązany będzie do zwrotu tych kosztów na rzecz skarżących. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.