I OZ 1109/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2011 r. sygn. akt II SAB/Wa 181/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...] miasta stołecznego Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] czerwca 2009 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt II SAB/Wa 181/11 odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na bezczynność Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy Praga Południe m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] czerwca 2009 r. o udostępnienie informacji publicznej. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w dniu [...] lipca 2011 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oświadczył, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku. Zamieszkuje z rodzicami i to oni pokrywają koszty jego utrzymania. Wniosek o tej samej treści skarżący złożył także do sprawy o sygn. akt II SA/Wa 1189/11 i z tego powodu należało wziąć pod uwagę oświadczenia i dokumenty źródłowe złożone do wyżej wymienionej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.) prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "osoba ta wykaże" oznacza zatem, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek podania takich danych (w postaci oświadczeń oraz dokumentów źródłowych), które w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości pozwolą na ustalenie jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Jednocześnie należy zauważyć, że rozpoznając wniosek, sąd administracyjny nie bada sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jedynie w granicach jego zdolności zarobkowych czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, czyli bierze pod uwagę sytuację finansową osób pozostających wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W niniejszej sprawie skarżący nie uzupełnił wszystkich niezbędnych danych. Wbrew jego twierdzeniom, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami, a w konsekwencji to na skarżącym spoczywał obowiązek podania danych osobowych rodziców oraz informacji o wysokości osiąganych przez nich dochodów i posiadanym majątku. O prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego decyduje więź gospodarczo- rodzinna istniejąca pomiędzy określonymi osobami. Już sam fakt, że skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, a tym samym jest od nich całkowicie zależny finansowo świadczy o tym, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Z tych względów nie można przyjąć za miarodajne wyjaśnień skarżącego, że pomoc finansowa rodziców ma charakter chwilowy i jest w istocie pożyczką podlegającą zwrotowi. Tym samym oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wyjaśnienia złożone przez skarżącego są niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i jego sytuacji materialnej. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Z., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Stwierdził, że rozstrzygnięcie sądu ma charakter wyraźnie uznaniowy, a ocena sytuacji majątkowej jest całkowicie dowolna, tym bardziej, że w innych jego sprawach prawo pomocy zostało mu przyznane. W przedstawionej sytuacji uiszczenie kosztów sądowych jest całkowicie niemożliwe, a odmowa przyznania prawa pomocy skutkuje pozbawieniem skarżącego prawa do sądu, które jest zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nadto sąd całkowicie dowolnie ustalił fakt pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i w żaden sposób nie odniósł się do uzupełnionego w treści sprzeciwu oświadczenia, że skarżący uzyskuje niewielkie dochody z tytułu umów zlecenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w nim wskazane. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powołanego przepisu wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, w zakreślonym terminie, złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero zatem po otrzymaniu i zapoznaniu z treścią dokumentów Sąd może wydać orzeczenie w zakresie prawa pomocy. Oznacza to, że w przypadku, gdy treść składanych przez stronę oświadczeń budzi wątpliwości Sądu, to powinien on skorzystać z możliwości, jakie daje art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 102/10; z dnia 11 lipca 2006 r. sygn. akt I FZ 236/06; z dnia 28 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1304/04 oraz z dnia 19 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1115/04). Wobec tego stwierdzić należy, że do odmowy przyznania prawa pomocy nie wystarczy stwierdzenie, że w innych sprawach wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, które wyjaśniłyby jego sytuację materialną i rodzinną. Każda sprawa, choćby tego samego wnioskodawcy powinna być potraktowana indywidualnie. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania wymaga oparcia na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach konkretnej sprawy, o czym stanowi art. 252 P.p.s.a. W judykaturze powszechnie przyjmuje się, że dopiero niewykonanie wezwania skierowanego do wnioskodawcy w danej sprawie, a w konsekwencji fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia w tej sprawie oddalenie przedmiotowego wniosku. Uchylanie się przez skarżącego od przedstawienia w sposób całościowy i rzetelny własnej sytuacji finansowej, skutkuje odmową przyznania mu prawa pomocy w konkretnej sprawie, a nie także w innych sprawach, w których skarżący złożył już skargi albo zamierza to uczynić w przyszłości. Skoro zatem, zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie niemożliwa była ocena sytuacji materialnej A. Z. na podstawie informacji zawartych we wniosku PPF, to skarżący powinien zostać wezwany w tej sprawie do złożenia dodatkowych wyjaśnień Nie zachodziła podstawa do oddalenia wniosku tylko z tej przyczyny, że podobne wezwania w innych sprawach okazały się nieskuteczne, a tym samym że w innych sprawach mimo wezwania Sądu A. Z. nie uprawdopodobnił w wymagany sposób swych możliwości płatniczych. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.