I OZ 118/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. i T. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 326/09 odmawiającego zwolnienia J. H. i T. H. od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w R. z dnia (...) lutego 2009 r. znak: (...) w przedmiocie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 24 listopada 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 326/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zwolnienia J. H. i T. H. od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w R. z dnia (...) lutego 2009 r. znak: (...) w przedmiocie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w przedmiotowej sprawie T. i J. H. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z wniosku tego, jak też pisma go uzupełniającego (z dnia 12 października 2009r.) wynika, iż wymienieni prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z 19-letnim, uczącym się synem. Są rolnikami uzyskującymi z prowadzonego gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. 20 ha dochody w łącznej wysokości 1100 zł. Posiadają dom mieszkalny o powierzchni użytkowej 120 m.kw., do którego dobudowana jest część mieszkalna, z której korzystają ich dorosłe już dzieci wraz ze swymi rodzinami. Na terenie gospodarstwa znajdują się zabudowania gospodarcze w postaci m. in. obory (ok. 150 m.kw.) oraz stodoły (ok. 200 m.kw.). W skład majątku wnioskodawców wchodzi także samochód marki VV z roku 1998. Uzyskują oni również dopłaty do produkcji rolnej w wysokości ok. 8 000 zł rocznie, które - jak wskazują - wykorzystują wyłącznie na utrzymanie gospodarstwa, na zapłatę podatków, zakup nawozów i paliwa. Na comiesięczne wydatki skarżących składają się z kolei następujące kwoty: 800 zł (wyżywienie, przy czym żywność pochodzi głównie z własnego gospodarstwa), 300 zł (opłata za prąd, ubezpieczenie, gaz, opłata radiowotelewizyjna i za telefon), 300 zł (środki czystości, odzież, obuwie, składka na kościół, pomoc dla dzieci). Z oświadczenia wnioskodawców wynika, iż opłatę od skargi kasacyjnej złożonej od postanowienia tut. Sądu z dnia 29 kwietnia 2009r. odrzucającego ich skargę na wskazaną na wstępie decyzję uiścili ze środków pozyskanych ze sprzedaży jaj kurzych i mleka krowiego. Obecnie jednak to źródło dochodu już nie istnieje, bowiem kury "przestały się nieść", nadto brak podmiotów chętnych do zakupu mleka. Wskazany środek zaskarżenia sporządził adwokat, którego wynagrodzenia jeszcze nie uiścili, a które ma zostać pobrane dopiero po zakończeniu sprawy. Referendarz sądowy w Sądzie pierwszej instancji postanowieniem z dnia 30 października 2009r. odmówił przyznania wnioskodawcom prawa pomocy w żądanym przez nich zakresie. W złożonym w ustawowym terminie sprzeciwie T. i J. H. wnieśli o choćby częściowe zwolnienie ich od kosztów sądowych, bowiem bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny nie są w stanie ich ponieść z racji trudnej sytuacji materialnej, w jakiej się znaleźli. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż T. oraz J. H. nie wykazali, iż w ich wypadku zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Jak bowiem wynika z oświadczeń wyżej wymienionych dysponują oni - przy założeniu, iż dochody z tytułu dopłat do produkcji rolnej przeznaczają rzeczywiście na utrzymanie gospodarstwa rolnego, - miesięcznie kwotą 1100 zł. Przeznaczają ją na pokrycie wydatków, które, jak sami wskazali, wynoszą miesięcznie ok. 1400 zł. Powyższa rozbieżność między uzyskiwanymi dochodami a dokonywanymi wydatkami świadczy, w ocenie Sądu pierwszej instancji, iż albo wnioskodawcy wykorzystują środki z dopłat rolniczych także na realizację innych potrzeb niż tylko te związane z prowadzeniem produkcji rolnej albo też posiadają jeszcze inne, dodatkowe dochody, których źródeł nie ujawnili, a z których płynące środki przeznaczają na zaspokojenie różnego rodzaju potrzeb. Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, iż wnioskujący mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Znaczną część żywności uzyskują z własnego gospodarstwa, co zmniejsza znacząco wydatki z tego tytułu. Nadto podnieść należy, iż wydatków na samochód oraz na kościół, jak też na telefon nie należy uznać za niezbędnych dla własnego utrzymania. Wydatkiem takim nie mogą być także fundusze przeznaczane na pomoc dla dzieci, które są już dorosłe i posiadają własne rodziny. Poza tym, opłata sądowa, do której uiszczenia obowiązani są obecnie skarżący tytułem wpisu od zażalenia skierowanego przez nich od postanowienia tut. Sądu z dnia 27 sierpnia 2009r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia niniejszej skargi to stosunkowo niska kwota -100 zł Należy też mieć na uwadze, iż skarżący uiścili już wpis sądowy od skargi kasacyjnej złożonej przez nich od postanowienia tut. Sądu z dnia 29 kwietnia 2009r. o odrzuceniu skargi w kwocie 100 zł. Skargę tę sporządził dla nich profesjonalista - adwokat, któremu wprawdzie nie zapłacili jeszcze - jak twierdzą - wynagrodzenia, jednak korzystając z jego pomocy musieli się liczyć z taką potrzebą. W razie bowiem nieuwzględnienia ich skargi Sąd nie miałby podstaw do zasądzenia kosztów postępowania na ich rzecz. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący J. H. oraz T. H. podnieśli, iż wymagana kwota 100 zł tytułem opłaty sądowej jest dla nich zbyt wysoka, aby pozostawała bez wpływu na ich sytuację majątkową. Ponadto uiszczony przez nich wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł był jedyną drogą do zaskarżenia niesprawiedliwego w ich ocenie postanowienia, gdyż istniał przymus adwokacki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tego przepisu wyraźnie wskazuje, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że Sąd pierwszej instancji ocenił prawidłowo sytuację finansową skarżącego, jako nie kwalifikującą się do udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Biorąc pod uwagę przedstawione przez wnioskodawców oświadczenia dotyczące jej sytuacji finansowej, należy stwierdzić, że zestawienie wysokości uzyskiwanych przez nich dochodów z miesięcznymi wydatkami rodzi uzasadnione wątpliwości co do ich zgodności ze stanem faktycznym. Za taką oceną przemawia zestawienie deklarowanych przez skarżących i osób pozostających wraz z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym miesięcznych wydatków, które kształtują się na poziomie 1400 zł z wykazanymi dochodami w wysokości 1000zł. Co prawda uzyskiwany przez skarżących dochód nie jest wysoki, jednakże instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, pozwalający na zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania tylko w wyjątkowych przypadkach. W niniejszej sprawie należało więc uznać, że słusznie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy, gdyż sytuacja, w której zadeklarowane przez stronę wydatki przewyższają uzyskiwane dochody sugeruje, że posiada ona inne jeszcze, oprócz ujawnionych w toku postępowania, źródła przychodów. Taki pogląd zresztą ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 6/05, niepubl ). Za odmową zwolnienia skarżących z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych przemawia również fakt opłacenia przez nich wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 29 kwietnia 2009r. o odrzuceniu skargi w kwocie 100 zł., czyli w tej samej wysokości, co wpis od którego zwolnienia aktualnie się domagają. Wniesiona przez skarżących skarga kasacyjna została ponadto sporządzona przez adwokata, którego wynagrodzenie skarżący również musieli opłacić albo zamierzają to uczynić. Oznacza to, że skarżący bez wątpienia dysponują środkami finansowymi pozwalającymi na pokrycie kosztów wpisu sądowego, a które nie znalazły odzwierciedlenia w zadeklarowanych przez nich dochodach. Wobec powyższego należało stwierdzić, że skarżący nie wykazali w sposób rzetelny i nie budzący wątpliwości, iż spełniają przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.