I OZ 1269/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie zawarte w punkcie 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 940/16, w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi A. Z. na akt Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty za udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem, zawartym w punkcie 2 wyroku z dnia 2 lutego 2017 r. o sygn. akt II SA/Wa 940/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasądził od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] na rzecz A. Z. kwotę 712 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu niniejszego rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że zwrot kosztów obejmował wpis stosunkowy od skargi oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł, stanowiące minimalną stawkę w postępowaniu administracyjnym, przyjętą na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.). W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 w zw. z art. 209 i art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.). Dalej Sąd I instancji zauważył, że na podstawie art. 206 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w sposób uznaniowy, oceniając na tle konkretnej sprawy, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części. Zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów zastępstwa procesowego Sąd wziął pod uwagę charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika skarżącego, który poza reprezentowaniem strony na rozprawie nie przyczynił do się wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Pełnomocnik skarżącego został zgłoszony do udziału w postępowaniu w dniu rozprawy i nie przedstawił wywodu prawnego wykraczającego poza twierdzenia przedstawione w skardze. Stąd też Sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi szczególny przypadek odstąpienia od przyznania kosztów w części i w miejsce wynagrodzenia ustalanego na zasadzie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a powołanego rozporządzenia przyznał kwotę 480 zł zgodnie z podstawową stawką wynagrodzenia określoną w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c tego rozporządzenia. Zażaleniem z dnia 10 marca 2017 r. A. Z., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył wymienione postanowienie, zarzucając mu naruszenie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz art. 206 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia podał, że skarżący był reprezentowany w sprawie przez adwokata, którego pełnomocnictwo zostało udzielone do protokołu rozprawy. W konsekwencji na rzecz skarżącego powinna była zostać zasądzona kwota 2632 zł, na którą składa się wpis w wysokości 232 zł, ustalany według procentowej wartości przedmiotu zaskarżenia oraz wynagrodzenie adwokata w wysokości 2400 zł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a, czyli według stawki obliczonej z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Są to bowiem stawki minimalne zasądzane w tego rodzaju sprawach. Kwota przyznana skarżącemu została zatem rażąco zaniżona z naruszeniem art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Wnoszący zażalenie dodał, że WSA w Warszawie nietrafnie powołał się na treść art. 206 p.p.s.a., który nie znajdował w sprawie zastosowania, gdyż nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. Sąd I instancji całkowicie bezpodstawnie i dowolnie uznał, że wystąpiły szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wywód prawny pełnomocnika został zawarty w skardze i nie było żadnych podstaw do zmiany przyjętego stanowiska. Adwokat (a nie radca prawny - jak błędnie wskazał w uzasadnieniu Sąd) zapoznawał się z aktami sprawy, sporządzał pisma procesowe w sprawie, udzielał skarżącemu porad prawnych jeszcze zanim sprawa trafiła do Sądu, sporządził skargę, a następnie ją popierał na wyznaczonej rozprawie. Charakter sprawy był bardzo nietypowy i wymagał dużego zaangażowania pełnomocnika. Była to sprawa o dużej, wręcz gigantycznej wartości jak na udostępnienie informacji publicznej i skomplikowana prawnie. Ustawodawca przyjmując w tego rodzaju sprawach wyższe wynagrodzenia minimalne pełnomocników uwzględnił bardziej skomplikowany charakter takich spraw. Podkreślił również, że Sąd I instancji ogólnikowo wskazał podstawę pięciokrotnego zmniejszenia wynagrodzenia nie wskazując żadnych konkretnych uchybień. Ponadto udział w postępowaniu w dniu rozprawy nie oznacza mniejszego zaangażowania reprezentującego pełnomocnika. Wszystkie czynności w sprawie zostały wykonane właściwie i z należytą starannością. W konsekwencji tych działań skarga została uwzględniona w całości. Wnoszący zażalenie wywodzi, że wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego stanowi koszty niezbędne, których zasądzenie na rzecz strony wygrywającej, reprezentowanej przez pełnomocnika, jest w świetle art. 200 p.p.s.a. obowiązkiem sądu rozpoznającego sprawę, o ile w tym zakresie został złożony wniosek. W konsekwencji trzeba uznać, że pełnomocnik ustanowiony przez skarżącego podjął wszelkie niezbędne czynności obiektywnie możliwe w toku sprawy oraz uzasadnione interesem procesowym skarżącego. Skoro interes ten WSA w Warszawie uznał za uzasadniający uwzględnienie skargi w całości, to całkowicie niezrozumiałe jest, dlaczego jednocześnie przyjął, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 206 p.p.s.a. Instytucja zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego ma na celu rekompensatę kosztów, jakie strona wygrywająca poniosła w związku z wynajęciem fachowego pełnomocnika. Odmowa zwrotu kosztów skarżącemu wywołuje negatywne konsekwencje tylko wobec skarżącego, nie zaś samego pełnomocnika. Takie rozwiązanie jest ewidentnie krzywdzące dla strony skarżącej. Podkreślono również, że sądy zasądzają koszty sądowe także na rzecz organów, których pełnomocnicy nie stawiają się na rozprawy, a jednocześnie organy te zatrudniają pełnomocników na umowy o pracę ponosząc koszty ich wynagrodzenia niezależnie od wyniku sprawy czy też ilości prowadzonych przez nich spraw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 206 p.p.s.a. sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Cytowany przepis przyznaje sądom administracyjnym uprawnienie do obniżenia kwoty należnych kosztów postępowania w sytuacji wystąpienia szczególnych okoliczności, do których zalicza się wskazany przykładowo przez ustawodawcę przypadek częściowego uwzględnienia skargi. Katalog przesłanek uzasadniających skorzystanie przez sąd z tego uprawnienia jest bowiem otwarty, a zastosowanie w konkretnej sprawie miarkowania kosztów ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak dowolności w kwestii określania kwoty zasądzanej tytułem zwrotu kosztów postępowania, co stwarza konieczność precyzyjnego uzasadniania rozstrzygnięć wydawanych na podstawie omawianego przepisu - por.: R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2015, s. 774 - 775. W tej sytuacji rozważenia przez sąd odwoławczy wymaga, czy WSA w Warszawie nie przekroczył dopuszczalnych granic uznania przy określaniu wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego na podstawie art. 206 p.p.s.a. W świetle powyższego argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zażalenia nie może być uznana za trafną. Należy bowiem podkreślić, że w niniejszej sprawie przesłanką do zastosowania art. 206 p.p.s.a. był niewielki nakład pracy pełnomocnika, który zdaniem Sądu I instancji nie uzasadniał zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów sądowych w pełnej wysokości, określonej w obowiązujących w tym zakresie przepisach ogólnych. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, zaskarżone orzeczenie zawiera zwięzłe, ale precyzyjne uzasadnienie stanowiska WSA w Warszawie w kwestii obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika. Znajduje ono potwierdzenie w aktach sprawy, z których wynika, że pełnomocnik A. Z. został ustanowiony dopiero w dniu rozprawy, a jego aktywność w postępowaniu pierwszoinstancyjnym ograniczyła się do podtrzymania na rozprawie twierdzeń zawartych w skardze i złożenia wniosku o zasądzenie kosztów postępowania (protokół rozprawy – karty nr 61 - 62 akt). Mając na uwadze treść art. 205 § 2 p.p.s.a. należy również zauważyć, że przy ocenie nakładu pracy pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym uwzględnia się jego czynności dokonane od momentu udzielenia przez stronę pełnomocnictwa. Stąd też w okolicznościach niniejszej sprawy nie mają znaczenia działania podejmowane przed tą datą, takie jak udzielanie skarżącemu porad prawnych czy też sporządzenie projektu skargi, podpisanej i wniesionej do WSA w Warszawie przez A. Z. (karty nr 4 - 8 akt), gdyż zostały one dokonane przez podmiot zajmujący się zawodowo świadczeniem pomocy prawnej, ale niemający jeszcze wówczas statusu pełnomocnika strony. Działania te podlegają wynagrodzeniu na zasadach ustalonych w umowie między adwokatem oraz jego klientem i nie podlegają kontroli sądu administracyjnego. Pozostałe podniesione w zażaleniu kwestie nie mają związku z przedmiotem niniejszego postępowania. W ocenie NSA z powyższych względów zaskarżone orzeczenie nie zawiera zarzucanych uchybień, gdyż stanowisko WSA w Warszawie zawiera precyzyjne uzasadnienie, znajdujące oparcie w aktach sprawy, a tym samym nie ma charakteru dowolnego. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. ......................................... s. Małgorzata Jaśkowska