I OZ 1293/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2018 r. sygn. akt IV SAB/Wa 495/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. P. na przewlekłość postępowania Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie postępowania o powrót małoletniej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 13 marca 2018 r., IV SAB/Wa 495/17, odmówił przyznania A. P. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na przewlekłość postępowania Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie postępowania o powrót małoletniej. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej jako: "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m. in. zwolnienie tylko od kosztów sądowych w całości lub w części. Jednakże stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Oczywista bezzasadność skargi, w rozumieniu art. 247 p.p.s.a., powoduje, że skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy (por. postanowienie NSA z 3 września 2004 r., OZ 377/04). O oczywistej bezzasadności skargi można mówić wtedy, gdy bez konieczności dokonywania gruntownej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy, jest zupełnie oczywiste, że skarga nie może zostać uwzględniona. Przy czym stwierdzenie przez sąd oczywistej bezzasadności skargi powoduje, że skarga taka podlegać będzie oddaleniu bądź odrzuceniu. Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi. Komentarz, wyd. 2.; M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, str. 1034 i nast.). W niniejszej sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi, albowiem skarga jest niedopuszczalna. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca jako przedmiot skargi wskazała przewlekłość postępowania prowadzonego przez Ministerstwo Sprawiedliwości w zakresie przekazania jej wniosku o powrót dziecka w trybie Konwencji haskiej. Działania podejmowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości jako organ centralny wyznaczony na podstawie Konwencji haskiej nie są czynnościami z zakresu administracji publicznej, ale czynnościami o charakterze technicznym. W ocenie sądu do zadań Ministerstwa Sprawiedliwości, jako organu centralnego, należy w szczególności przekazywanie, po weryfikacji spełnienia wymogów formalnych, wniosków o powrót dzieci do właściwych organów centralnych państw sygnatariuszy Konwencji lub do właściwych ze względu na miejsce pobytu dziecka sądów rejonowych. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiodła A. P., zarzucając naruszenie art. 2, 45, 69 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Naczelny Sąd Administracyjnych zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została kompleksowo uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. Ustawodawca ukształtował w powołanych przepisach zarówno pozytywne, jak i negatywne przesłanki przyznania prawa pomocy. Odmowa przyznania prawa pomocy może nastąpić w sytuacji, gdy nie są spełnione pozytywne przesłanki, bądź w sytuacji, w której co prawda pozytywne przesłanki są spełnione, ale jednocześnie stwierdza się zaistnienie przesłanki negatywnej. Pozytywne przesłanki uregulowane zostały w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., zaś negatywne – wyłączające dopuszczalność przyznania prawa pomocy – w art. 246 § 3 p.p.s.a. oraz w art. 247 p.p.s.a. Zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Okoliczność taka zachodzi, jeżeli bez potrzeby dokonania głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że skarga ta nie może zostać uwzględniona. Powołany przepis wprowadza samodzielną, negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo to nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że ocena w tym przedmiocie dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony. Stwierdzenie przez sąd, że w sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi skutkuje odmową przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 listopada 2012 r., II FZ 906/12). Zastosowanie zaś art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. Co więcej, w przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd, że w danej sprawie wystąpiła "oczywista bezzasadność" skargi, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie po wydaniu zaskarżonego postanowienia z 13 marca 2018 r., WSA w Warszawie postanowieniem z 14 marca 2018 r. odrzucił skargę A. P. Pismami z 12 kwietnia 2018 r. skarżąca wniosła: zażalenie na postanowienie z 13 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi oraz o ustanowienie adwokata z urzędu celem podpisania skargi kasacyjnej na postanowienie z 14 marca 2018 r. odrzucające skargę. Postanowieniem z 3 lipca 2018 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie zwolnił skarżącą od kosztów sądowych i ustanowił dla niej adwokata. Pismem z 2 września 2018 r. pełnomocnik z urzędu przesłał do Sądu opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżąca pismem z 9 października 2018 r. wystąpiła o odrzucenie powyższej opinii i ustanowienie wskazanego przez nią adwokata z urzędu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie uznał, że zachodzi oczywista bezzasadność skargi A. P., albowiem skarżąca jako przedmiot skargi wskazała przewlekłość postępowania prowadzonego przez Ministerstwo Sprawiedliwości w zakresie przekazania jej wniosku o powrót dziecka w trybie Konwencji haskiej. Tym samym uznać należy, że Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że skarga kwalifikuje się do odrzucenia i na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.