I OZ 1330/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Op 451/14 odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 23 maja 2014 r., nr [..] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Op 451/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił wniosek R.S. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 23 maja 2014 r., nr [..] w przedmiocie zasiłku celowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że wyrokiem z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II SA/Op 451/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 23 maja 2014 r., nr [..]. Powyższy wyrok został ogłoszony na rozprawie w dniu 16 października 2014 r., przez odczytanie sentencji i ustne podanie zasadniczych powodów rozstrzygnięcia. Orzeczenie stało się prawomocne od dnia 18 listopada 2014 r. Skarżący w dniu 6 maja 2015 r. złożył w siedzibie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, a referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 maja 2015 r. przychylił się do wniosku skarżącego. Na skutek powyższego, na pełnomocnika z urzędu został wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Opolu, radca prawny M.B. Pełnomocnik ten, pismem procesowym z dnia 29 maja 2015 r. (nadanym przesyłką pocztową w dniu 29 maja 2015 r. – data stempla) złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, a także wniósł o przywrócenie terminu do dokonania tejże czynności. Uzasadniając żądanie wskazał na zły stan zdrowia skarżącego, który utrudnia mu normalne funkcjonowanie w życiu codziennym, co ma znaczenie przy czynnościach wymagających fachowości i terminowości. Pełnomocnik podniósł, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego wymagało zaprotokołowania jej przez zaskarżony organ, gdyż skarżący jest osobą niewidomą, nie ma zatem możliwości pisania i czytania podań. Ponadto, skarżący mieszka sam, co wiąże się z brakiem osobistego zaznajomienia się z treścią korespondencji pocztowej kierowanej do niego w formie listów, w tym korespondencji z sądów i innych instytucji. Odrzucając wniosek Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 z późn. zm.) zwana dalej: "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Dalej Sąd podał, że z przepisu art. 87 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Termin siedmiodniowy do złożenia wniosku o przywrócenie terminu biegnie zatem od dnia ustania przyczyny uchybienia, a więc na przykład w przypadku choroby - od dnia jej zakończenia, chyba że strona wcześniej jest zdolna do podjęcia czynności związanych z wniesieniem danego pisma. Przepis art. 88 P.p.s.a. stanowi natomiast, że spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Kluczowe dla wyjaśnienia sprawy jest zatem ustalenie momentu, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu, co pozwoli na rozstrzygnięcie czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w terminie. Następnie Sąd wskazał, że jak wynika z akt sprawy, zawiadomienie o terminie rozprawy jaka odbyła w dniu 16 października 2014 r., na której zapadł ww. wyrok, zostało doręczone skarżącemu w dniu 9 września 2014 r. Zawiadomienie zawierało pouczenie kiedy Sąd doręcza z urzędu zapadły w sprawie wyrok, w szczególności zaś, że w sytuacji, gdy zapada wyrok oddalający skargę, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Przesyłkę zawierającą zawiadomienie o rozprawie osobiście odebrał skarżący, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. W ocenie Sądu, strona skarżąca nie wskazała okoliczności ustania przyczyny uchybienia terminu do dokonania uchybionej czynności. Ani skarżący, ani jego pełnomocnik w żaden sposób nie uprawdopodobnili przyczyny, dla której skarżący dopiero po okresie ponad siedmiu miesięcy od dnia oddalenia skargi przez Sąd, powziął czynności zmierzające do wzruszenia zapadłego w sprawie orzeczenia. Z akt sprawy wynika, że skarżący samodzielnie odbierał korespondencję sądową, kierowaną do niego (por. k-13, k-33 akt sądowych). Posiadał zatem pełną wiedzę co do prowadzonych czynności sądowych. Jeżeli nawet, z uwagi na swoją niepełnosprawność, nie mógł odczytać treści pisma procesowego, to nie stało nic na przeszkodzie, aby zwrócił się o fachowe wsparcie w ramach prawa pomocy. Sam fakt niepełnosprawności, na który powołuje się pełnomocnik skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu, wcześniej nie był przeszkodą do prawidłowego prowadzenia spraw przez skarżącego. Tym bardziej nie ma wpływu na określenie momentu ustania przyczyny uchybienia terminu. Również inne podane przez pełnomocnika skarżącego argumenty, jak jego zdaniem, brak w procedurze sądowoadministarcyjnej wystarczających uregulowań zapewniających właściwą pomoc osobom niepełnosprawnym, czy samotne zamieszkiwanie skarżącego, w kontekście wyżej przedstawionych wywodów, nie znajdują aprobaty. Nie wskazują one bowiem okoliczności ustania uchybienia terminu. Z powyższych względów, Sąd uznał, że strona skarżąca nie dochowała terminu siedmiu dni do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz uzasadnieniem, zapadłego w sprawie. W zażaleniu na powyższe postanowienie R.S., reprezentowany przez radcę prawnego, podniósł zarzut naruszenia art. 87 § 1 i art. 88 P.p.s.a. polegające na bezzasadnym przyjęciu, iż strona skarżąca była zobowiązana do wskazania okoliczności ustania przyczyny uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że stosownie do treści art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. Sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie z art. 88 P.p.s.a. (zdanie pierwsze) spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie Sąd I instancji postanowił o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu uznając, że uchybiony został termin do jego wniesienia. Przyjął w tej kwestii, że strona skarżąca nie wskazała okoliczności ustania przyczyny uchybienia terminu. Istotnym elementem instytucji przywrócenia terminu, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji, jest fakt, iż termin siedmiu dni do wniesienia pisma liczy się od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; B Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek; Zakamycze 2005, s. 217). Wskazać zatem należy, iż Sąd I instancji przystępując do rozpoznania wniosku R.S. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku winien był zbadać na wstępie terminowość jego wniesienia, co wiązało się z koniecznością ustalenia momentu ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednakże z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika przede wszystkim jaką datę przyjęto za początek ustania przyczyny uchybienia terminu, ani który dzień należało uznać za upływ terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd I instancji poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że skarżący wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie wskazał na okoliczności ustania przyczyny uchybienia terminu. W takiej sytuacji wskazane stanowisko Sądu I instancji jest nieuprawnione, bowiem zostało wyrażone bez rzetelnego wyjaśnienia, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu. Po wpłynięciu wniosku o przywrócenie terminu Sąd miał obowiązek ustalenia, czy wniosek ten został złożony w terminie określonym w art. 87 § 1 P.p.s.a., co na ogół powinno wiązać się z wezwaniem wnioskodawcy do złożenia oświadczenia w tym zakresie. Stwierdzić bowiem należy, że brak wskazania momentu ustania przyczyny w uchybieniu terminu stanowi brak formalny wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności, który podlega uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można również pominąć okoliczności, że skarżący mieszka sam oraz jest osobą niewidomą, co może wskazywać na to, że przyczyną uchybienia przez skarżącego terminowi mogła być jego nieporadność i brak pomocy ze strony profesjonalnego pełnomocnika oraz innych osób. Zauważyć także należy, że skarżący wystąpił natomiast o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Oceniając kwestię dochowania terminu przez pełnomocnika strony, należy wskazać, iż ustanie przeszkody do spełnienia terminowej czynności procesowej, w tym przypadku złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, należy liczyć od dnia, w którym pełnomocnik skarżącego, ustanowiony w ramach prawa pomocy, dowiedział się, że został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu (tak też NSA m.in. w postanowieniu z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 843/10, LEX nr 743932). W sytuacji bowiem, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu będzie liczony od chwili, gdy pełnomocnik dowiedział się o uchybieniu terminu i mógł dokonać zamierzonej czynności procesowej, natomiast dla obliczenia tego terminu bez znaczenia jest data, w której sama strona dowiedziała się o tym i mogła tej czynności dokonać (por. szerzej: post. SN z 10.09.1971 r., I CZ 138/71, OSPiKA 1972, Nr 3, poz. 50; por. także: post. NSA z 27.07.2004 r., FZ 183/04, niepubl.). Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, gdyż przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a. jednoznacznie wiążą zwrot tych kosztów z zaskarżeniem wyroku, a nie – jak to miało miejsce w tej sprawie – postanowienia (por. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008/2/23.