I OZ 1378/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 756/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] lutego 2015 r., postanawia: oddalić zażalenie. Skarżący po otrzymaniu w niniejszej sprawie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, skierował do sądu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców w kwocie 992,93 zł oraz 930,26 zł i zasiłki rodzinne na czworo dzieci – w łącznej wysokości 584 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.507,19 zł brutto (2.374,19 zł netto) miesięcznie. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się z żoną nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Dodatkowo oświadczył, że jego obecny stan zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie pracy na roli. Na powyższe okoliczności skarżący przedstawił szereg dokumentów. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 756/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił W. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zachowując ustawowy termin, skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu zakwestionował stanowisko referendarza sądowego, wskazał, że nie wzięto pod uwagę faktu jego przewlekłej choroby, na którą cierpi, uniemożliwiającą mu pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Z przedstawionych dokumentów wynika, że skarżący jest właścicielem domu, kilku gospodarstw rolnych oraz lasu. Prowadzi produkcję rolną, a uzyskiwane plony są przeznaczane na potrzeby rodziny. Natomiast deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 2.374,19 zł. Odnosząc się do kwestii stanu zdrowia skarżącego sąd stwierdził, że skarżący cierpi na pewne schorzenia, ale leczy się i rehabilituje. W stosunku do niego nie zostało wydane orzeczenie o całkowitej bądź częściowej niepełnosprawności. Skarżący nie wypełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sytuacja skarżącego była też przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 10 września 2014 r. sygn. akt I OZ 699/14 oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 327/14 o odmowie przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżący złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy. Wskazał, że sąd nie rozpoznał wnikliwie jego wniosku. Miesięczny dochód podzielony na osiem osób wchodzących w skład jego gospodarstwa domowego dowodzi życia w ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpatrując powyższą sprawę przede wszystkim należy wskazać, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a co za tym idzie przesłanki jego przyznania muszą być interpretowane ściśle. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną, jak ma to miejsce m.in. – zgodnie z orzecznictwem sądowym – w przypadku osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku mającej na utrzymaniu dzieci. Wykazanie występowania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na wnioskującym. Należy zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczy podmiotów, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nawet w niewielkiej części. Przytoczone zaś przez stronę skarżącą okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, przy czym to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Sąd, bazując na danych przedstawionych przez stronę skarżącą, nie dopatrzył się zaistnienia w przedmiotowej sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedstawionych dokumentów wynika, że skarżący jest właścicielem domu, kilku gospodarstw rolnych oraz lasu. Prowadzi produkcję rolną, a uzyskiwane plony są przeznaczane na potrzeby rodziny. Natomiast deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 2.374,19 zł. Niewątpliwie miesięczny dochód osiągany przez gospodarstwo domowe skarżącego jest nieznaczny w przeliczeniu na osobę, to jednak skarżący wskazał, że jest posiadaczem domu o pow. 200 m² oraz nieruchomości rolnej o pow. 10,8845 ha, w tym lasu o pow. 1,6 ha. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki, znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na pokrycie kosztów. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, natomiast jego niewykorzystywanie należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny (por. m.in. postanowienie NSA z 10 lutego 2015 r., I OZ 88/15). Odnosząc się do kwestii stanu zdrowia skarżącego stwierdzić należy, iż cierpi on na pewne schorzenia, ale leczy się i rehabilituje. W stosunku do niego nie zostało wydane orzeczenie o całkowitej bądź częściowej niepełnosprawności. W związku z tym sytuacja zdrowotna skarżącego nie wyklucza podjęcia przez niego pracy zarobkowej. Sprawa wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych rozpoznawana obecnie nie jest pierwszą tego typu sprawą z wniosku skarżącego. Skarżący ubiegał się o prawo pomocy wielokrotnie. W niniejszej sprawie postanowieniem WSA w Warszawie z 30 lipca 2015 r., II SAB/Wa 756/15 już raz odmówiono skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego nie uległa jednak zmianie, która uzasadniałabym uwzględnienie wniosku tym razem. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.