I OZ 159/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.J. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 28/24 w sprawie ze skargi B.J. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 8 listopada 2023 r. znak: WS-VI.7570.1.115.2023.ŁG w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia oddalić zażalenie Pismem z 15 grudnia 2023 r. (data prezentaty) B.J. (dalej skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego z 8 listopada 2023 r. znak WS-VI.7570.1.115. 2023.ŁG w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość (k. 3-5v akt sądowych). Zarządzeniem z 23 stycznia 2024 r. II SA/Kr 28/24 (dalej zarządzenie z 23 stycznia 2024 r.) Przewodniczący Wydziału II w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, [zm. 1705], dalej ppsa), wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, stosownie do § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535, dalej rozporządzenie) - w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia doręczono skarżącej 10 lutego 2024 r. (k. 13, 14-14v, 16-16v akt sądowych). Zażalenie na zarządzenie z 23 stycznia 2024 r. złożyła skarżąca, wnosząc o: jego uchylenie w całości i stwierdzenie, że zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i bez podstawy prawnej; zwrot wszystkich kosztów postępowania według norm przepisanych. Jako uzasadnienie wskazała "Konstytucja, Konwencje i Ustawy. Opłata nie przysługuje. Od przestępstw ściganych z Urzędu nie przysługuje żadna opłata." (k. 21 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 199 ppsa konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11; 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7.2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismem tym jest, m.in., skarga (art. 230 § 2 ppsa). Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. W niniejszej sprawie Przewodniczący wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od wywiedzionej skargi w kwocie [...] zł, podając za podstawę prawną § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia. Przepis ten przewiduje jednak wpis stały w sprawach skarg, nieobjętych wpisem stosunkowym, z zakresu nieruchomości (200 zł). Mając na uwadze treść zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z [...] sierpnia 2023 r. nr [...], którą w punkcie 1 ustalono odszkodowanie, m.in., na rzecz B.J. w kwocie [...] zł, w przedmiotowej sprawie należało ustalić wpis stosunkowy, a nie stały. Podstawą ustalenia wpisu stosunkowego od skargi jest w tym przypadku § 1 pkt 3 rozporządzenia, zgodnie z którym wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi 2% wartości przedmiotu zaskarżenia, jeżeli wartość ta zawiera się w przedziale ponad 50 000 zł do 100 000 zł, nie mniej jednak niż 1500 zł. Tym samym, Przewodniczący prawidłowo ustalił wartość wpisu na kwotę [...] zł ([...]), błędnie podając podstawę prawną, ponieważ winien był wskazać § 1 pkt 3, a nie § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia. Sama kwota odpowiadająca wpisowi została jednak wyliczona przez Przewodniczącego poprawnie. Błąd ten nie miał wpływu na prawidłowość wezwania do usunięcia braku fiskalnego skargi. Stosownie do powołanych przepisów, mimo wskazania przez Przewodniczącego błędnej podstawy prawnej prawidłowo wyliczonego wpisu, zaskarżone zarządzenie było w pełni uprawnione. Znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa, dlatego nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Prawo skarżącej do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez wezwanie jej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Wojewody z 8 listopada 2023 r., który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. W zażaleniu skarżąca nie sprecyzowała, na czym - w jej ocenie - miałoby polegać rażące naruszenie prawa. Odwołała się jedynie ogólnie do Konstytucji, Konwencji i ustaw, stwierdzając, że opłata [od skargi - uw. NSA] nie przysługuje. Nie wyjaśniła również, na czym - jej zdaniem - miałaby polegać kwestia, której skarżąca dała wyraz w zdaniu "Od przestępstw ściganych z Urzędu nie przysługuje żadna opłata.". Naczelny Sąd Administracyjny przeanalizował, czy wezwanie skarżącej do opłacenia skargi na decyzję Wojewody z 8 listopada 2023 r. było prawidłowe i odpowiadało prawu. Ogólnikowe powołanie "Konstytucja, Konwencje i Ustawy." nie mogło być skuteczne. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 ppsa, oddalił zażalenie.