I OZ 297/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 590/12 odmawiające J.K. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 590/12 wydanego w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 27 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 590/12 oddalił skargę J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W dniu 18 stycznia 2013 r. (data stempla pocztowego) J.K. wniósł o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia ww. wyroku, jednocześnie wnosząc o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Ponadto złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pismem Sądu z dnia 24 stycznia 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu, poprzez wskazanie okoliczności uprawdopodabniających brak winy w jego uchybieniu oraz określenia daty ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie z dnia 4 lutego 2013 r. skarżący wyjaśnił, iż uchybienie terminów spowodowane było ciągłym brakiem pieniędzy na podstawowe potrzeby życiowe, zatem niemożliwym było wydawanie jakichkolwiek pieniędzy na podróże i korespondencję. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi postanowieniem z dnia 8 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 590/12 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 590/12 odmówił J.K. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 27 lipca 2012 r. W uzasadnieniu stwierdził, że stosownie do treści art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl zaś art. 87 § 1, 2 i 4 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Sąd pierwszej instancji wskazał, że przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej niezbędne jest przynajmniej uprawdopodobnienie, że okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu rzeczywiście zaistniały, a ich wystąpienie było niezależne od woli i wiedzy strony. Kryterium "uprawdopodobnienia braku winy" polega zatem na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności, której obiektywnym miernikiem jest taka staranność, jakiej można oczekiwać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy wskazanym przez skarżącego powodem uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenia uzasadnienia wyroku była okoliczność ciągłego braku środków finansowych na podstawowe potrzeby życiowe. Oceniając zasadność przedmiotowego wniosku należy w pierwszej kolejności wskazać należy, iż w piśmie doręczającym odpis zawiadomienia o terminie rozprawy skarżący został pouczony, iż w sprawach, w których skargę oddalono uzasadnienie sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Rozprawa w niniejszej sprawie odbyła się w dniu 27 lipca 2012 r. i w tym dniu został ogłoszony wyrok oddalający skargę. W tej sytuacji 7-dniowy termin na złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku upływał w dniu 3 sierpnia 2012 r. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, iż okoliczności dotyczące sytuacji materialnej strony nie mogą stanowić przesłanki do przywrócenia terminu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2011 r. sygn. akt I FZ 470/10). Dodał, że trudna sytuacja materialna stanowi okoliczność przemawiającą za przyznaniem stronie prawa pomocy, w szczególności w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, z którego to uprawnienia skarżący w sprawie skorzystał. Powyższe postanowienie z dnia 27 lutego 2013 r. stało się przedmiotem zażalenia J.K., reprezentowanego przez adwokata wyznaczonego z urzędu, do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na dowolnym przyjęciu, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wskazując na powyższy zarzut wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku oraz o zasądzenie kosztów postępowania, według przewidzianych prawem norm, które nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, iż brak winy skarżącego w uchybieniu terminu wynika z faktu, iż skarżący jest bezrobotny i nie posiada żadnych źródeł utrzymania czy majątku. Kwota 3,80 zł na opłacenie przesyłki poleconej stanowiła dla skarżącego znaczny wydatek, którego nie był w stanie ponieść. Przeszkoda ta minęła natomiast w dacie, w jakiej opłacenie tej przesyłki stało się faktycznie możliwe, a zatem w dacie nadania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 15 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 590/12, na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia z dnia 8 lutego 2013 r., przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl zaś art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają także okoliczności dotyczące sytuacji materialnej. Mogą one co najwyżej, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, stanowić podstawę do ubiegania się przez stronę skarżącą o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I FZ 463/10, publ. LEX nr 740934; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 886/10, publ. LEX nr 742143). Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, iż zgodnie z art. 141 § 2 P.p.s.a., w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Z akt sprawy wynika, że Sąd pierwszej instancji wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 6 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Skarżący został zawiadomiony o terminie rozprawy (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy – karta nr 11). Zawiadomienie to zawierało pouczenie, iż w przypadku oddalenia skargi, uzasadnienie wyroku zostanie sporządzone wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Skoro skarżący w dniu 27 czerwca 2012 r. własnoręcznie potwierdził odbiór zawiadomienia o rozprawie, uznać należy, iż miał on możliwość zapoznania się z powyższym pouczeniem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sytuacji Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że skarżący był prawidłowo pouczony o sposobie i terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a przedstawione przez jego pełnomocnika okoliczności usprawiedliwiające złożenie tego wniosku z uchybieniem terminu nie pozwalają na uznanie, iż nastąpiło to bez winy skarżącego oraz wskutek przeszkody, której nie mógł on usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.