I OZ 384/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 481/15 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. G. na niewykonanie przez Starostę Łódzkiego Wschodniego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 grudnia 2014 r., sygn. akt III SAB/Łd 38/14 postanawia: oddalić zażalenie. 2 T. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na niewykonanie przez Starostę Łódzkiego Wschodniego opisanego w sentencji wyroku, a w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Jest współwłaścicielem (w połowie) domu z 1949 r. o powierzchni 120 m kw., w którym zamieszkuje z rodzicami. Ponadto jest właścicielem użytków rolnych o powierzchni 1,9192 ha (1,3011 ha przeliczeniowego). Dochód skarżącego stanowi wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, które wyniosło średnio w okresie ostatnich trzech miesięcy przed złożeniem wniosku 2.798,89 zł brutto (2033,25 zł netto). Wnioskodawca nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro, nie uzyskuje także żadnych dodatkowych źródeł dochodu. Skarżący wskazał ponadto, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec dwóch córek w wysokości 873,90 zł miesięcznie. Pracuje w systemie zmianowym. Miejsce pracy jest oddalone o 62 km, stąd konieczność dojazdów własnym samochodem i jego utrzymania. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych i całkowite zwolnienie od ich ponoszenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny – powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. – postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2015 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata (pkt 1 sentencji) i oddalił wniosek w pozostałym zakresie (pkt 2 sentencji). Jego zdaniem przytoczona przez skarżącego argumentacja oraz nadesłane dokumenty nie pozwalają uznać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Na podstawie oświadczenia i przedłożonych dokumentów Sąd I instancji stwierdził, że w możliwościach skarżącego mieści się poniesienie przynajmniej części tych kosztów. Według zaświadczenia Burmistrza Miasta T. z dnia [...] lutego 2014 r. skarżący jest podatnikiem podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego. Przedmiot opodatkowania stanowi obszar 2,2190 ha. Z akt sprawy sygn. III SO/Łd 2/14 wynika ponadto, że skarżący otrzymuje także płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: w 2012 r. było to 1.501,34 zł, zaś w 2013 r. – 1.559,62 zł. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżącego obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Zdaniem Sądu I instancji sytuacja materialna i osobista skarżącego uzasadnia stwierdzenie, że uiszczenie wpisu sądowego w tej wysokości mieści się w jego możliwościach. Nie spowoduje też uszczerbku w środkach koniecznych dla utrzymania skarżącego. Za zasadny natomiast uznał wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata, argumentując, iż poniesienie przez skarżącego wydatków związanych z zastępstwem procesowym mogłoby stanowić dla niego nadmierne obciążenie i zachwiać jego sytuacją materialną. T. G. w zażaleniu zaskarżającym powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w zakresie punktu 2, wniósł o jego zmianę w tej części i zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez dowolne przyjęcie, że posiada możliwości finansowe, które pozwoliłyby mu na uiszczenie wpisu sądowego celem dochodzenia przed sądem swoich praw. Sąd nie uwzględnił okoliczności, iż całość dochodu skarżący przeznacza na swoje bieżące utrzymanie. Biorąc pod uwagę łączny jego dochód, tj. ok. 2150 zł (2033 zł + ok. 120 zł z dotacji miesięcznie) oraz zobowiązania alimentacyjne (860 zł), koszt dojazdu do pracy (min. 700 zł), to pozostaje mu do dyspozycji kwota 600 zł na własne utrzymanie (żywność, środki czystości, wydatki związane z utrzymaniem i naprawami pojazdu). Nieuzasadnione jest zatem, w ocenie skarżącego stwierdzenie, iż jest on w stanie choćby w części ponieść koszty sądowe związane z postępowaniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu). W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone, postanowienia. Analiza informacji zawartych w przedłożonym formularzu prowadzi do wniosku, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie wynoszą 200 zł. Niewątpliwie miesięczny dochód skarżącego nie jest znaczny. Skarżący wskazał jednak, że jest współwłaścicielem domu oraz użytków rolnych o powierzchni 1,9192 ha (1,3011 ha przeliczeniowego). Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które obecny skład tego Sądu podziela, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (p. m.in. postanowienie z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl.). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, dostępne w bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Wnioskodawca decydując się na wszczęcie każdej sprawy sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględnić także konieczność zabezpieczenia środków na ten cel. W świetle powyższego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w wyższym zakresie. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić. ----------------------- 3