I OZ 394/11

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1870/10 odmawiające J. T. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Gminy O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody K. znak: [...] oraz decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej znak: [...] o stwierdzeniu nabycia przez Gminę O. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 24 marca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił J. T. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Od tego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, zatem miał zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1870/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, wskazując, że nie wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem nie spełniła podstawowej przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zdaniem Sądu łączne dochody posiadane przez wnioskodawczynię oraz jej męża w kwocie 3800 zł, jak również przyznany limit dopuszczalnego salda debetowego na wspólnym rachunku bankowym w kwocie 1000 zł wskazują, iż dysponuje ona środkami zezwalającymi na pokrycie ewentualnej profesjonalnej pomocy prawnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, iż wnioskodawczyni wraz z mężem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe we własnościowym mieszkaniu o powierzchni 65 m2, oraz posiada nieruchomości rolne o powierzchni 12,7 ha. W ocenie Sądu ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien – w każdym – wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające – może się zwrócić o pomoc do państwa. Sąd zaznaczył przy tym, że uczestnik postępowania musi wykazać brak możliwości zabezpieczenia środków niezbędnych do prowadzenia procesu przez własne oszczędności oraz oszczędności osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała takiego braku możliwości. Na to postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, wskazując, że zarówno ona, jak i jej mąż są osobami w podeszłym wieku, wobec czego są zmuszeni do ponoszenia wydatków związanych nie tylko z bieżącym utrzymaniem, ale i kosztów lekarstw, czy rehabilitacji. Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Z powołanego przepisu wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero zatem po otrzymaniu i zapoznaniu z treścią dokumentów Sąd może wydać orzeczenie w zakresie prawa pomocy, co Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał już w swoim orzecznictwie. Oznacza to, że w przypadku, gdy treść składanych przez stronę oświadczeń budzi wątpliwości Sądu, to powinien on skorzystać z możliwości jakie daje art. 255 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienia NSA: z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 102/10; z dnia 11 lipca 2006 r. sygn. akt I FZ 236/06; z dnia 28 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1304/04 oraz z dnia 19 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1115/04 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec tego stwierdzić należy, iż do odmowy przyznania prawa pomocy nie wystarczy stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż na pomoc taką nie zasługuje. Tym samym w sytuacji, gdy złożone oświadczenie jest dla Sądu niewystarczające, powinien on wezwać stronę do przedstawienia odpowiednich dokumentów źródłowych. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania wymaga bowiem oparcia na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, o czym stanowi art. 252 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym, skoro w niniejszej sprawie wnioskodawczyni podniosła, iż znacznym obciążeniem dla jej budżetu domowego są wydatki związane z leczeniem, wykupem lekarstw i rehabilitacją, nie przedkładając jednakże żadnych dokumentów źródłowych w tym zakresie, to obowiązkiem Sądu pierwszej instancji – zgodnie z art. 255 wskazanej wyżej ustawy – było podjęcie czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Dopiero bowiem pełne ustalenie sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, w tym struktury i wysokości ponoszonych przez nią wydatków, umożliwi właściwą ocenę, czy rzeczywiście nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Te same uwagi należy odnieść do dochodów uzyskiwanych z posiadanych przez nią nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 i art. 193 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.