I OZ 445/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 622/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. S., M. S. oraz M. S. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 27 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 622/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. S., M. S.oraz M. S. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 27 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że 30 września 2013 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wynika, że źródłem utrzymania skarżącego w gospodarstwie domowym, które prowadzi wspólnie z matką, jest dochód osiągany przez matkę z tytułu umowy o pracę w wysokości 345 zł miesięcznie oraz alimenty wypłacane skarżącemu przez ojca w wysokości 1000 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył również, że ani on ani jego matka nie posiadają żadnego majątku i oszczędności. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że średnie miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym kształtują się na poziomie ok. 900 zł. Ponadto, nadesłane przez skarżącego dokumenty wskazują, że rodzina korzysta z pomocy finansowej siostry skarżącego – M. S., która przebywa i pracuje w Wielkiej Brytanii. Skarżący wyjaśnił również, że koszty sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, także w jego imieniu, pokryła z własnych środków również siostra. Postanowieniem z 11 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, w którym stwierdził, że w zgłoszonym formularzu o przyznanie prawa pomocy nie podał kwoty jaką miesięcznie przeznacza na wyżywienie, która to kwota wynosi około 20 zł dziennie. Stwierdził, że odmowa zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych oznaczać będzie uszczuplenie tej kwoty. Dodatkowo wskazał, że w chwili obecnej jest studentem, nie pracuje i nie zarabia, a jego głównym źródłem utrzymania są alimenty, które płaci na jego rzecz ojciec. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd I instancji podniósł, iż zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.). Podkreślił, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Jednocześnie należy podkreślić, że ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Następnie Sąd i instancji wyjaśnił, że zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe. Do kosztów sądowych na dzień rozpoznawania wniosku zaliczyć można jedynie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 złotych (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Sąd I instancji zauważył, że z nadesłanego wniosku i okoliczności sprawy wynika, że skarżący i jego matka mają stały miesięczny dochód w wysokości ponad 1300 zł, natomiast średnie miesięczne wydatki w ich gospodarstwie domowym, obejmującym również wyżywienie, kształtują się na poziomie 900 zł. Zdaniem Sądu, powyższe pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca jest w stanie samodzielnie ponosić w całości koszty sądowe bez spowodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Na powyższą ocenę ma wpływ również fakt, że skarżący korzysta z pomocy finansowej siostry M. S.. Należy bowiem zauważyć, że do oceny możliwości uiszczenia przez wnioskodawcę kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania, może to być również wsparcie finansowe najbliższej rodziny. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. S., nie zgadzając się z jego rozstrzygnięciem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu zależy zasadniczo od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zaakceptować ustalenia Sądu Wojewódzkiego oraz ocenę co do sytuacji majątkowej i możliwości finansowych wnioskodawcy. M. S. nie wykazał w przekonujący sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez ryzyka wystąpienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń i dokumentów złożonych do akt sprawy wynika, że skarżący i jego matka mają stały miesięczny dochód w wysokości ponad 1300 zł. Ponadto, czego nie zakwestionował skarżący, korzysta on z pomocy finansowej siostry M. S. Porównując zaś wielkość powyższej kwoty z wykazanymi przez wnioskodawcę koniecznymi kosztami utrzymania, brak jest podstaw do uznania, że wnioskodawca nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mógłby przeznaczyć na opłacenie jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, do których na obecnym etapie postępowania zaliczyć można jedynie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 złotych. W niniejszej sprawie postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy zawiera wyczerpującą i przekonującą argumentację odnoszącą się do stanu faktycznego ustalonego obiektywnie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Ustalenia co do sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości finansowych wnioskodawcy dokonane zostały na podstawie konkretnych dokumentów. Podkreślić również należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. W związku z tym uznać należy, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.