I OZ 483/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 21 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 252/22 o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z dnia 30 maja 2022 r. w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 1 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 252/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił zażalenie W. G. na postanowienie z dnia 30 maja 2022 r. o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 30 maja 2022 r., została odrzucona skarga W. G. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 1 grudnia 2021 r. w przedmiocie zasiłku celowego. Powyższe postanowienie zostało doręczone nieaktualnemu już pełnomocnikowi skarżącego w dniu 8 czerwca 2022 r. Po wydaniu tego orzeczenia nastąpiła zmiana pełnomocnika skarżącego. Nowym pełnomocnikiem wyznaczono radcę prawnego J. S. o czym poinformowano skarżącego, jak i nowego pełnomocnika. Powziął on informację o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego w dniu 28 czerwca 2022 r., zgodnie z informacją przekazaną przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Katowicach (pismo z dnia 25 lipca 2022 r.). Pismem nadanym w placówce pocztowej w dniu 8 lipca 2022 r., pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na przywołane postanowienie z dnia 30 maja 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucając ww. zażalenie przytoczył m.in. treść art. 194 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." i wskazał, że w sprawach, w których strona występowała z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej reprezentanta z urzędu, termin do wniesienia zażalenia rozpoczyna się z dniem, w którym pełnomocnik wyznaczony został do działania w imieniu strony. Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie, pełnomocnik powziął informację o wyznaczeniu go jako reprezentanta strony w dniu 28 czerwca 2022 r. Termin na wniesienie zażalenia upływał zatem z dniem 5 lipca 2022 r. Zażalenie nadano 8 lipca 2022 r., a więc po upływie ustawowego terminu przewidzianego dla tej czynności. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, zarzucając naruszenie: 1) art. 178 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. poprzez błędną jego interpretację i niewłaściwe zastosowanie w przedmiotowej sprawie; 2) art. 194 § 2 P.p.s.a. poprzez błędne jego zastosowanie w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że pełnomocnik niezwłocznie po otrzymaniu w dniu 28 czerwca 2022 r. informacji o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu podjął niezbędne czynności w celu zapoznania się ze sprawą. Już w dniu 29 czerwca 2022 r. rano wykonał telefon do czytelni akt WSA Gliwice i został poinformowany, że pierwszy wolny termin na przeglądanie akt, to dzień 1 lipca 2022 r. Pełnomocnik stawił się w czytelni o wyznaczonej godzinie i dopiero wówczas sporządził dokumentację fotograficzną całości akt oraz zapoznał się z postanowieniem o odrzuceniu skargi z uwagi na przekroczenie terminu. Zdaniem pełnomocnika nie można podzielić stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie początku obowiązywania 7 dniowego terminu na wniesienie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd oparł się jedynie na wybiorczej interpretacji uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 23 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 172/16, które to postanowienie wydane zostało w innym stanie faktycznym i prawnym i nie może stanowić zasady w niniejszej sprawie. Zdaniem skarżącego, wbrew ustaleniom Sądu, 7 dniowy termin do wniesienia zażalenia winien być liczony od doręczenia postanowienia w sprawie, a takim faktycznie momentem było zapoznanie się z jego treścią i uzasadnieniem przez pełnomocnika skarżącego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości lub zmianę zaskarżonego postanowienia; 2) zasądzenie na kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa procesowego, w postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zaskarżone postanowienie, pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną (odpowiednio zażalenie – stosownie do treści art. 197 § 2 P.p.s.a.) również w sytuacji, gdy zaskarżone orzeczenie pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, tj. gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu przez Naczelny Sąd Administracyjny błędów zawartych w uzasadnieniu wyroku (postanowienia) Sądu I instancji jego sentencja nie uległaby zmianie. Taka sytuacja ma miejsce w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, bowiem pomimo wadliwości stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniesione w dniu 8 lipca 2022 r. przez pełnomocnika skarżącego zażalenie na postanowienie z dnia 30 maja 2022 r. podlegałaby odrzuceniu. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest prawidłowe, jednakże błędnie określono przyczyny, przez które odrzucono zażalenie. Zauważyć trzeba, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że w sprawach, w których strona występowała z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej reprezentanta z urzędu, termin do wniesienia zażalenia rozpoczyna się z dniem, w którym pełnomocnik wyznaczony został do działania w imieniu strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na poparcie swojego stanowiska odwołał się przy tym do poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w postanowieniu z dnia 23 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 172/16. Zdaniem Sądu, skoro aktualnie działający w sprawie pełnomocnik radca prawny J. S. powziął informację o wyznaczeniu go jako reprezentanta strony w dniu 28 czerwca 2022 r. to termin na wniesienie zażalenia upływał z dniem 5 lipca 2022 r. Skarżący w uzasadnieniu zażalenia podnosił natomiast, że początek obowiązywania 7 dniowego terminu do wniesienia zażalenia należało liczyć od dnia 1 lipca 2022 r., tj. od momentu zapoznania się przez pełnomocnika z aktami sprawy, a zatem termin ten upływał z dniem 8 lipca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie wskazuje jednakże, że zgodnie z art. 194 § 2 P.p.s.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Powyższe oznacza, że termin do wniesienia zażalenia zaczyna bieg z chwilą doręczenia stronie (pełnomocnikowi) postanowienia, a z uprawnienia do złożenia zażalenia strona może skorzystać w wyżej zakreślonym terminie. W rozpoznawanej sprawie istotne jest zatem, że odpis postanowienia z dnia 30 maja 2022 r. o odrzuceniu skargi został przesłany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach radcy prawnemu W. S., przy czym dla oceny skuteczności tego doręczenia należy zwrócić uwagę na następujące istotne okoliczności wynikające z akt sprawy. Skarżący wraz ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika. Na skutek tego wniosku postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2022 r. ustanowiono dla skarżącego radcę prawnego z urzędu. Właściwy organ samorządu zawodowego radców prawnych wyznaczył na pełnomocnika skarżącego radcę prawnego W. S., któremu zawiadomienie o wyznaczeniu zostało doręczone w dniu 27 maja 2022 r. Postanowieniem z dnia 30 maja 2022 r. Sąd I instancji odrzucił skargę z powodu wniesienia jej z uchybieniem terminu. Postanowienie to zostało wysłane wyznaczonemu w sprawie pełnomocnikowi w dniu 3 czerwca 2022 r. i odebrane w dniu 8 czerwca 2022 r. Jednocześnie w dniu 9 czerwca 2022 r. do akt wpłynęło pismo Okręgowej Izby Radców Prawnych w Katowicach informujące, że na podstawie wniosku pełnomocnika z urzędu z dnia 3 czerwca 2022 r. o zwolnienie z funkcji, cofnięte zostało pełnomocnictwo udzielone w ww. sprawie radcy prawnemu W. S. wobec ustanowienia pełnomocnika w osobie radcy prawnego A. D. Do ww. pisma z dnia 6 czerwca 2022 r. został dołączony wniosek radcy prawnego W. S., skierowany do Wicedziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w Katowicach, o zwolnienie z prowadzenia sprawy w związku z tym, że od kilkunastu lat świadczy usługi w ramach prowadzonej kancelarii na rzecz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Cieszynie, niniejsza sprawa dotyczy decyzji w przedmiocie zasiłku celowego wydanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Cieszynie, sprawa ta z całą pewności była z nim konsultowana przez pracowników Ośrodka, a zatem zachodzi kolizja interesów. Jednocześnie w sprawie został wyznaczony nowy pełnomocnik w osobie radcy prawnego A. D. Powyższe okoliczności dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach bowiem jak wynika z zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z dnia 10 czerwca 2022 r. wykreślono jako pełnomocnika skarżącego radcę prawnego W. S., a jako pełnomocnika oznaczono radcę prawnego A. D. Dodatkowo poinformowano skarżącego o wyznaczeniu mu nowego pełnomocnika z urzędu oraz zawiadomiono o zwolnieniu z funkcji pełnomocnika skarżącego radcy prawnego W. S. z dniem 3 czerwca 2022 r. W dniu 9 czerwca 2022 r. wskazany radca prawny, w związku ze zwolnieniem z funkcji pełnomocnika z urzędu, odesłał korespondencję skierowaną do jego osoby przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, a odebraną w dniu 8 czerwca 2022 r., tj. postanowienie o odrzuceniu skargi. Sąd I instancji, mając na uwadze przedstawione okoliczności, nie uznał jednakże za celowe ponowne doręczenie odpisu postanowienia z dnia 30 maja 2022 r., pomimo informacji o zwolnieniu radcy prawnego W. S. z funkcji pełnomocnika przed doręczeniem odpisu postanowienia z dnia 30 maja 2022 r. i odesłaniem przez niego korespondencji z WSA w Gliwicach ani kolejnemu wyznaczonemu w sprawie pełnomocnikowi, tj. radcy prawnemu A. D., ani następnemu pełnomocnikowi, tj. radcy prawnemu J. S. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie działanie należy uznać za nieprawidłowe, wobec tego że podstawą zwolnienia pełnomocnika od obowiązku zastępowania strony było uzasadnione podejrzenie, że zachodzi kolizja interesów tej strony z interesami osoby, której sprawę prowadzi radca prawny na skutek wcześniejszych zobowiązań (§ 2 pkt 3 uchwały nr 152/VII/2010 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 15 października 2010 r. w sprawie wyznaczania radców prawnych do prowadzenia spraw z urzędu) i zwolnienie to nastąpiło przed doręczeniem postanowienia o odrzuceniu skargi. Wobec powyższego przyjąć należało, że w realiach przedmiotowej sprawy zwolnienie radcy prawnego W. S. z funkcji pełnomocnika z urzędu skutkowało ustaniem stosunku pełnomocnictwa przed doręczeniem odpisu postanowienia z dnia 30 maja 2022 r., a doręczenie to było nieskuteczne i nie wywołało skutków prawnych. Z tych względów niedoręczenie postanowienia o odrzuceniu skargi czyniło zażalenie na to postanowienie przedwczesnym i uzasadniało jego odrzucenie. Odnosząc się do powołanego przez Sąd I instancji postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 172/16 dostrzec należy, że zapadło ono w innym stanie faktycznym i prawnym. W sprawie tej przedmiotem rozpoznania było zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, a istota sporu dotyczyła ustalenia początku obowiązywania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w oparciu o art. 177 § 1 lub art. 177 § 3 P.p.s.a., w sytuacji gdy przed ustanowieniem pełnomocnika odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został skutecznie doręczony stronie skarżącej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie postanowienie z dnia 30 maja 2022 r. o odrzuceniu skargi nie zostało skutecznie doręczone ani stronie, ani pełnomocnikowi, a zatem odwoływanie się do wskazanego orzeczenia uznać należy za błędne. Rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o odrzuceniu zażalenia jednakże jest trafne, chociaż z innych (wskazanych wyżej) przyczyn niż przyjęte w zaskarżonym postanowieniu. W takiej sytuacji zażalenie na postanowienie z dnia 16 sierpnia 2022 r. nie mogło zostać uwzględnione w tym sensie, że nie mogło doprowadzić do uchylenia tego orzeczenia, gdyż w zakresie rozstrzygnięcia odpowiada ono prawu. Natomiast przyjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny odmienna interpretacja przyczyn odrzucenia zażalenia na postanowienie z dnia 30 maja 2022 r. będzie miała ten skutek, że obowiązkiem Sądu I instancji będzie doręczenie wyznaczonemu w sprawie pełnomocnikowi odpisu ww. postanowienia. Dopiero skuteczne doręczenie tego odpisu będzie skutkować rozpoczęciem biegu terminu na złożenie ewentualnego zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 P.p.s.a.