I OZ 503/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. M. i H. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 715/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. M. i H. M. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek złożonego na postanowienie referendarza sądowego sprzeciwu, postanowieniem z dnia 4 czerwca 2012 r. odmówił M. M. i H. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że H. M. i M. M. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Strony wskazały, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Oświadczyły również, że źródłem ich dochodu jest emerytura skarżącego w wysokości [...] zł oraz renta skarżącej w wysokości [...] zł (w oświadczeniu skarżącej [...] zł). Wnioskodawcy ujawnili, że posiadają nieruchomość o powierzchni [...] m², są współwłaścicielami działek o nr [...], [...] oraz udziału w [...] w działce nr [...]. Dodatkowo M. M. oświadczył, że posiada oszczędności w wysokości [...] zł, które określił jako "żelazną rezerwę" na wypadek pogrzebu oraz kwotę [...] zł uzyskaną tytułem zwrotu rozliczenia podatkowego. Oddalając powyższy wniosek Sąd Wojewódzki wskazał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawcy uzyskują co miesiąc regularnie kwotę ponad [...] zł. Dodatkowo M. M. ujawnił, że posiada oszczędności w wysokości [...] zł. Część uzyskiwanych dochodów skarżący mogą zatem – w ocenie Sądu - przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, jak również wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika, a pokrycie owych kosztów postępowania sądowego w stosunku do wnioskodawców nie będzie wiązało się z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Sąd Wojewódzki podkreślił, że przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć również świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku zobligowana jest uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis (w niniejszej sprawie w wysokości [...] zł), stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Wnioskodawcy w złożonym przez siebie zażaleniu, oprócz szeregu zarzutów odnoszących się do meritum sprawy, podnieśli że to urzędy – zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego - powinny ponosić koszty związane z prowadzaniem tego rodzaju spraw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270) dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, gdzie zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, zaś zakres częściowy obejmuje: zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, bądź tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji. Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zatem zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżących sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania im pomocy w żądnym przez nich zakresie. Dokonując oceny sytuacji majątkowej wnioskodawców Sąd Wojewódzki słusznie zwrócił uwagę, że dysponują oni znacznym dochodem, przekraczającym kwotę [...] zł. Są przy tym właścicielami kilku nieruchomości, w tym nieruchomości gruntowych. Dysponują także znacznymi oszczędnościami. Dysponują oni zatem na obecnym etapie możliwością pełnego sfinansowania zainicjowanego przez nich postępowania sądowego, w tym poniesienia kosztów związanych z ustanowieniem na ich rzecz zawodowego pełnomocnika. Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżący nie wykazali – choć przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy ciążył na nich taki obowiązek - iż środki finansowe, jakimi dysponują, są przeznaczane w całości na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, co dodatkowo świadczy o prawidłowości zaskarżonego postanowienia. Wbrew również podniesionemu w zażaleniu zarzutowi, zgodnie z zasadą wynikającą z art. 199 P.p.s.a., to na stronie w toku postępowania sądowego ciąży obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. Skoro zatem skarżący zainicjowali w/w postępowanie, na obecnym jego etapie zobligowani są uiścić wpis od wniesionej przez siebie skargi oraz ponieść koszty związane z wynagrodzeniem ustanowionego przez siebie pełnomocnika, które mogą, przynajmniej w części, zostać im zwrócone w przypadku wydania korzystnego dla nich rozstrzygnięcia i po złożeniu stosownego wniosku w tym przedmiocie. Z przytoczonych zatem względów nie może budzić wątpliwości, że złożony przez skarżących wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji