I OZ 533/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia U. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2278/15 w sprawie ze skargi U. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie Postanowieniem z dnia 31 marca 2016 r., I SAWa 2278/15 (dalej postanowienie z 31 marca 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę U. O. (dalej skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2015 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2015 r.) w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia 4 stycznia 2016 r. I SAWa 2278/15 (dalej zarządzenie z 4 stycznia 2016 r.) [Przewodniczący] wezwał skarżącą do usunięcia braku formalnego skargi przez jej podpisanie lub nadesłanie podpisanego egzemplarza skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Powyższe pismo doręczono skarżącej dnia 18 stycznia 2016 r. [k. 8, 9, 15 akt I SAWa 2278/15]. Mimo upływu zakreślonego terminu w dniu 25 stycznia 2016 r., skarżąca nie podpisała skargi, ani nie nadesłała podpisanego egzemplarza. Sąd I instancji, postanowieniem z 31 marca 2016 r., na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ppsa odrzucił skargę (k. 29-30 akt I SAWa 2278/15). Zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie wywiodła U. O., reprezentowana przez adw. Ż. L., w którym zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 49 § 1 ppsa przez niesłuszne wezwanie skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi w postaci braku podpisu, w sytuacji gdy skarga była podpisana przez skarżącą, a więc nie miała żadnych braków formalnych; 2. art. 58 §1 pkt 3 ppsa przez bezpodstawne uznanie, że nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, podczas gdy w aktach sprawy znajduje się skarga podpisana przez skarżącą, a więc skarga nie była obarczona żadnymi brakami formalnymi podlegającymi uzupełnieniu. Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (k. 37-39 akt I SAWa 2278/15). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Z art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) wynika, że skarga winna odpowiadać wszelkim wymaganiom, jakie muszą spełniać pisma w postępowaniu sądowym, a zatem winna spełniać określone warunki formalne, które wymienia w sposób wyczerpujący przepis art. 46 ppsa. Jednym z tych wymagań jest podpis strony lub jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 ppsa). Nieuzupełnienie w terminie braków formalnych skargi, o których mowa w tych przepisach, skutkuje odrzuceniem skargi (art. 58 § 1 pkt 3 ppsa). Rozpoznając niniejszą sprawę Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela ustaleń Sądu I instancji. Skarżąca złożyła bowiem do Sądu skargę z 22 listopada 2015 r. (w postaci kserokopii – na co wskazują w szczególności cienkie linie u dołu i w trzeciej części każdej ze stron skargi) na decyzję z 26 października 2015 r. w ustawowym terminie lecz prawidłowo podpisaną. Podpis skarżącej odpowiada wzorowi podpisu na piśmie z 20 stycznia 2016 r., na druku PPF, zwrotce (k. 4, 11, 13v, 15 akt I SAWa 2278/15); na odwołaniu z 4 października 2015 r., piśmie do SKO z 3 października 2015 r. i wniosku z 17 sierpnia 2015 r. (w aktach administracyjnych – omyłkowo nie ponumerowanych). Nawet gdyby przyjąć, że skarga z 22 listopada 2015 r. jest kserokopią skargi i jej podpisu, to brak było podstaw do przyjęcia, że orginał skargi nie zawiera podpisu skarżącej. W szczególności należy zauważyć, że dokument nadesłany faxem jest w istocie odpisem dokumentu oryginalnego, wprowadzonego do nadawczego urządzenia elektronicznego, jakim jest fax, a następnie reprodukowanego przez urządzenie odbiorcze – w siedzibie adresata. W tym znaczeniu, fax jest nowoczesnym i powszechnie stosowanym urządzeniem reprograficznym, powodującym multiplikację dokumentu. Przez wiele lat trwały w orzecznictwie spory, czy odpis pisma procesowego, przeznaczonego dla doręczenia go uczestniczącym w sprawie osobom, winien być podpisany lub winno nastąpić poświadczenia tego odpisu za zgodność z oryginałem. Po pewnych wahaniach, powszechnie przyjętym stał się pogląd, że obowiązek podpisania odpisu pisma albo poświadczenia te odpisu za zgodność z oryginałem nie istnieje (postanowienie SN z: 19.12.1967 r., I CZ 111/67, OSN 1968/7/127; 12.1.1998 r., I PKN 471/97, OSNAP 1998/24/711; 18.10.2000r., V CKN 1830/00, OSNC 2004/1/9). W postanowieniu z 27.1.2006 r., III CK 369/05, OSNC 2006/11/187, Sąd Najwyższy wyraził przekonujący pogląd, że odpisem w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, w tym odpisem orzeczenia w rozumieniu art. 140 kpc, jest dokument wiernie odzwierciedlający treść oryginału orzeczenia albo jego kopia. Dokument ten nie musi być uwierzytelniony lub poświadczony za zgodność. Już przed II wojną światową w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że apelacja może być skutecznie wniesiona telegraficznie. W uchwale z 29.4.1977 r., III CZP 23/77, OSNC 1977/12/230, Sąd Najwyższy wskazał, że środek odwoławczy może być wniesiony w telegramie nadanym przez telefon, w takim wypadku środek odwoławczy uważa się za wniesiony w dacie nadania telegramu (art. 165 § 2 kpc). W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że praktyka dostosowana do zwyczajów i możliwości technicznych pewnego okresu nie może wyłączać innych form sporządzania pism procesowych, jakie z biegiem czasu powstają dzięki postępowi wiedzy i techniki, jeśli okażą się przydatne z punktu widzenia celu instytucji procesu cywilnego i pisemności. Pewna techniczna trudność polegać będzie tylko na tym, że pismo w tej formie złożone nie będzie podpisane przez stronę; wada ta może być usunięta w trybie przewidzianym w art. 130 kpc (pogląd akceptowany przez J. Gudowskiego "Kodeks postępowania cywilnego tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W. Pr. 1998 r. t. 1 s. 661 uw. 20). Nie ulega wątpliwości, że od 1977 r., nastąpił dalszy postęp wiedzy i techniki; zelżały też wymogi co do podpisu pod dokumentami (np. dokumenty związane z czynnościami bankowymi – w tym dowody uiszczenia wpisu - są ważne, mimo nie opatrzenia ich podpisem; art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe Dz.U. z 2015 r., poz. 128 ze zm.). W tym stanie rzeczy, dotychczasowe poglądy doktryny dotyczące funkcji podpisu, muszą być postrzegane przez pryzmat nowych uwarunkowań technicznych, społecznych i prawnych. Trafnie K. Knoppek wskazuje na następujące funkcje podpisu w obrocie prawnym: funkcję identyfikacyjną; funkcję polegającą na zamiarze określonych skutków; funkcję polegającą na wskazaniu, że dokument opatrzony podpisem zawiera wersję ostateczną danego oświadczenia, zaaprobowaną przez jego autora; funkcję zakończenia dokumentu ("Dokument w procesie cywilnym" Poznań 1993 r. s. 39-40). Odpis dokumentu, przesłany faxem czy będący kserokopią, wskazuje na złożenie podpisu pod oryginałem pisma, wprowadzonego do nadawczego urządzenia elektronicznego, jakim jest fax. Uzyskany w ten sposób odpis dokumentu nie zwiera stampili podpisu, bowiem na oryginale dokumentu skarżąca złożyła własnoręczny podpis. Tylko wówczas Sąd winien wezwać do uzupełnienia braku formalnego odwołania przez nadesłanie oryginału skargi, gdyby nabrał wątpliwości, czy podpis pochodzi od skarżącej. Sąd I instancji nietrafnie uznał, że skarga z 22 listopada 2015 r. w niniejszej sprawie nie zawiera podpisu skarżącej (k. 2-4, 29-30 I SAWa 2278/15). Nie powinna mieć miejsca sytuacja, w której ten sam Sąd wobec tego samego podmiotu w identycznej sprawie wydaje odmienne rozstrzygnięcia. Taki przypadek miał miejsce w stosunku do skarżącej, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2277/15, na podstawie analogicznych akt sprawy, inaczej niż w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie wezwał skarżącej do usunięcia braku formalnego skargi z dnia 23 listopada 2015 r. (podobnie wyglądającej i tak samo sporządzonej) przez jej podpisanie, lecz nadał bieg skardze. Wyrokiem z dnia 19 maja 2016 r. I SA/Wa 2277/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę U. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego (k. 2-4, 12-14v, 16, 39 akt I SA/Wa 2277/15; art. 106 § 5 ppsa). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ppsa, uchylił zaskarżone postanowienie, celem nadania biegu sprawie. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Sąd I instancji w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, na podstawie art. 250 § 1 ppsa.