I OZ 56/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2012 r. sygn. akt IV SAB/Wa 145/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie rozpoznania wniosku o ułaskawienie postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia [...] maja 2012 r., nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 1 czerwca 2012 r., E. S. zwróciła się do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o ułaskawienie jej jako bezpodstawnie skazanej wyrokiem Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim z dnia 13 września 2011 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II W 204/11, za wykroczenie z art. 147 § 1 Kodeksu wykroczeń, utrzymanym w mocy przez Sąd Okręgowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. akt VIII Ka 15/12. E. S. w dniu [...] lipca 2012 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie rozpoznania powyższego wniosku. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 139 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), zwanej dalej "Konstytucją", Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej stosuje prawo łaski, zaś prawa tego nie stosuje się jedynie do osób skazanych przez Trybunał Stanu. W ocenie skarżącej w przypadku złożenia do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o ułaskawienie musi on podjąć postępowanie ułaskawieniowe. W tej sytuacji, skoro Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nie ułaskawił skarżącej na jej wniosek, skarga na jego bezczynność w tym przedmiocie jest zdaniem skarżącej zasadna. W odpowiedzi na skargę Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o odrzucenie skargi podnosząc, że z uwagi na pozycję ustrojową i formy działania Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Po wniesieniu skargi skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 września 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej postanowieniem z dnia 24 października 2012 r. uznając, że skarga jest oczywiście bezzasadna, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych. Następnie skarżąca wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga w spawie jest oczywiście bezzasadna i tym samym odmówił przyznania prawa pomocy. Oczywista bezzasadność skargi polega na niedopuszczalności skargi, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd stwierdził, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej (art. 126 ust. 1 Konstytucji). Prezydent Rzeczypospolitej czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji RP, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium (art. 126 ust. 1 Konstytucji RP). Przepisy te oraz pozostałe przepisy rozdziału V Konstytucji RP, sytuują Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej poza strukturą administracji publicznej, przesądzając, że jest on głową państwa nie włączoną w nurt bieżącej aktywności o charakterze administracyjnym. Właściwość przypisana sądom administracyjnym jest określona precyzyjnie i obejmuje w zakresie określonym w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym kontrolę działalności administracji publicznej, a nie kontrolę działalności wszystkich organów władzy publicznej (art. 184 Konstytucji RP na tle art. 7 Konstytucji). Prezydent RP, wydając akt łaski, działa jako głowa Państwa Polskiego, symbolizując majestat Państwa, jego suwerenność, w pełni uznaniową władzę w danym zakresie. Wykracza to poza sferę działalności administracyjnej i nie jest wykonywaniem administracji publicznej w rozumieniu art. 3 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 1998 r., sygn. OPS 4/98, ONSA 1999/1/6, wydana w przedmiocie nadania obywatelstwa polskiego). Zgodnie z art. 144 ust. 3 pkt 18 Konstytucji RP akty urzędowe Prezydenta Rzeczypospolitej dotyczące stosowania prawa łaski stanowią jego prerogatywę. Działania Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej podejmowane w ramach prerogatywy nie stanowią dosłownie stosowania prawa ani spełniania funkcji administracyjnej (por. Jan Zimmermann "Prawo administracyjne", Zakamycze 2005, str. 171). Nie mogą być one tym samym zaskarżone do sądu administracyjnego i nie są zaskarżalne w administracyjnym toku instancji. Przyjmując takie stanowisko, nie jest właściwe nazywanie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej organem administracji publicznej (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt II SAB/Wa 21/08). W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 7 grudnia 2012 r. sygn. akt IV SAB/Wa 145/12, na podstawie art. 254 §1 i art. 247 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E. S., zaskarżając je w całości. W głównych motywach zażalenia skarżąca wywodziła m.in. o brak podstaw do wzywania jej do uiszczenia wpisu od skargi, skoro skarga ta jest oczywiście bezzasadna. Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 256 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Rada Ministrów określiła w drodze rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r. Nr 227 poz. 2245), sposób udostępniania urzędowego formularza, o którym mowa w art. 252 §2, odpowiadającego wymaganiom przewidzianym dla pism w postępowaniu sądowym, szczególnym wymaganiom postępowania o przyznaniu prawa pomocy oraz zawierającego niezbędne pouczenie co do sposobu jego wypełnienia i skutków niedostosowania się do określonych wymagań. W sprawie, rozpoznawany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie został złożony na urzędowym formularzu. Sąd I instancji powinien wezwać skarżącą do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Dodatkowo, mając na uwadze treść rozstrzygnięcia postanowienia NSA z dnia 24 października 2012 r. sygn. akt I OZ 802/12, Sąd I instancji, na podstawie art. 6 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powinien pouczyć skarżącą, że wniosek ten, jako że jest kolejnym w sprawie, będzie rozpoznawany z punktu widzenia zmiany okoliczności, które w postanowieniu NSA z dnia 24 października 2012 r. sygn. I OZ 802/12, przesądziły o odmowie przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 §1 w związku z art. 197 §2 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.