I OZ 594/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Op 23/22 o odrzuceniu zażalenia w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z [...] stycznia 2022 r. R.S. wniósł o wznowienie postępowania w sprawie II SA/Op 59/19 dotyczącej odmowy wstrzymania wykonania decyzji z [...] czerwca 2019 r. o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości poprzez udzielenie zezwolenia na wejście na teren nieruchomości skarżącego i dokonanie przebudowy polegającej na demontażu istniejącej linii jednotorowej napowietrznej linii elektroenergetycznej oraz montażu nowej linii w dotychczasowej lokalizacji. Postanowieniem z 31 marca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę o wznowienie postępowania z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Sąd podniósł także, że wskazane przez skarżącego okoliczności, jako uzasadniające wniesienie skargi o wznowienie postępowania, nie spełniały przesłanek wznowieniowych. Odpis postanowienia z 31 marca 2022 r. o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego został doręczony skarżącemu w dniu 8 kwietnia 2022 r. z pouczeniem o prawie wniesienia zażalenia. Pismem z 15 kwietnia 2022 r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł zażalenie, w którym zwrócił się m.in. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygn. akt II SPP/Op 26/22, a wobec niezłożenia go na urzędowym formularzu, został pozostawiony bez rozpoznania 11 maja 2022 r. Następnie Sąd ponownie doręczył skarżącemu odpis postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania, informując, że ponowne doręczenie postanowienia dokonane jest w związku z tym, że pierwotnie doręczając postanowienie, błędnie pouczono skarżącego o przysługującym zażaleniu, podczas gdy przedmiotowe postanowienie podlega zaskarżeniu w drodze skargi kasacyjnej. Sąd pouczył skarżącego o prawie i terminie złożenia skargi kasacyjnej oraz wezwał go do oświadczenia, czy podtrzymuje wniesione zażalenie. Równocześnie Sąd poinformował, że zażalenie to zostało sporządzone przez skarżącego samodzielnie, a nie przez profesjonalnego pełnomocnika pomimo objęcia go przymusem radcowsko-adwokackim. Ponowne doręczenie odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego nastąpiło w dniu 25 kwietnia 2022 r. Pismem z 2 maja 2022 r. (data stempla pocztowego) skarżący oświadczył, że podtrzymuje w całości zażalenie z 12 kwietnia 2022 r. i jednoznacznie wskazał, że jego wolą jest zakwestionowanie nieprawomocnego postanowienia z 31 marca 2022 r. Podniósł, że z uwagi na objęcie skargi kasacyjnej przymusem radcowsko-adwokackim wnosi o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Wobec niezłożenia tego wniosku na urzędowym formularzu pozostawiony on został bez rozpoznania zarządzeniem z 2 czerwca 2022 r. Postanowieniem z 12 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił złożone zażalenie. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że pismo to było nieprawidłowym rodzajowo środkiem zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania. Sąd zaznaczył jednocześnie, że nawet gdyby złożone zażalenie uznać za skargę kasacyjną od postanowienia z 31 marca 2022 r., to i tak podlegałoby ono odrzuceniu jako sporządzone przez stronę osobiście a nie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego działającego w ramach przymusu radcowsko-adwokackiego. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, skarżący złożył zażalenie wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie zażalenia z 14 kwietnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza, to, że zasadniczym środkiem zaskarżenia postanowień kończących postępowanie jest skarga kasacyjna, a jedynie w drodze wyjątku niepodlegającego wykładni rozszerzającej we wskazanych powyżej przypadkach od postanowienia kończącego postępowanie przysługuje zażalenie. Mając na uwadze, że postanowienie zaskarżone zażaleniem z 12 kwietnia 2022 r. zostało wydane na podstawie art. 280 i art. 281 ppsa, orzeczenie to, co trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, nie mieści się w wąskiej kategorii postanowień kończących postępowanie zaskarżanych w drodze zażalenia. W konsekwencji powyższego przyjąć należy, że postanowienie z 31 marca 2022 r. mogło być zaskarżone wyłącznie w drodze skargi kasacyjnej. Zaznaczyć należy, że o sposobie zaskarżenia orzeczenia, w tym postanowienia, decydują przepisy prawa, które nie dają w tym względzie wyboru stronie niezgadzającej się z wydanym orzeczeniem. Strona niezadowolona z wyniku sprawy może zaskarżyć orzeczenie wyłącznie w formie wskazanej przez przepisy prawa, a nie jakikolwiek sposób. Nieprawidłowy sposób zaskarżenia orzeczenia powoduje, że taki (błędny) środek jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu. W rozpoznawanej sprawie skarżący, pomimo dokonania ponownego prawidłowego pouczenia o trybie (środku) zaskarżenia postanowienia z 31 marca 2022 r., zdecydował się podtrzymać nieprawidłowy środek zaskarżenia, jakim było zażalenie z 12 kwietnia 2022 r. Tym samym w sprawie spełnione zostały przesłanki do odrzucenia tego zażalenia na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, zgodnie z którym wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W konsekwencji powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zmiany prawidłowego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu o odrzuceniu zażalenia z 12 kwietnia 2022 r. Odnosząc się z kolei do argumentacji skarżącego o możliwości zaskarżenia postanowienia kończącego postępowanie w drodze zażalenia na takie postanowienie w związku ze zmianą przepisu art. 173 § 1 ppsa dokonaną w 2015 r. opartą na wywodach Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w postanowieniu z 13 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 927/15, należy wyjaśnić, że do czasu wejścia nowelizacji wspomnianego przepisu co do zasady wszystkie postanowienia kończące postępowanie podlegały zaskarżeniu w drodze skargi kasacyjnej. Nowelizacja z 2015 r. wprowadzająca aktualne brzmienie tego przepisu polegała zatem na wyłączeniu określonych grup postanowień kończących postępowanie z możliwości zaskarżenia ich w drodze skargi kasacyjnej, a w to miejsce wprowadzała możliwość zaskarżenia ich w drodze zażalenia. Przywołane postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczyło sprawy, w której na mocy nowelizacji przepisu art. 173 § 1 ppsa zaskarżone postanowienie kończące postępowanie przestawało być postanowieniem zaskarżanym w drodze wniesienia skargi kasacyjnej i stawało się postanowieniem zaskarżanym w drodze zażalenia. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że postanowienia wydawane na podstawie art. 280 i art. 281 ppsa (jak miało to miejsce w przypadku postanowienia z 31 marca 2022 r.) zarówno przed nowelizacją, jaki i po niej podlegały zaskarżeniu w drodze skargi kasacyjnej. Oznacza to, że wywody zawarte w przywołanym przez skarżącego postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego nie znajdują zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Na marginesie należy zwrócić uwagę, że wywody te umożliwiające "wybór" środka zaskarżenia grupy postanowień, których dotyczyła wprowadzona nowelizacja, pozostawały aktualne w odniesieniu do okresu wejścia w życie tej nowelizacji. Brak jest zatem racjonalnych przesłanek do ich stosowania w odniesieniu do postanowień kończących postępowanie wydanych blisko siedem lat po wejściu w życie tej nowelizacji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w postanowieniu.