I OZ 619/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Kacprzak po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SO/Ol 9/09 o odmowie wyłączenia Sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku: E. T., M. R., G. G., B. R., D. T. - B., A. S. - N., I. D., S. P., M. M., S. P., W. S. oraz asesorów: J. P., P. P. w sprawie ze skargi T. C. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 221/08 w zakresie odrzucenia skargi T. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] lutego 2008 r. nr 407.21/F-15/6/2008 w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zażalenia na bezczynność organu w sprawie wydania prawa jazdy, sygn. akt II SA/Bk 114/09 postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy wyłączenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku S. P. od rozpoznania przedmiotowej sprawy i w tym zakresie umorzyć postępowanie, 2) w pozostałym zakresie zażalenie oddalić. T. C. pismem z dnia 5 marca 2009 r. wniósł o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku od rozpoznania sprawy sygn. akt II SA/Bk 114/09 wszczętej z jego skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Bk 221/08 w zakresie odrzucenia skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zażalenie na bezczynność organu w sprawie wydania prawa jazdy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2009 r. sygn. akt I OW 49/09 wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SO/Ol 9/09 oddalił wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku: E. T., M. R., G. G., B. R., D. T. - B., A. S. - N., I. D., S. P., M. M., S. P., W. S. oraz asesorów: J. P., P. P. od rozpoznania wyżej opisanej sprawy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wyłączenie sędziego od rozpatrywania sprawy może nastąpić na żądanie sędziego lub na wniosek strony, jeżeli między sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy zatem od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Nie stanowi przesłanki określonej w art. 19 p.p.s.a. ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych popełnionych przez niego uchybień w zakresie przepisów prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, gdyż należy ona w ramach kontroli instancyjnej do sądu wyższej instancji. Sąd zaznaczył, że T. C. we wniosku o wyłączenie sędziów nie wskazał jakichkolwiek okoliczności, które byłyby przesłanką wynikająca z treści art. 18 (wyłączenie z mocy prawa) i 19 p.p.s.a., zaś powołany we wniosku zarzut domniemanego naruszenia prawa (mataczenia) nie spełnia dyspozycji żadnego z powołanych wyżej przepisów. Podkreślić należy, że strona może zwalczać wadliwe orzeczenia wydane przez sąd za pomocą środków odwoławczych. Stosownie do art. 22 § 2 p.p.s.a. sędziowie objęci wnioskiem złożyli oświadczenia z których to jednoznacznie wynika, że między wskazanymi sędziami i asesorami, a stroną postępowania nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w sprawie w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. Wątpliwości takie nie nasuwają się również w oparciu o wszystkie inne zawarte w aktach administracyjnych i sądowych pisma i dokumenty. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. C. w dniu 6 maja 2009 r. wskazując, że sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku są do niego wrogo nastawieni. Sędziowie wydają fałszywe orzeczenia, nie przychylają się do jego wniosku o zwrot starego prawa jazdy, ani nie wydają nowego dokumentu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na częściowe uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 - 24 p.p.s.a. Przepisy te są konkretyzacją zawartego w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawa do wymiaru sprawiedliwości, gwarantującego uczciwe postępowanie sądowe, w którym to przepisie wskazane jest, że "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a. Należą do nich sprawy: 1) w których sędzia jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) małżonka sędziego, krewnych sędziego lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z sędzią z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których sędzia był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których sędzia świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 7) w których sędzia brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia ustawa nakazuje traktować jako trwające również po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki albo kurateli (§ 2). Nie może ponadto orzekać co do skargi o wznowienie postępowania sędzia, który uprzednio brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą (§ 3). Są to tzw. bezwzględne przesłanki wyłączenia sędziego. W przedmiotowej sprawie sędzia S. P. orzekał w sprawie zakończonej postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt SA/Bk 221/08 zatem stosownie do art. 18 § 3 p.p.s.a. jest on wyłączony z mocy prawa od rozpoznania sprawy objętej skargą o wznowienie tegoż postępowania. Stwierdzenie przesłanki wyłączenia sędziego z mocy prawa nie wymaga podejmowania rozstrzygnięcia o wyłączeniu sędziego w formie procesowej. Istotne jest, aby sędzia powstrzymał się od rozpoznania sprawy. Tak też stało się w sprawie II SA/Bk 114/09. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w dniu 24 lutego 2009 r. przeprowadził losowanie składu orzekającego w sprawie w związku ze skargą T. C. o wznowienie postępowania. Losowanie składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy dokonano spośród wszystkich sędziów i asesorów orzekających w Wydziale II WSA w Białymstoku z wyłączeniem sędziego S. P. Wobec wyłączenia sędziego S. P. z mocy ustawy od orzekania w sprawie sygn. akt II SA/Bk 114/09 rozpoznawanie wniosku o jego wyłączenie staje się bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w pkt 1 sentencji postanowienia o uchyleniu zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej odmowy wyłączenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku S. P. od rozpoznania przedmiotowej sprawy i umorzył postępowanie w tym zakresie, działając w oparciu o art. 185 § 1 i art. 189 p.p.s.a. W pozostałej części zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W każdym ze wskazanych wypadków podstawowym celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że z oświadczeń złożonych przez sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku tj. E. T., M. R., G. G., B. R., D. T. - B., A. S. - N., I. D., M. M., S. P., W. S. oraz asesorów: J. P., P. P. wynika, iż nie łączą ich ze skarżącym T. C. żadne stosunki mogące mieć wpływ na orzekanie w sprawie. W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy uwzględnienia wniosku T. C. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku: E. T., M. R., G. G., B. R., D. T. - B., A. S. - N., I. D., M. M., S. P., W. S. oraz asesorów: J. P., P. P. od rozpoznania wyżej opisanej sprawy należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.