I OZ 635/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 681/24 o odrzuceniu skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi T.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 28 marca 2024 r. nr SKO.4106.74.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz innych świadczeń postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zwany dalej "Sądem I instancji", postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 681/24, odrzucił skargę kasacyjną T.S. od wyroku z dnia 12 grudnia 2024 r. wydanego w sprawie ze skargi wyżej wymienionego, zwanego dalej "skarżącym", na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, zwanego dalej "Kolegium", z dnia 28 marca 2024 r., nr SKO.4106.74.2024, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz innych świadczeń. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji powołał się m.in. na art. 177 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", wskazując, że skoro odpis opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzonej przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika, doręczono skarżącemu w dniu 27 marca 2025 r., to termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 28 kwietnia 2025 r. Nadana w dniu 2 maja 2025 r. skarga kasacyjna została wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu, co uzasadniało jej odrzucenie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, zaskarżając je w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 177 § 1 P.p.s.a. poprzez oczywistą sprzeczność z literalną treścią art. 177 § 4 P.p.s.a., w sytuacji gdy strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną z zachowaniem 30-dniowego terminu liczonego od dnia doręczenia w dniu 24 kwietnia 2025 r. skarżącemu przez Sąd wyroku wraz z uzasadnieniem, który stanowi wyłączną podstawę do sporządzenia skargi kasacyjnej, a zatem wniesiono ją skutecznie w dniu 2 maja 2025 r.; 2. art. 178 P.p.s.a. poprzez jego arbitralne zastosowanie i uznanie, że skarga kasacyjna wniesiona przez stronę z zachowaniem ustawowego terminu do jej wniesienia podlega odrzuceniu, przyjmując ściśle treść art. 177 § 4 P.p.s.a., że termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia przez Sąd odpisu opinii pełnomocnika z urzędu o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, która nie podlega zaskarżeniu, natomiast Sąd nie doręczył skarżącemu wyroku z uzasadnieniem; 3. art. 177 § 5 P.p.s.a. uznając opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzoną przez pełnomocnika z urzędu z zachowaniem zasad należytej staranności, czyli Sąd orzekający ocenił zgodność opinii z własnym orzeczeniem – w swojej sprawie. Uznana przez Sąd należyta staranność pełnomocnika z urzędu jest całkowicie sprzeczna z jego stanowiskiem popierającym skargę do Sądu na decyzję Kolegium przed rozpoznaniem i wydaniem wyroku w dniu 12 grudnia 2024 r., którego treść z uzasadnieniem Sąd doręczył skarżącemu dopiero w dniu 24 kwietnia 2025 r., czyli przyjęcie wadliwego stanu faktycznego; 4. art. 177 § 3 w zw. z art. 177 § 5 P.p.s.a., gdyż skarżący ustanowił innego wskazanego na mocy art. 244 § 3 P.p.s.a. pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej. Zmiana pełnomocnika oznacza, zgodnie z art. 177 § 3 P.p.s.a., że termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia nowego pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnienie, które nastąpiło w dniu 24 kwietnia 2025 r. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, celem merytorycznego rozpoznania wniesionej w terminie wskazanym w art. 177 § 1 P.p.s.a. skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 12 grudnia 2024 r.; 2. skierowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 193 Konstytucji, pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego o następującej treści: "Czy literalno-prawne znaczenie art. 177 § 1 P.p.s.a., wniesienia skargi kasacyjnej do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, jest zgodne z literalno-prawnym znaczeniem art. 177 § 4 P.p.s.a., w sytuacji, jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 P.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia bez załączenia wyroku z uzasadnieniem, taka praktyka doręczeń pism dla strony stosowana przez sąd, pozbawia tym samym stronę możliwości zaskarżenia orzeczenia w terminie, na podstawie argumentacji uzasadnienia wyroku, stanowi okoliczność niezawinionej przez stronę, która uzasadnia przywrócenie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Czy tak rozumiane według literalnego zapisu te dwa przepisy są zgodne z art. 45 ust. 1 Konstytucji i wynikającym z niego prawem do sądu, z art. 2 Konstytucji, oraz czy art. 177 § 4 P.p.s.a. nie stanowi nadmiernego i cynicznego ograniczenia prawa do sądu, naruszając tym samym art. 31 ust. 3 Konstytucji"; 3. rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 177 § 1 P.p.s.a., skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W myśl art. 177 § 4 P.p.s.a., jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 P.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. Natomiast zgodnie z art. 177 § 5 P.p.s.a. przepisu § 4 zdanie trzecie nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgowej izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, która wyznacza innego pełnomocnika. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że odpis wyroku z dnia 12 grudnia 2024 r. wraz z uzasadnieniem doręczono ustanowionej z urzędu pełnomocnik skarżącego r.pr. A.K. w dniu 3 lutego 2025 r. (ZPO k. 97 akt). W dniu 27 lutego 2025 r. pełnomocnik złożyła do Sądu I instancji opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku (prezentata k. 99). Sąd I instancji w myśl powołanych powyżej przepisów – uznając, że opinia ta została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności – doręczył ją skarżącemu w dniu 27 marca 2025 r., pouczając jednocześnie o treści art. 177 § 4 P.p.s.a. (zarządzenie k. 106, pismo k. 107, ZPO k. 113). W konsekwencji powyższego termin do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzonej przez nowo wyznaczonego pełnomocnika z wyboru upływał w dniu 28 kwietnia 2025 r. Skarga kasacyjna złożona została w dniu 2 maja 2025 r. (pieczęć UP k. 140 w aktach II SA/Gl 682/24), a zatem z uchybieniem trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia. Na wstępie należało odnieść się do podnoszonych w zażaleniu twierdzeń wskazujących na brak doręczenia skarżącemu wyroku z uzasadnieniem. W niniejszej sprawie skarżący zastępowany był przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Zakres pełnomocnictwa obejmuje odbiór pism procesowych kierowanych do strony w konsekwencji czego pełnomocnikowi skarżącego został doręczony odpis wyroku. W tej sytuacji przyjmuje się, że odpis wyroku z uzasadnieniem w sposób dorozumiany otrzymał sam skarżący. Tym samym twierdzenia skarżącego w powyższym zakresie należało ocenić jako bezprzedmiotowe. Odnosząc się do sformułowanych przez skarżącego zarzutów wskazać należy, że zmiana pełnomocnika nie powoduje ponownego rozpoczęcia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dla kolejnego pełnomocnika. Okoliczność zmiany pełnomocnika w trakcie biegu tego terminu może ewentualnie stanowić podstawę do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (postanowienia NSA z: 7 lipca 2017 r., II OZ 715/17; 14 grudnia 2017 r., I OZ 1681/17; 16 grudnia 2021 r., I OZ 515/21 orzeczenia powoływane w uzasadnieniu dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl), co też strona skarżąca uczyniła. Powoływanie się przez stronę skarżącą na treść art. 177 § 3, 4 i 5 P.p.s.a. było bezzasadne. Art. 177 § 3 P.p.s.a. dotyczy bowiem sytuacji, w której stronie został przyznany pełnomocnik w ramach pomocy prawnej po wydaniu orzeczenia. Z kolei art. 177 § 4 i 5 P.p.s.a. dotyczy uznania przez sąd, że sporządzona przez pełnomocnika z urzędu opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie została sporządzona z zachowaniem zasad staranności. Opisywane w powyższych przepisach sytuacje nie miały miejsca w niniejszej sprawie. W obliczu jednoznacznego charakteru prawnego przepisu art. 177 P.p.s.a. niezasadnym było poszukiwanie przez skarżącego analogii z powyższych przepisów do stanu faktycznego sprawy. Tym samym zarzuty sformułowane przez skarżącego należało uznać za bezzasadne. Sąd I instancji w sposób właściwy odrzucił skargę kasacyjną złożoną w sprawie z uwagi na jej złożenie po terminie. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego konstrukcja art. 177 P.p.s.a nie powoduje wątpliwości co do zgodności przepisu art. 177 § 1 w zw. z art. 177 § 4 P.p.s.a. z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, albowiem powyższe regulacje zawarte w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ograniczają zagwarantowanego mocą Konstytucji prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.