I OZ 64/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S.– redaktora naczelnego dziennika "[...]" w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 listopada 2012 r., sygn. akt IV SAB/Gl 117/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. – redaktora naczelnego dziennika "[...]" w C. na bezczynność Prezydenta Miasta C. w przedmiocie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 30 listopada 2012 r., sygn. akt IV SAB/Gl 117/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na skutek wniesionego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 października 2012 r., odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że E. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym przez siebie oświadczeniu wnioskodawca wskazywał, że nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się z pomocy matki i siostry. Jest studentem studiów stacjonarnych i nie posiada oszczędności, ani wartościowych ruchomości. Rodzina skarżącego składa się z czterech osób. Średni dochód w rodzinie za ostatnie trzy miesiące wyniósł 1.328,00 zł. Trudna sytuacja majątkowa rodziny powoduje konieczność korzystania z doraźnej pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. oraz otrzymywania dodatku mieszkaniowego. Skarżący oświadczył, że rodzina nie posiada jakiegokolwiek majątku, ani oszczędności. Do wniosku dołączono m. in. dokumenty potwierdzające wysokość dochodu siostry i matki skarżącego, orzeczenie potwierdzające lekki stopień niepełnosprawności ojca wnioskodawcy oraz rachunki i dowody wpłaty obrazujące rozmiar ponoszonych kosztów utrzymania. Na skutek skierowanego wezwania z dnia 12 września 2012 r. do uzupełnienia braków wniosku poprzez udokumentowanie faktu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej oraz przedłożenia wydruków lub wyciągów dokumentujących operacje dokonane na wszystkich należących do skarżącego rachunkach bankowych w okresie ostatnich trzech miesięcy, wnioskodawca nadesłał dokumenty potwierdzające fakt zaprzestania z dniem [...] września 2012 r. prowadzenia działalności gospodarczej. Przedłożył również kopię księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w ramach tej działalności za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r. oraz decyzję o uznaniu go z dniem [...] września 2012 r. za osobę bezrobotną i o odmowie przyznania mu zasiłku dla bezrobotnych. Do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego skarżący dołączył zaś zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2012 r. opisujące stan opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej [...] w C., potwierdzenie zamknięcia firmowego rachunku bankowego oraz wyciągi z dwóch pozostałych rachunków bankowych należących do skarżącego. Oddalając powyższy wniosek Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do otrzymania prawa pomocy, a przedstawione przez niego dowody budzą wątpliwości, co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Odnosząc się do dokumentów księgowych związanych z działalnością gospodarczą skarżącego – [...], która została zakończona w dniu [...] września 2012 r. Sąd wskazał, że z przedstawionej księgi przychodów i rozchodów z okresu od czerwca do sierpnia 2012 r. wynika, że w rozliczeniu za sierpień w poz. 18 ujęto wydatek "rozliczenie przebiegu pojazdu – 409,54 zł", tymczasem skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego. W rozliczeniu za lipiec, w poz. 9 zaś zapisano wydatek na "montaż systemu alarmowego – 553,50 zł", którego nie można uznać w żaden sposób za niezbędny dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Wątpliwości Sądu budziła również celowość jego poniesienia, skoro skarżący wykonywał działalność gospodarczą w miejscu zamieszkania, które nie stanowi własności rodziny skarżącego. Sąd zwrócił również uwagę, że w przedłożonym rozliczeniu za czerwiec 2012 r., w poz. 20 wskazano wydatek 392,83 zł wypłacony [...], co oznacza, że wnioskodawca sam sobie wypłacił wymienioną kwotę, natomiast nie wykazał tej okoliczności w oświadczeniu dotyczącym dochodu rodziny podnosząc, że działalność gospodarcza nie przynosi dochodu. Wskazana zaś kwota była wystarczająca do uiszczenia wpisu od skargi, który wynosi 100 zł. Ponadto – zdaniem Sądu I instancji – z przedłożonych przez wnioskodawcę wyciągów bankowych i dowodu potwierdzenia zlecenia zamknięcia rachunku rozliczeniowego, wynika, że ogólne saldo jest na nich ujemne. Jednakże analiza potwierdzenia zamknięcia firmowego rachunku bankowego w [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. wykazuje jednoznacznie, że skarżący nie przesłał do sądu wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Zlecenie potwierdzenia zawiera bowiem dyspozycję przekazania środków ze zlikwidowanego rachunku na nr rachunku bankowego należącego do E. S., który nie pokrywa się z numerami kont w [...] i [...]. Powyższe – w ocenie Sądu Wojewódzkiego - świadczy o próbie zatajenia tej informacji przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał również, że z urzędu uzyskał informacje potwierdzające poświadczenie przez E. S. nieprawdy. Ustalono bowiem, że skarżący pomimo faktycznej likwidacji firmy [...], nadal prowadzi działalność gospodarczą. Informacja ta znalazła się na stronie internetowej [...], na której opisano działalność spółki [...] Sp. z o.o. w K. (nr KRS [...]), oferującej wszystkie instrumenty finansowe (m. in. ubezpieczenia, kredyty, leasing, OFE), porady prawne oraz tworzenie stron internetowych. Z informacji pochodzących ze wskazanej strony internetowej wynika, że prezesem zarządu spółki jest E. S., który dodatkowo prowadzi działalność o charakterze "non profit", jest nadto wydawcą i redaktorem naczelnym trzech portali internetowych. Okoliczność zaś, że wnioskodawca i E. S. wymieniony na stronie internetowej, to ta sama osoba wynika z danych zawartych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, w świetle których spółka [...] Sp. z o.o. została zarejestrowana w rejestrze w dniu [...] marca 2012 r., a wpisu dokonano [...] czerwca 2012 r. Siedzibą spółki są K. (ul. [...]), jedynym wspólnikiem ([...]) oraz jednocześnie prezesem zarządu jest E. K. S., którego nr PESEL [...] jest tożsamy z nr PESEL skarżącego. Skarżący prowadzi zatem nową działalność gospodarczą, o której nie wspomniał w złożonym przez siebie wniosku o przyznanie prawa pomocy, co w ocenie Sądu świadczy o braku jego wiarygodności w zakresie przedstawiania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dlatego na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., orzekł jak w osnowie postanowienia. Pismem z dnia 15 grudnia 2012 r. (data stempla pocztowego k-100 akt sądowych) E. S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Skarżący podniósł, że wydatek ponoszony w związku z rozliczeniem pojazdu dotyczy pojazdu, który był przez niego bezpłatnie użytkowany i nie stanowił własności nikogo z członków jego rodziny. Oceniając zaś wydatek związany z montażem sytemu alarmowego, Sąd Wojewódzki nie wziął zdaniem skarżącego po uwagę, że z faktury za montaż wynika, iż zapłata ceny za tę usługę została rozłożona na 24 równe raty po 23,06 zł miesięcznie. Zasadność założenia instalacji alarmowej wynika w ocenie skarżącego z faktu, że w mieszkaniu, w którym zarejestrował działalność gospodarczą były liczne włamania, a znajdowała się tam dokumentacja firmy skarżącego. Zdaniem skarżącego Sąd również nieprawidłowo zinterpretował dokument wewnętrzny w poz. 20 rozliczenia kosztów za miesiąc czerwiec 2012 r., przyjmując że jest to kwota wypłacona przez [...] skarżącemu z tytułu wynagrodzenia, tymczasem jest to dokument, z którego wynika zbiorcza kwota rozliczenia kosztów przebiegu pojazdu w danym miesiącu. Skarżący wskazywał ponadto, że Sąd błędnie przyjął, iż nie przedstawił on wyciągu z jednego ze swoich rachunków bankowych, gdyż nie było możliwości przekazania na ten rachunek żadnych środków, bo nie było ich na rachunku firmowym. Numer rachunku bankowego w celu przekazania środków na formularzach dyspozycji zamknięcia konta wpisuje się obligatoryjnie, gdyby przez okres zamykania konta (30 dni) na rachunek wpłynęły jakiekolwiek środki. W niniejszym zaś przypadku takiej sytuacji nie było. Rachunek bankowy, którego numer widniał na dyspozycji został zlikwidowany w połowie lipca 2012 r. Skarżący go zatem nie zataił. Odnosząc się zaś do okoliczności związanej z prowadzeniem nowej działalności gospodarczej E. S. wskazywał, że informacja na jego stronie internetowej stanowi nieskuteczną jak na razie zachętę dla potencjalnych klientów. Sam skarżący przy tym nie podjął faktycznie żadnej działalności gospodarczej, a tym bardziej nie uzyskał żadnego dochodu. Posiadanie zaś udziałów w spółce z o.o. nie rodzi dla niego korzyści majątkowych, ani nie świadczy o jego zdolności do poniesienia kosztów. Stwierdził również, że obecnie prowadzi łącznie 5 spraw sądowych, poniesienie zaś w każdej z nich wydatków stanowi duże obciążenie. Dlatego domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 246 P.p.s.a. przewiduje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, na jej wniosek, w zakresie całkowitym w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Instytucja prawa pomocy stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, jednakże ze względu na to, że wydatki na ten cel pochodzą ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością, po wnikliwym przeanalizowaniu przez Sąd sytuacji materialnej wnioskodawcy. Tym bardziej, że regułą jest ponoszenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym przez strony to postępowanie inicjujące. Podkreślić należy, że wspomnianą sytuację Sąd ocenia przede wszystkim na podstawie oświadczeń wnioskodawcy, na którym zasadniczo spoczywa obowiązek wykazania przesłanek określonych w art. 246 cyt. ustawy. Sąd bierze jednak pod uwagę oświadczenia wnioskodawcy złożone nie tylko w danej sprawie, ale również w innych sprawach toczących się przed tym Sądem, a także inne okoliczności znane Sądowi z urzędu, przy czym zebrane dowody analizuje kierując się zasadami logiki i własną oceną wynikającą z zasad doświadczenia życiowego oraz zawodowego. W świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie, a także w aktach spraw oznaczonych sygn. I OZ 957/12 i I OZ 939/12, materiału dowodowego stwierdzić należy, że skarżący składając wnioski o przyznanie prawa pomocy nie przedstawia w sposób wyczerpujący i wiarygodny swojej sytuacji materialnej. Wprawdzie w formularzach wniosków PPF wykazuje, że jego sytuacja materialna jest trudna, gdyż utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia jego matki, wynoszącego 756 zł oraz stypendium pobieranego przez jego siostrę w ramach odbywanego stażu (572 zł), to jednak oświadczenia te nie odzwierciedlają w pełni sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd I instancji słusznie zwrócił uwagę, że prezentowany przez skarżącego stan majątkowy ma charakter wybiórczy i sprowadza się wyłącznie do eksponowania tylko niektórych jego elementów. Bez wątpienia bowiem skarżący przestawiając -na wezwanie - rozliczenia z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej nie wyjaśnił ich znaczenia oraz nie doprecyzował ich charakteru. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek ujawnienia, a zarazem wykazania wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy okoliczności spoczywa na samej stronie, która zobligowana jest uczynić to na etapie merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku, nie zaś w toku kontroli instancyjnej wydanego przez Sąd w tym zakresie rozstrzygnięcia. Dlatego też dołączone do zażalenia dokumenty należy uznać za spóźnione. Również argumentacja skarżącego dotycząca zatajenia jednego z pozostających w jego dyspozycji rachunków bankowych nie jest zasadna. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżący nie przedstawił wyciągów z tego rachunku, ocena zaś dokonywanych, przy jego użyciu transakcji oraz jego znaczenie leży wyłącznie w gestii sądu, który powinien zbadać wyciągi także z tego rachunku. Bez znaczenia przy tym pozostaje, że został on zamknięty w połowie lipca 2012 r. Żądanie przedłożenia rachunków bankowych, których dysponentem był skarżący obejmował rachunki za ostatnie trzy miesiące, a więc również za czerwiec 2012 r., w którym skarżący – według swego oświadczenia - tym rachunkiem dysponował. Poza tym w żaden sposób takiej okoliczności nie wykazał. Również okoliczności związane z prowadzeniem przez skarżącego nowej działalności gospodarczej nie zasługują na uwzględnienie. Oświadczenie o nieosiąganiu przez niego dochodu z tego tytułu musiałoby zostać w odpowiedni sposób udokumentowane. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zobligowana do przestawienia w sposób pełny i czytelny swojej sytuacji majątkowej. Brak zatem jakiejkolwiek informacji o fakcie pozostawiania wspólnikiem oraz członkiem zarządu nowoutworzonej spółki świadczy o braku chęci rzetelnego wyjaśnienia wszelkich istotnych dla wydanego w tym zakresie rozstrzygnięcia. Rzutuje zatem na wiarygodność złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń, co w konsekwencji prowadzi do oddalenia złożonego w tym przedmiocie wniosku. Z uwagi na powyższe uznać należało, że przedstawione dokumenty nie mogły wyjaśnić wątpliwości, jakie powstały w toku postępowania w przedmiocie przyznania stronie prawa pomocy, co musiało skutkować odmową przyznania tego prawa, wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 powołanej na wstępie ustawy, gdyż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania niezbędnego dla strony. W tym miejscu wypadnie też wskazać na wysokość aktualnie przypadających do poniesienia kosztów, czyli wpisu od skargi, który wynosi 100 zł, a więc nie jest obiektywnie wysoki. Niezależnie od powyższych wywodów podkreślić nadto należy, że sytuacja majątkowa skarżącego była już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego we wskazanych wyżej orzeczeniach. W tych sprawach Sąd ten uznał, że brak jest przesłanek do przyznania E. S. prawa pomocy w żądanym zakresie. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie sytuacja skarżącego nie uległa zmianie, a skarżący nie podnosi nowych okoliczności dotyczących swojego stanu majątkowego, nie ma podstaw do odstąpienia od wyrażonego wcześniej stanowiska w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.