I OZ 640/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 07 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 181/11 o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 181/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przyznania skarżącemu D. P. prawa pomocy w sprawie jego skargi na decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Szczecinie w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji własnej decyzji z dnia [...] marca 2008 r. w części uchylającej decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. o wysokości wojskowej renty inwalidzkiej oraz decyzji z dnia [...] marca 2008 r. o zmianie wysokości wojskowej renty inwalidzkiej przysługującej D. P. Postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Postanowieniem z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 181/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę D. P. na decyzję z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego wydanej na podstawie art. 32 § 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (dz.U. z 2004 r., Nr 8, poz. 66 ze zm.), z uwagi na jej niedopuszczalność. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu D. P. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 22 marca 2011r. Uzasadniając wniosek podał, że od 2001 r. jest osadzony w zakładzie karnym, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, a jedynym jego dochodem jest renta inwalidzka w kwocie [...] zł brutto, z której potrącane są alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie. Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, że posiada mieszkanie służbowe w Koszalinie, którego koszty utrzymania wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. W ramach dodatkowego postępowania uzupełniającego przeprowadzonego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zobowiązał D. P. do uzupełnienia w/w wniosku poprzez przedłożenie: zaświadczenia z zakładu karnego potwierdzającego fakt nieosiągania przychodów, dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na utrzymanie mieszkania za okres ostatnich trzech miesięcy, dowodu potwierdzającego wysokość otrzymywanego świadczenia rentowego w okresie ostatnich trzech miesięcy, dowodu potwierdzającego płatność alimentów na rzecz córki w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz wyciągów z posiadanych kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wnioskodawca przedłożył kserokopię Wyroku Sądu Rejonowego w Koszalinie z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt III RC 1521/09 zasądzającego alimenty na rzecz M. P. w kwocie [...] zł miesięcznie, kserokopię decyzji o waloryzacji renty inwalidzkiej wnioskodawcy z marca 2011 r., oraz dowody potwierdzające wysokość kosztów utrzymania mieszkania służbowego. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, a z renty pozostaje mu kwota [...] zł miesięcznie, którą w całości przeznacza na koszty utrzymania mieszkania. Wyjaśnił, że aktualnie w jego mieszkaniu nikt nie mieszka. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia - nie mogły zostać uznane za rzetelne i wiarygodne. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż D. P. od 2001 r. jest pozbawiony wolności. Oświadczył, iż jedyne źródło jego dochodu stanowi wojskowa renta inwalidzka w kwocie [...] zł netto. Tymczasem Sąd Rejonowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 18 lutego 2010 r. zasądził od skarżącego na rzecz córki alimenty w kwocie po [...] zł miesięcznie. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że zgodnie z art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. W ocenie Sądu pierwszej instancji wysokość zasądzonych alimentów wskazuje, na to, że dochody skarżącego są znacznie wyższe od zadeklarowanych w złożonym oświadczeniu. Wnioskodawca oświadczył, że z renty inwalidzkiej przysługuje mu miesięcznie do wypłaty kwota [...] zł. Miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą [...] zł i ponosi je osobiście. Dodatkowo w piśmie z dnia 6 lipca 2011 r. podał, że w mieszkaniu nikt nie zamieszkuje i jednocześnie przedłożył aktualne dowody opłat za energię elektryczną oraz telewizję kablową. Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż przedstawione okoliczności, wskazują na to, że oświadczenie D. P. o jego sytuacji osobistej i majątkowej, jest niepełne i nie odzwierciedla jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył D. P. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i jego zmianę poprzez przyznanie mu pomocy prawnej z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej oraz poprzez zwolnienie od kosztów procesu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. a) art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawy orzeczenia, a polegający na przyjęciu, że skarżący posiada dochody pozwalające na ustanowienie sobie prawnika z wyboru i opłacenie kosztów postępowania, gdy faktycznie takich środków nie posiada. W uzasadnieniu wskazał, iż postanowieniem z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt II SO/Sz 5/11 referendarz wojewódzkiego sądu administracyjnego w Szczecinie zwolnił go od kosztów i ustanowił adwokata z urzędu. Skarżący wskazał, iż od dnia 14 lipca 2011 r. jego sytuacja materialna nie uległa zmianie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Należy zwrócić uwagę, iż w niniejszym postępowaniu zażaleniowym przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje wyłącznie kwestia zgodności z prawem postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 18 lipca 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Wskazać należy, że art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Zgodnie zaś z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zbadał przesłanki warunkujące przyznanie D. P. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznając, iż dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżącego są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wezwał skarżącego - zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2011r. wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do uzupełnienia tego wniosku i złożenia określonych dokumentów. Celem takiego działania było uzyskanie informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i rodzinnym wnioskodawcy. Przedłożenie żądanych dokumentów umożliwiłoby dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim wątpliwości budzi oświadczenie skarżącego, że jedyne źródło jego dochodu stanowi wojskowa renta inwalidzka w kwocie [...] zł netto, z zestawieniem wysokości alimentów w kwocie [...] zł miesięcznie zasądzonej od skarżącego na rzecz córki wyrokiem Sądu Rejonowego w Koszalinie z dnia 18 lutego 2010 r. na co trafnie zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji powołując art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z którego wynika, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Wskazać należy, iż zgromadzone w sprawie dokumenty oraz oświadczenia skarżącego uprawniały Sąd pierwszej instancji do stwierdzenia, iż nie wykazał on całości dochodów uzyskiwanych przez siebie, bowiem koszty ponoszone przez skarżącego przewyższają wykazane przez skarżącego dochody. Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania na skutek rozpoznawania sprawy przez sędziego podlegającego wyłączeniu z mocy ustawy na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., W myśl tego przepisu niedopuszczalne jest aby sędzia powtórnie rozpoznawał tę samą sprawę. Tymczasem w przypadku rozpoznawanym przez Sąd pierwszej instancji sędzia, którego wyłączenia żąda strona wnosząca zażalenie, zasiadał co prawda w składzie orzekającym Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Szczecinie, który postanowieniem z dnia 22 marca 2011 r. sygn. II SA/Sz 181/11 odrzucił skargę D. P., a następnie, orzekał w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, ale nie sposób nie zauważyć, iż uczestnicząc w składzie odrzucającym skargę nie rozstrzygał merytorycznie. Sąd pierwszej instancji badał wówczas jedynie dopuszczalność skargi, przedmiotem tego badania nie była zasadność skargi. W takim przypadku trudno byłoby mówić o tożsamości sprawy, rozpatrywanej w zakresie dopuszczalności skargi i sprawy o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji faktycznej i prawnej zarzut zażalenia uznać należy za niezasadny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.