I OZ 724/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 16 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 224/13 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z 2 czerwca 2014 r., III SA/Kr 224/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia przez J. L. skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z 3 grudnia 2013 r. o oddaleniu skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącego 17 lutego 2014 r. Profesjonalny pełnomocnik działał w sprawie na podstawie postanowienia z 20 listopada 2013 r., przyznającego skarżącemu prawo pomocy przez ustanowienie adwokata. W dniu 25 lutego 2014 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 14 marca 2014 r. referendarz sądowy WSA w Krakowie umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów oraz ponownie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie na jego rzecz adwokata. Pismem z 16 kwietnia 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła skarżącemu pełnomocnika z urzędu. W dniu 30 kwietnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego złożyła w jego imieniu skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu podała, że o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu została zawiadomiona 23 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając wniosek podkreślił, że podstawowymi przesłankami, które warunkują przywrócenie terminu jest zachowanie wymogu formalnego z art. 87 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) oraz stwierdzenie uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. O braku winy można mówić tylko w przypadku, gdy dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. gdy strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący jest reprezentowany w istocie przez dwóch pełnomocników ustanowionych z urzędu, tj. przez adwokata wyznaczonego pełnomocnikiem w piśmie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej z 2 grudnia 2013 r. na podstawie postanowienia Sądu z 20 listopada 2013 r. oraz przez adwokat wyznaczoną pełnomocnikiem w piśmie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej z 23 kwietnia 2014 r. na podstawie postanowienia Sądu z 14 marca 2014 r. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 sierpnia 2008 r., II FZ 325/08, "z przepisów p.p.s.a. nie wynika zakaz ustanawiania na rzecz strony więcej niż jednego pełnomocnika, należy zatem przyjąć dopuszczalność takiego działania". Powyższy wniosek o możliwości reprezentowania strony przez więcej niż jednego pełnomocnika w procesie uzasadnia także wykładnia systemowa ustawy procesowej, bowiem z treści art. 76 § 3 p.p.s.a. wynika, że jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich. W okolicznościach niniejszej sprawy, odpis wyroku z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącego adwokatowi 17 lutego 2014 r., a zatem termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął, stosownie do treści art. 177 § 1 p.p.s.a., w dniu 19 marca 2014 r. W świetle przytoczonego wyżej przepisu art. 76 § 3 p.p.s.a., termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie otwiera się z osobna dla każdego z ustanowionych dla skarżącego pełnomocników z urzędu, bo to dla strony – tj. skarżącego - otwiera się jeden termin do wniesienia skargi kasacyjnej, którą wnosi i wywodzi reprezentujący go pełnomocnik z urzędu. Momentem, w którym zaczął biec ten termin do wniesienia ewentualnej skargi kasacyjnej, była chwila doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem prawidłowo ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – adwokatowi. Drugi pełnomocnik nie został jeszcze ustanowiony w momencie zarządzenia doręczenia pełnomocnikowi odpisu wyroku z uzasadnieniem. W zażaleniu, J. L. zaskarżył opisane postanowienie w całości i wniósł o jego zmianę poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że "drugi pełnomocnik z urzędu" nie uprawdopodobnił braku winy skarżącego w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, podczas gdy została ona wniesiona w terminie 7 dni od daty ustanowiona pełnomocnika przez Dziekana ORA w Krakowie. Pismo o ustanowieniu pełnomocnikiem zostało doręczone 23 kwietnia 2014 r. a skargę kasacyjną wniesiono 30 kwietnia 2014 r. Pełnomocnik nie jest upoważniony do badania podstawy, dla której został ustanowiony, czy faktycznie zachodzą przesłanki do udzielenia stronie pomocy prawnej z urzędu, jak również ilu adwokatów już zostało ustanowionych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało uchylić. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i dlatego powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zdecydował się powołać kolejnego pełnomocnika, którego działalność miała zostać finansowana z pieniędzy publicznych. Z akt sprawy, a w szczególności ze złożonego formularza o przyznanie prawa pomocy nie wynika, że skarżący domagał się zmiany pełnomocnika, chociaż trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że to Okręgowa Rada Adwokacka jest uprawniona do zmiany dotychczasowego pełnomocnika, o którego przyznaniu orzekł wcześniej wojewódzki sąd administracyjny, a nie ten sąd. Pełnomocnik, ustanowiony jako pierwszy w sprawie, otrzymał odpis wyroku wraz z uzasadnieniem 17 lutego 2014 r. Przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, liczonym od 17 lutego 2014 r. (to znaczy przed upływem 19 marca 2014 r.), referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z 14 marca 2014 r. przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata nie odnosząc się w żaden sposób do faktu, że skarżący już posiada pełnomocnika z urzędu. Powyżej opisane działania mogły wywołać po stronie skarżącego i dotychczasowego pełnomocnika przekonanie, że wcześniej ustanowiony pełnomocnik nie jest już uprawniony do reprezentowania skarżącego. To wszystko, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przesądza, że w niniejszej sprawie, później ustanowiony w sprawie pełnomocnik wykazała, że po jej stronie, tak jak i po stronie skarżącego nie było winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Z okoliczności niniejszej sprawy wynika bowiem niezbicie, że uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez skarżącego było następstwem nieprawidłowości prowadzenia postępowania w sprawie prawa pomocy przez Sąd I instancji. Z akt sprawy wynika ponadto, że spełnione zostały również przesłanki określone w art. 87 § 1 i § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2, a także art. 86 § 1 w zw. z art. 193 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.