I OZ 729/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 1 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2010 r. sygn. akt. I SA/Wa 1018/09 w jego punkcie drugim o oddaleniu wniosku skarżącego o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. P. od orzekania w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Pismami z dnia 9 stycznia 2010 r. A. K. wniósł o wyłączenie od orzekania w sprawie z jego skargi, oznaczonej sygn. II SA/Wa 1018/09 sędziego S. P., sędziego I. D. i sędziego E. P., wskazując iż przedmiotowa sprawa jest sprawą merytorycznie związaną ze sprawą o sygn. II SA/Wa 26/06, od rozpoznania której sędzia S. P. został wyłączony, a w której sędzia I. D. jest sprawozdawcą i w stosunku do której toczy się postępowania o jej wyłączenie. Odnośnie zaś sędziego E. P. podniósł, iż niniejsza sprawa jest merytorycznie związana ze sprawą II SA/Wa 797/09, gdzie Sędzia jest sprawozdawcą i aktualnie toczy się przeciwko niej postępowanie o wyłączenie. Postanowieniem z dnia 24 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyłączył sędziego S. P. od orzekania w sprawie, a w pozostałej części wniosek oddalił. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż wniosek o wyłączenie sędziego M. P. zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sędzia ten został wyłączony od orzekania w sprawie o sygn. II SA/Wa 26/06 na podstawie postanowienia Sądu z dnia 28 października 2009 r., a ponadto złożył oświadczenie, iż po jego stronie istnieją okoliczności powołane w art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w tej sprawie. Natomiast wniosek o wyłączenie sędziów I. D. i E. P. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w stosunku do tych Sędziów nie zachodzi przesłanka o której mowa w art. 18 § 1 pkt 6a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto podniósł, iż w sprawach o sygn. II SA/Wa 26/06 i II SA/Wa 1018/09 mamy do czynienia z decyzjami wydanymi w trybach nadzwyczajnych – stwierdzenia nieważności decyzji i wznowienia postępowania, dotyczącymi tej samej decyzji, tj. decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...]. Mając na uwadze, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i wznowienia postępowania administracyjnego są dwoma różnymi trybami zmierzającymi do wzruszenia decyzji, rządzą się odmiennymi regułami, a ich wszczęcie i rozstrzygnięcie opiera się na odrębnych przesłankach, brak jest podstaw do wyłączenia sędziego Iwony Dąbrowskiej od rozpoznawania niniejszej sprawy. Podobnie, zdaniem Sądu orzekającego, należy ocenić sytuację sędziego E. P. Brak jest podstaw do wyłączenia Sędziego tylko dlatego, że Sędzia ten jest sprawozdawcą w sprawie ze skargi na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] stwierdzające niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od postanowienia w przedmiocie odmowy wyłączenia pracowników od udziału w postępowaniu, mimo że postanowienie to zostało wydane w postępowaniu w sprawie nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...]. Ponadto podniesiono, że Sąd w tej sprawie nie będzie odnosił się do jej meritum, a jedynie badał kwestię prawidłowości zastosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego regulujących kwestię stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od postanowienia w przedmiocie wyłączenia pracowników organu. Sąd I instancji nie dopatrzył się również podstaw do wyłączenia Sędziów na podstawie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem sam fakt złożenia wniosku o wyłączenie Sędziów nie czyni go zasadnym. Na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w części oddalającej wniosek o wyłączenie sędziów, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 czerwca 2010r. w sprawie o sygn. I OZ 426/10 uchylił zaskarżone postanowienie w punkcie drugim i przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że w niniejszej sprawie należy ocenić, czy sytuacja w której sędzia orzeka w postępowaniu sądowoadministracyjnym w przedmiocie kontroli decyzji wydanej w postępowaniu toczącym się po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], oraz gdy orzeka on w postępowaniu sądowoadministracyjnym w przedmiocie kontroli decyzji wydanej w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2002r., mieści się w gwarantowanym konstytucyjnie standardzie prawa do bezstronnego sądu. Ponadto wskazano, że w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 26/06 i w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1018/09 kontroli sądowej poddane zostały decyzje wydane w sprawach kontroli prawidłowości tej samej decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym. Postępowania w sprawach o sygn. akt II SA/Wa 26/06 i II SA/Wa 1018/09 służą kontroli decyzji administracyjnych mających swoje źródło w podobnym stanie faktycznym. Dokonując analizy zaistniałego w sprawie zagadnienia prawnego należy także uwzględnić, że oba wyżej wskazane tryby nadzwyczajne są zależne od tego samego postępowania zwykłego, w niniejszej sprawie zakończonego decyzją Ministra Obrony Narodowej. Byt obu wskazanych wyżej postępowań uzależniony jest od bytu jednego postępowania zwykłego. W dalszej części uzasadnienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nie można wykluczyć, że zaskarżając wyżej wymienione decyzje, skarżący przytoczy podobne zarzuty, w kontekście naruszenia podobnych, tożsamych, a może nawet innych przepisów prawa. Ponadto wzięto pod uwagę, iż zarówno postępowanie w sprawie wznowienia postępowania jak i postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, służą przeprowadzeniu kontroli prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, i że postępowania te składają się na system służący weryfikacji decyzji dotkniętych wadliwościami kwalifikowanymi lub niekwalifikowanymi oraz decyzji prawidłowych pod względem prawnym, nie jest bezzasadne stanowisko, że poglądy czy opinie w pierwszej ze spraw mogą sugerować sędziemu jego ocenę w drugiej. Na poparcie powyższego stanowiska Sąd odwoławczy przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2008 r. sygn. akt SK 6/07. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że Sąd I instancji rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziego I. D. od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1018/09, nie dokonał zasadnej analizy zarzutów podniesionych w skargach na decyzje wydane w sprawie wznowienia postępowania i w sprawie stwierdzenia nieważności. Jednak już sama sytuacja zakładająca możliwość podobieństwa zarzutów, która z kolei mogłaby powodować uzasadnioną obawę, że poglądy czy opinie w pierwszej ze spraw mogą sugerować sędziemu jego ocenę w drugiej, powinna skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy biorąc pod uwagę materię, która dotyczy istotnego prawa obywateli do rozpoznania sprawy przez bezstronny, niezależny i niezawisły sąd. W odniesieniu zaś do sędziego E. P. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż skoro Sąd I instancji ustalił że w sprawie o sygn. II SA/Wa 797/09 sprawozdawcą jest wskazany wyżej sędzia, a skarżący zarzucił iż niniejsza sprawa jest sprawą merytorycznie związaną ze sprawa o sygn. II SA/Wa 797/09, to takie stanowisko Sądu powinno zostać uzasadnione w postanowieniu wydanym na skutek ponownego rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego E. P., postanowieniu mającym na celu zagwarantować w sprawie bezstronność sędziowską jako element konstytucyjnego prawa do sądu. Po ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 1018/09 wyłączył sędziego I. D. od orzekania w sprawie (pkt 1), a w pozostałej części wniosek oddalił (pkt 2). W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, iż wniosek o wyłączenie sędziego Iwony Dąbrowskiej zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sędzia ten jest sędzią sprawozdawcą w sprawie o sygn. II SA/Wa 26/06 ze skargi A. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2005 r., nr [...], który utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], odmawiającą uchylenia decyzji tego organu z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...], którą utrzymano w mocy wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonane skarżącemu przez Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego MON decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...]. Natomiast przedmiotem postępowania w sprawie o sygn. II SA/Wa 1018/09 jest natomiast decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności wcześniej już wskazanej decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...]. Mając na uwadze, że w obu wskazanych sprawach celem postępowania jest zbadanie zgodności z prawem decyzji wydanych w postępowaniach mających na celu przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, zakończonym decyzją Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2002r. nr [...], Sąd I instancji uznał, iż poglądy wyrażane w jednej z nich mogą wpłynąć na dokonanie oceny drugiej sprawy. Z tego względu wniosek o wyłączenie sędziego WSA I. D. od orzekania w sprawie II SA/Wa 1018/09 jest uzasadniony. Odnośnie zaś wniosku o wyłączenie sędziego E. P., zdaniem Sądu I instancji, wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd podniósł, iż z wyjaśnienia zawartego w oświadczeniu złożonym dnia 17 lutego 2010 r. przez wymienionego sędziego brak jest podstaw do wyłączenia go od rozpoznawania sprawy z mocy ustawy, jak również nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto Sąd podniósł, iż powołanie się przez A. K. na to, że sprawa o sygn. II SA/Wa 1018/09 jest merytorycznie związana ze sprawą II SA/Wa 797/09, należy uznać za nietrafne. Sąd ustalił, iż przedmiotem skargi w sprawie II SA/Wa 797/09 jest postanowienie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] stwierdzające niedopuszczalność wniosku A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego od postanowienia tego organu z dnia [...] lutego 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia pracowników Oddziału Postępowania Administracyjnego Departamentu Kadr MON od udziału w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...]. Biorąc pod uwagę, że w sprawie II SA/Wa 1018/09 przedmiotem oceny Sądu będzie prawidłowość decyzji o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, a w sprawie II SA/Wa 797/09 wyłącznie prawidłowość zastosowania przepisów Kodeksu Postępowania Administracyjnego dotyczących kwestii niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od postanowienia w przedmiocie odmowy wyłączenia pracowników organu, zdaniem Sąd I instancji, nie zachodzą podstawy do wyłączenia sędziego E. P. od orzekania w sprawie II SA/Wa 1018/09 w oparciu o art. 18 § 1, jak również art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na powyższe postanowienie w części dotyczącej punktu drugiego zażalenie wniósł A. K. i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że niniejsza sprawa i sprawa o sygn. II SA/Wa 797/09 winny zostać rozpoznane łącznie albowiem dotyczą tego samego postępowania nadzwyczajnego z tym że postępowanie o sygn. II SA/Wa 797/09 jest postępowaniem cząstkowym w stosunku do przedmiotowego. Ponadto wskazał, że wniosek o wyłączenie Sędziego w tej sprawie stanowi logiczną konsekwencję wniosku o wyłączenie tego samego Sędziego w sprawie II SA/Wa 797/09. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami postępowania oraz nie mieli wcześniejszych związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować powstaniem wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Jan Paweł Tarno. Wyd. LexisNexis Warszawa 2010, s. 76). W pierwszej kolejności podnieść należy, że w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca żadna z przesłanek wskazana w treści art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm, zwanej dalej P.p.s.a.) powodująca wyłączenie sędziego od orzekania z mocy ustawy. Natomiast przepis art. 19 P.p.s.a jako podstawę wyłączenia sędziego czyni samo powstanie wątpliwości co do bezstronności tego sędziego u strony zgłaszającej wniosek (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat. M. Niezgódka-Medek, wyd. Wolters Kluwer Polska sp. z o.o. , Warszawa 2009, s. 74, teza 1). Przy czym do uwzględnienia wniosku nie wystarczy samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, lecz strona winna wskazać takie okoliczności, które obiektywnie wzbudziłyby wątpliwości co do bezstronności sędziego (porównaj: uzasadnienie do postanowienia NSA z dnia 22.02.2008 r., sygn. II FZ 60/08, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Zatem z powyższego przepisu wynika, iż względną przyczyną wyłączenia sędziego jest jakakolwiek okoliczność, pod warunkiem iż mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. W pierwszej kolejności podnieść należy, że rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego musi być poprzedzone złożeniem przez niego wyjaśnienia. Z oświadczenia złożonego w dniu 17 lutego 2010 r. przez sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. P. wynika, że po jej stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 P.p.s.a. wyłączające ją od udziału w sprawie z mocy prawa oraz iż nie istnieją żadne inne okoliczności które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w sprawie (k. 72). Z analizy akt sprawy wynika, iż niniejsza sprawa dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...]. Natomiast sprawa o sygn. II SA/Wa 797/09 dotyczy postanowienia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] stwierdzającego niedopuszczalność wniosku skarżącego o ponowne rozparzenie sprawy, złożonego od postanowienia tego organu z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia pracowników od udziału w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...]. Jak trafnie podniósł Sąd I instancji, w niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu będzie prawidłowość decyzji o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, a w sprawie o sygn. II SA/Wa 797/09 wyłącznie prawidłowość zastosowania przepisów Kodeksu Postępowania Administracyjnego dotyczących kwestii stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy od postanowienia w przedmiocie odmowy wyłączenia pracowników organu, przyjąć należy, iż w sytuacji kiedy różny jest przedmiot tych postępowań, brak jest podstaw do uznania, że udział sędziego E. P. w obydwu postępowaniach może wzbudzić wątpliwości co do bezstronności tego Sędziego. Ponadto argument zażalenia, iż sprawa o sygn. II SA/Wa 797/09 "jest postępowaniem cząstkowym w stosunku do niniejszego postępowania" i obie te sprawy winny zostać rozpoznane łącznie, nie skutkuje powstaniem wątpliwości co do bezstronności sędziego w tej sprawie. Również złożenie wniosku w obydwu postępowaniach o wyłączenie tego Sędziego od udziału w sprawie nie stanowi przesłanki mogącej lec u podstaw decyzji uwzględniającej wniosek skarżącego, w sytuacji gdy skarżący nie wskazuje okoliczności, które mogłyby zagrozić realizacji konstytucyjnej zasady bezstronności sędziowskiej. Dodać również należy, że Sąd I instancji wyczerpująco rozważył kwestię orzekania Sędziego E. P. zarówno w niniejszej sprawie jak i w sprawie o sygn. II SA/Wa 797/09 pod kątem merytorycznego powiązania tych spraw i nie dopatrzył się okoliczności które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Powyższe stanowisko Sądu orzekającego Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela. Tym samym argumenty zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. W związku z powyższym, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.