I OZ 917/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 127/12 odmawiające przywrócenia terminu w sprawie z wniosku J. M. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi K. M., J. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) stycznia 2012 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 127/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. M. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi K. M., J. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) stycznia 2012 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wyrokiem z 9 maja 2012 r. po rozpoznaniu na rozprawie skargi K. M. i J. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z (...) stycznia 2012 r. w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oddalił skargę. Jako uczestnik niniejszego postępowania J. M. (strona) została prawidłowo powiadomiona o terminie rozprawy. Na rozprawę nie stawiła się, ale jej obecność nie była obowiązkowa. Wnioskiem z 29 czerwca 2012 r. strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Postanowienie w tym przedmiocie wydane zostało 13 lipca 2012 r. W dniu 23 sierpnia 2012 r. pełnomocnik strony złożyła wniosek o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku z 9 maja 2012 r., dokonując jednocześnie czynności, dla której wnosiła o przywrócenie terminu. Uzasadniając wniosek wskazała, iż 25 lipca 2012 r. wyznaczona została pełnomocnikiem strony, zaś informację w tym zakresie otrzymała 31 lipca 2012 r. Z uwagi na sezon urlopowy z treścią akt sądowych mogła zapoznać się dopiero w dniu 22 sierpnia 2012 r. Wtedy dowiedziała się, iż strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wyjaśniła przy tym, iż z uwagi na datę wyznaczenia jej pełnomocnikiem sama nie mogła złożyć takiego wniosku w terminie zawitym 7 dni. Datą, od której należy liczyć 7 dniowy termin do złożenia wniosku jest dzień zapoznania się pełnomocnika z aktami sprawy (22 sierpnia 2012 r.). Wskazała także, iż strona z racji wieku (88 lat) oraz licznych schorzeń jest nieporadna życiowo, stąd uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż niedochowanie przez skarżącą terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest następstwem okoliczności od niej niezależnych, lecz wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw. Wyrok w niniejszej sprawie został ogłoszony w dniu 9 maja 2012 r., zatem termin do złożenia przedmiotowego wniosku upłynął w dniu 16 maja br. Wniosek zaś w tym zakresie złożony został 23 sierpnia 2012 r. przez pełnomocnika strony. Kolejną kwestią jest ustalenie, czy wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności (złożenia wniosku), z jednoczesnym dokonaniem tej czynności został złożony w ustawowym terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. W ocenie Sądu pierwszej instancji przedstawiona przez pełnomocnika argumentacja nie potwierdza, iż ewentualna przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o jego przywrócenie ustała w dniu 22 sierpnia 2012 r. W niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik motywuje tym, iż o wyznaczeniu jej do reprezentowania strony w ramach przyznanego jej prawa pomocy została poinformowana przez Okręgową Radę Adwokacką dopiero w dniu 31 lipca 2012 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji powyższa argumentacja nie uprawdopodabnia, iż uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 9 maja 2012 r. nastąpiło bez winy strony. Okoliczność, iż w okresie biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie wyroku wydanego w niniejszej sprawie, tj. do dnia 16 maja 2012 r., strona działała w niniejszej sprawie bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie może przemawiać za uwzględnieniem rozpoznawanego wniosku. Rygor w zakresie sporządzenia i wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku był minimalny. Wniosek ten nie podlegał przymusowi adwokackiemu (radcowskiemu) i jego skuteczne wniesienie nie było uzależnione od korzystania przez skarżącą z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Także argumenty pełnomocnika dotyczące nieporadności życiowej strony nie uzasadniają zdaniem Sądu pierwszej instancji przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Ponadto strona została prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy, na której ogłoszono wyrok, a w doręczonym w dniu 20 marca 2012 r. (k. 39 akt sądowych) zawiadomieniu została pouczona o treści art. 141 § 2 p.p.s.a, określającego termin zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawach, w których skargę oddalono. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła J. M. zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego art. 86 § 1 p.p.s.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w oznaczonej sprawie nie można mówić o niezawinionym przez skarżącą braku złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sytuacji gdy nie ma rozeznania w swojej sytuacji procesowej, jej wiek i stan psychiczny uniemożliwiają rozumienie podstawowych uprawnień, ma też zaniki pamięci skutkujące brakiem rozeznania w swojej aktualnej sytuacji życiowej, poza tym jak wynika z zaświadczenia lekarskiego nie ma praktycznie możliwości kontaktu z otoczeniem z uwagi na głęboki niedosłuch i brak aparatu słuchowego. Skarżąca nie zdaje sobie sprawy ze swojej sytuacji procesowej i obowiązków które na niej ciążą. Nie wynika to z jej braku staranności, ale ze schorzeń którymi jest dotknięta, w szczególności zaników pamięci, które uniemożliwiają ocenę sytuacji i racjonalne korzystanie ze swoich uprawnień. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw. Stosownie do treści przepisów p.p.s.a. strona, która bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym, może złożyć wniosek o przywrócenie terminu (art. 86 § 1). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności wnosi się do sądu, w którym czynność ta miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1). Należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2). Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu przyjąć należy pewien obiektywny miernik staranności, co oznacza, że tylko stwierdzenie, że strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji oceniając wniosek o przywrócenie terminu miał podstawy by uznać, że strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Podkreślić należy, że o braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż istnienia przeszkody w złożeniu wniosku nie potwierdza wiek skarżącej oraz przewlekłe schorzenia. Z okoliczności przedstawionych przez skarżącą wynika, iż cierpi na szereg schorzeń, które w jej ocenie uniemożliwiały złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, według którego nie każda choroba jest przeszkodą do dokonywania określonej czynności procesowej. Za taką przeszkodę uznaje się z reguły nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ponadto jednolicie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu natomiast zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OZ 352/10 oraz z dnia 7 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OZ 581/08). Ponadto Sąd pierwszej instancji zasadnie zwrócił uwagę, iż zawiadomienie o terminie rozprawy zawierało prawidłowe pouczenie, iż uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane stronie na wniosek złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku. Pouczenie to było na tyle zrozumiałe, iż nawet osoba nie posiadająca fachowej wiedzy prawniczej powinna była zrozumieć jego treść. Niezrozumienie treści pouczenia nie może natomiast usprawiedliwiać uchybienia terminu do złożenia wniosku. Niezasadny jest też argument, iż skoro skarżąca jest osobą występującą bez pełnomocnika to nie ponosi winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej, zwłaszcza, że w sposób prawidłowy została w tym zakresie pouczona przez Sąd. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż argumentacja dotycząca pozyskania przez pełnomocnika skarżącej informacji o wyznaczeniu go do reprezentowania skarżącej w ramach przyznanego jej prawa pomocy nie uprawdopodabnia, iż uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z nastąpiło bez winy skarżącej, zwłaszcza w sytuacji, gdy wniosek ten nie podlegał przymusowi adwokackiemu (radcowskiemu) i jego skuteczne wniesienie nie było uzależnione od korzystania przez skarżącą z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.