I OZ 936/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/12 oddalające wniosek o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marty Kołtun-Kulik od orzekania w sprawie ze skargi U. T., M. T., A.K. i L. W. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11 postanawia: oddalić zażalenie. W skierowanym do sądu piśmie z dnia [...] grudnia 2012 r., J. B. wystąpił o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marty Kołtun-Kulik od rozpoznania sprawy ze skargi U. T., M. T., A. K. i L. W. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2398/11. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż losowanie składu orzekającego przeprowadzone zostało przez Zastępcę Przewodniczącej Wydziału I sędziego WSA Gabrielę Nowak, która podlegała wyłączeniu od udziału w niniejszym postępowaniu. Ponadto, zdaniem wnioskodawcy, małe było prawdopodobieństwo wylosowania takiego samego składu orzekającego w dwóch sprawach ze skarg tych samych osób, tj. sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1502/12 i I SA/Wa 1503/12. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił ten wniosek, wskazując, że wnioskodawca nie wskazał żadnych okoliczności stanowiących przesłankę wyłączenia sędziego, a sędzia, której wniosek dotyczy, złożyła stosowne oświadczenie, że nie zachodzą okoliczności mogące powodować podejrzenie co do jej bezstronności w sprawie. Od tego postanowienia J. B. złożył zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpatrzenie wniosku uczestnika. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek o wyłączenie sędziego został precyzyjnie uzasadniony podniesieniem zarzutów: 1. Udział w przeprowadzeniu losowaniu zastępcy przewodniczącego Wydziału I Sądu, zamiast przewodniczącego Wydziału I, co literalnie przewidują wskazane przepisy rozporządzenia, 2. Udział w przeprowadzeniu losowaniu zastępcy przewodniczącego Wydziału I Sądu, który jest wyłączony z postępowania z mocy ustawy, 3. Udział w składzie sędziów, spośród których losowano skład orzekający sędziów: Gabrieli Nowak i Marii Tarnowskiej, którzy podlegali wyłączeniu z postępowania z na mocy ustawy, 4. Nie umieszczenie na liście sędziów, spośród których losowano skład orzekający, wszystkich sędziów I Wydziału, to jest brak na tej liście sędziów: Mirosława Gdesza, Marka Leszczyńskiego, Iwony Maciejuk, Iwony Owsińskiej — Gwiazda, Joanny Skiby, Elżbiety Sobielarskiej, Tomasza Szmydta, Marka Wroczyńskiego, 5. Przeprowadzenie jednej procedury losowania dla dwóch postępowań (sygn. akt I SA/Wa 1502,1503/12), zamiast dwóch oddzielnych procedur losowań, 6. Antydatowanie dokumentów protokołów z losowania, 7. Nie przeprowadzenie w zakresie procedury losowania dla każdego z dwóch postępowań oddzielnych losowań: sprawozdawcy i pozostałych członków składu orzekającego. Wskazywana koncentracja naruszeń regulaminu nie mogła być przypadkowa. Sąd nie odniósł się do wielu zarzutów podnoszonych przez skarżącego. Wskazał na naruszenia prawa oraz stwierdził m.in., że sąd nie odniósł się do jego wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu matematyki, który miałby określić prawdopodobieństwo uzyskania takiego wyniku losowań, jaki miał miejsce w rozpoznawanej sprawie. Podobne naruszenia miały miejsce przy ustalaniu składu orzekającego dla postępowania głównego. Wniósł także o wyłączenie wszystkich sędziów Wydziału I tego sądu od orzekania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli, a ponadto muszą wyróżniać się odpowiednimi cechami osobowymi. W celu pełnej realizacji tej zasady prawo przewiduje szereg gwarancji. Jedną z nich jest instytucja wyłączenia sędziego, mająca zastosowanie w przypadku gdy uregulowane w ustawie okoliczności lub uzasadniona wątpliwość strony stwarzają podstawy do przyjęcia, że mógłby on nie orzekać w danej sprawie sposób bezstronny. Chodzi przy tym o wątpliwości uzasadnione, występujące w stosunku do obiektywnych okoliczności występujących faktycznie, nie zaś będących wynikiem subiektywnego przekonania składającego wniosek o wyłączenie sędziego lub występujących potencjalnie. Należałoby zatem wskazać na motywy ewentualnego stronniczego działania sędziego. Nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego wynikająca z jednostronnych odczuć wnioskującego. Konieczne jest przy tym wskazanie poważnych powodów wnoszenia żądania. Dodatkowo należy zauważyć, że rozpatrzenie wniosku o wyłączenie sędziego powinno odbywać się każdorazowo w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy. Niedopuszczalne jest bowiem formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności jednostkowej sprawy. Przesłanki będące podstawą wyłączenia sędziego powinny pozostawać w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny sądu w taki sposób, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 94). W literaturze podkreśla się, że bezstronność sędziego jest ściśle związana z obiektywizmem w rozstrzyganiu danej sprawy, a więc wolnego od emocji stosunku do sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia bądź też emocjonalnego stosunku do strony wynikającego m.in. z więzi rodzinnej, przyjaźni lub koleżeństwa (por. Z. Tabor, T. Pietrzykowski, Bezstronność jako pojęcie prawne [w:] Prawo a wartość, s. 273). Nie jest również uzasadnioną wątpliwością co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, gdyż merytoryczne kwestionowanie rozstrzygnięć sądu może odbywać się za pomocą przysługujących stronie środków odwoławczych (por. postanowienie NSA z 6 sierpnia 2009 r., II OZ 648/09). W szczególności wniosku o wyłączenie sędziego nie uzasadnia prowadzenie przez niego sprawy z naruszeniem przepisów postępowania czy wadliwe prowadzenie innej sprawy. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego (wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, na który powołuje się skarżąca) celem wyłączenia sędziego jest wyeliminowanie "wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy", nie chodzi przy tym o wątpliwości istniejące subiektywnie, gdyż prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (por. postanowienie NSA z 14 czerwca 2012 r., I OZ 420/12). Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. ma ponadto zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). W konsekwencji, nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., II FZ 128/09). Tymczasem argumentacja przedstawiona przez skarżącego w istocie nie odnosi się do przesłanek wyłączenia sędziego, a wyraża stanowisko strony co do nieprawidłowości w zakresie wyznaczenia składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, które w przedmiotowej sprawie nastąpiło w drodze losowania. Uzasadnienie przedmiotowego wniosku w istocie sprowadza się do wyrażenia subiektywnego przekonania strony o naruszeniu norm proceduralnych, regulujących sposób wyznaczenia składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, w przypadku, gdy istnieją przesłanki do dokonania tych czynności w drodze losowania. Tego rodzaju zarzuty nie mieszczą się w hipotezie normy prawnej zawartej w art. 19 powołanej ustawy, a uczestnik postępowania będzie mógł je ewentualnie powołać w środku odwoławczym od orzeczenia kończącego postępowaniem przed sądem pierwszej instancji. Ponadto, wyłączenie sędziego ma miejsce ze względu na wątpliwości co do jego bezstronnego orzekania w sprawie i tylko ta okoliczność stanowi przesłankę wyłączenia. Nie jest nią natomiast sposób wyboru składu orzekającego w drodze losowania (nawet przeprowadzony wadliwie), gdyż nie jest on działalnością orzeczniczą sędziego. Zarzut dotyczący naruszenia procedury wyboru składu orzekającego będzie mógł być rozważany, jak już wspomniano, ewentualnie na etapie rozpoznawania środka odwoławczego od orzeczenia kończącego postępowanie w pierwszej instancji. Tym samym przeprowadzenie wnioskowanego dowodu z opinii biegłego byłoby nie tylko w tym przypadku niemożliwe (ze względu na ograniczone możliwości sądu administracyjnego w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego), ale przede wszystkim niecelowe i wówczas stanowiłoby naruszenie prawa. Należy zatem wskazać, że wszystkie zarzuty odnoszące się do wadliwości przeprowadzenia procedury ustalenia składu orzekającego w sprawie, ze względu na to, że nie mają związku z określoną ustawową przesłanką wyłączenia sędziego i nie mogą być oceniane w tym postępowaniu wpadkowym, nie zasługiwały na uwzględnienie. Uczestnik nie podał natomiast jakichkolwiek innych przyczyn mogących świadczyć o bezstronności sędziego w sprawie, zwłaszcza nie wskazał na jego stronnicze działania czy możliwe ich przyczyny. Dlatego też, wniosek o wyłączenie, jako nie poparty żadnymi rzeczywistymi powodami wyłączenia sędziego, nie zasługiwał na uwzględnienie. Warto mieć przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy na uwadze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 23 października 2006 r. sygn. akt SK 42/04 (OTK-A 2006/9/125, Dz. U. z 2006 r., Nr 198, poz. 1463), w którym Trybunał uznał, że zapewnienie wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny i bezstronny sąd "(...) nie wymaga, aby wyłączenie dotyczyło nie tylko wydania zaskarżonego orzeczenia, ale poszczególnych czynności procesowych [...]". Zdaniem Trybunału, "[...] wymóg taki, zapewne realizujący prawo do sądu niezależnego i bezstronnego w sposób wzorcowy, mógłby niekiedy przyczynić się w praktyce sądowego stosowania prawa do znacznego wydłużenia, a czasem (w wypadku mniejszych sądów) do zablokowania rozstrzygania spraw [...]". Mając z kolei na uwadze, że w ocenie uczestnika wyłączeniu ex lege podlegają inni jeszcze sędziowie należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 i § 2 pkt 4 p.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność ta podlegać będzie ocenie sądu drugiej instancji, niezależnie od tego, czy postawiona zostanie jako zarzut skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.