I OZ 975/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 5 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. na pkt I postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2080/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2080/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku W. K., odmówił w pkt I przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz w pkt II umorzył postępowanie w zakresie wniosku o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i uzyskiwanych dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawca podał, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Oświadczył, że nie posiada żadnego dochodu, ani środków na utrzymanie, w związku z czym nie ma też środków niezbędnych na poniesienie kosztów postępowania. Wskazał, że posiada zobowiązania w postaci spłaty zaległych kredytów oraz z tytułu dzierżawy. Oświadczył, że w wyniku klęski żywiołowej utracił plony, zaś w drodze egzekucji odebrano mu gospodarstwo rolne. Do wniosku dołączył postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1161/15 uchylające postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2015 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bytowie z 1 lipca 2015 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu nieściągalności zadłużenia oraz postanowienie Sądu Rejonowego w Bytowie z 24 listopada 2015 r. na mocy którego skarżącego zwolniono od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na czynności komornika. W związku z tym, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego, zarządzeniem z dnia 23 maja 2016 r. wezwano wnioskodawcę do nadesłania dodatkowych wyjaśnień. W dniu 27 czerwca 2016 r. wnioskodawca nadesłał dodatkowe wyjaśnienia, z których wynika, że nie otrzymuje emerytury ani renty, jak również świadczeń z instytucji społecznych lub państwowych. Wnioskodawca oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i nie otrzymuje zasiłku. Podał, że nie ponosi kosztów utrzymania, gdyż nie ma żadnego dochodu, o czym świadczą dołączone do wniosku ww. dokumenty. Wnioskodawca zaznaczył, że jego trudna sytuacja materialna jest znana Urzędowi Rejonowemu w Bytowie z uwagi na toczące się postępowania. Dołączył do pisma postanowienie Sądu Rejonowego w Bytowie z dnia 15 stycznia 2016 r. sygn. akt VI Co 413/12, którym zwolniono go od opłaty za zażalenie z dnia oraz postanowienie Sądu Rejonowego w Lęborku z dnia 4 lipca 2014 r., którym zwolniono go od opłaty za zażalenie w kwocie 30 zł w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stwierdził, że pomimo wezwania wnioskodawcy do nadesłania dodatkowych wyjaśnień i ich nadesłania nadal nie wiadomo z czego lub przy czyjej pomocy wnioskodawca się utrzymuje. W nadesłanym formularzu wnioskodawca nie wskazał bowiem żadnego źródła dochodu, natomiast z nadesłanych dodatkowych wyjaśnień wynika jedynie, czego wnioskodawca nie otrzymuje (renty, emerytury, zasiłku przyznawanego dla osób bezrobotnych, świadczeń z instytucji społecznych i państwowych). Nie wiadomo także kto ponosi koszty związane z utrzymaniem wnioskodawcy, w tym koszty zakupu niezbędnych produktów żywnościowych, odzieży, środków chemicznych, czy koszty związane z mieszkaniem. W nadesłanych wyjaśnieniach wnioskodawca oświadczył jedynie, że nie ponosi kosztów utrzymania, gdyż nie ma żadnego dochodu. Nie wyjaśnił natomiast skąd posiada środki finansowe na bieżące potrzeby życia codziennego, bądź kto pomaga mu w utrzymaniu. W ocenie Sądu nadesłane przez wnioskodawcę informacje nie wyjaśniają podstawowej kwestii z czego lub przy czyjej pomocy wnioskodawca się utrzymuje i w jaki sposób bądź przy czyjej pomocy pokrywa koszty związane ze swoim utrzymaniem. Brak jakiegokolwiek źródła utrzymania, czy dochodu budzi wątpliwości, ze względu na jednoczesne ponoszenie przez wnioskodawcę kosztów postępowania w sprawie, takich jak wpis od skargi w wysokości 200 zł, czy uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł oraz fakt ustanowienia pełnomocnika z wyboru, który wniósł w imieniu skarżącego skargę kasacyjną od wyroku. Nawet jeśliby przyjąć, jak wskazał w sprzeciwie wnioskodawca, że środki na poniesienie ww. kosztów sądowych pożyczył od rodziny to wnioskodawca nie wyjaśnił z czego lub w jaki sposób zamierza oddać pożyczone pieniądze skoro nie uzyskuje żadnego dochodu. Podnoszona natomiast przez wnioskodawcę okoliczność wniesienia przez ustanowionego pełnomocnika z wyboru skargi bez otrzymania wynagrodzenia, nie oznacza, że pełnomocnik działa pro bono, bądź że nie otrzyma wynagrodzenia później, np. po prawomocnym zakończeniu sprawy. Zaznaczono przy tym, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe ograniczają się do kwoty 100 zł tytułem uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, do którego zgodnie z zarządzeniem z dnia 19 października 2015 r. skarżący oraz H. K. wezwani zostali solidarnie. Odnosząc się natomiast, do kwestii ustanowienia pełnomocnika z urzędu wskazano, że pozytywne rozstrzygnięcie złożonego wniosku jest wyłączone ze względu na treść art. 246 § 3 P.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że skarżący udzielił pełnomocnictwa adwokatowi M. S., do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia z 12 października 2015 r. oraz do reprezentowania go przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z powyższego wynika zatem, że wbrew treści oświadczenia, złożonego na urzędowym formularzu wnioskodawca zatrudnia adwokata z wyboru, co wyłącza możliwość rozpoznania jego wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zażalenie na pkt I powyższego postanowienia wniósł W. K., domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia z urzędu postępowania w celu wyjaśnienia wątpliwości co do sytuacji majątkowej, w sytuacji gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, albo gdy przedstawia je w sposób nierzetelny i niejasny, a przede wszystkim nie czyniący zadość wezwaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie W. K. został wezwany zarządzeniem z dnia 23 maja 2016 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń oraz wyjaśnienia nieścisłości dotyczących jego sytuacji majątkowej. Pomimo prawidłowego doręczenia ww. pisma skarżący nie nadesłał dokumentów, które wykazałyby jego sytuację finansową. Strona nie przedstawiła dokumentów, w oparciu o które można ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania. Podkreślić należy, że dla zastosowania art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. konieczne jest przedstawienie sądowi dowodów, pozwalających na obiektywną ocenę warunków finansowych utrzymywania się koniecznego wnioskodawcy. Powoływanie się przez skarżącego na brak dochodów nie jest wystarczające do przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie są znane źródła utrzymania i wydatki wnioskodawcy. Bez powyższych informacji sąd administracyjny nie jest władny zweryfikować wpływu poniesienia kosztów związanych z postępowaniem na utrzymanie wnioskodawcy czy jego rodziny. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.