II FSK 1118/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Jerzy Rypina (spr.), Sędzia NSA Anna Maria Świderska, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 10 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 marca 2006 r. sygn. akt I SA/Wr 180/05 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 22 grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania G. R. A. sp. z o. o. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 marca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 22 grudnia 2004 r. w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu G.R. "A." spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki za okres od sierpnia, 1999 r. do czerwca 2000 r. z wyłączeniem miesięcy września i listopada 1999 r. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż faktem jest, że A.K. zarządzał spółką "A." w okresie sierpień 1999 r. - czerwiec 2000 r., tj. w okresie powstania sporych zaległości oraz że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, gdyż majątek spółki wynosił 130.000 zł zaś zadłużenie na dzień 31 grudnia 1999 r. wynosiło 6.826.356, 15 zł. (bilans spółki z dnia 27 listopada 2000 r.). Spór zaistniał wokół okoliczności wyłączających odpowiedzialność A.K. za zaległości podatkowe spółki. Sąd wyjaśnił, iż zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność członka zarządu zostanie wyłączona jeżeli wykaże on, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Istotnym z punktu widzenia przywoływanych przesłanek staje się zatem ustalenie jaki czas jest właściwym do zgłoszenia upadłości. W tym względzie konieczne jest odwołanie się do norm prawa upadłościowego, gdyż powołana wyżej kwestia ta nie jest bowiem regulowana na gruncie ustaw podatkowych. Dla oceny zaistniałego stanu faktycznego mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe. W art. 5 cytowanego rozporządzenia normodawca stanowi, iż przedsiębiorca jest zobowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Oznacza to, że "właściwy czas" na zgłoszenie wniosku o upadłość to dwa tygodnie od zaprzestania płacenia długów bądź stwierdzenia, że posiadany majątek nie wystarczy na zaspokojenie długów (art. 1 § 1 i 2 cyt. rozporządzenia). W ocenie Sądu, z akt sprawy wynika jednoznacznie, że już w dniu 31 grudnia 1999 r. kwota zobowiązań wielokrotnie przewyższała majątek spółki i sytuacja ta ulegała ciągłemu pogarszaniu. Wynika to między innymi ze sprawozdania finansowego z dnia 20 lipca 2000 r. Wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony dopiero w dniu 25 września 2000 r. tzn. z uchybieniem terminu określonego w art. 5 cytowanego rozporządzenia. Reasumując Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż słusznie organy podatkowe oceniły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznając, iż wchodzące w jego skład dokumenty dają dostateczną podstawę do orzekania w trybie art. 116 ordynacji podatkowej. Za bezzasadne uznał Sąd zarzuty naruszenia art. 122, art. 123 § 1, art. 187 i art. 188 Ordynacji podatkowej, poprzez odmowę przeprowadzenia dowodu z całości akt upadłościowych oraz przesłuchania świadka, na okoliczność podejmowania działań naprawczych. Sąd wyjaśnił, iż w rozpatrywanym stanie faktycznym organy podatkowe dysponowały dokumentami pozwalającymi na ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności. Powoływane przez skarżącego dowody, w postaci sprawozdań syndyka, dokumentów tych nie mogły podważyć. Istotnym dla oceny ww. zarzutu jest także fakt, iż w toku postępowania upadłościowego nie dokonuje się oceny czy wniosek o jego wszczęcie został zgłoszony w terminie, zaś podmiotem, który dokonuje tej oceny nie jest syndyk. Postępowanie w tym względzie prowadzone jest bowiem przed właściwym sądem, lub organami orzekającymi w trybie art. 116 Ordynacji podatkowej. Odnosząc się do drugiego ze zgłaszanych wniosków dowodowych, Sąd przyznał rację organom podatkowym, iż fakt podejmowania czynności naprawczych nie mieści się w katalogu przyczyn ekskulpujących stronę od odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Z poczynionych powyżej uwag wynika, iż zwłoka w terminowym zgłoszeniu wniosku o upadłość stanowi ryzyko członka zarządu, za które może on ponieść przewidzianą prawem odpowiedzialność. W skardze kasacyjnej A.K. zaskarżył wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że skarżący ponosi (odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe GR "A." sp. z o.o. w sytuacji gdy stronie (odmówiono przeprowadzenia dowodów przeciwnych w celu wykazania przestanki wyłączającej jej odpowiedzialność oraz przyjęcia za prawidłowe ustaleń organów obu instancji o przekroczeniu "terminu do złożenia przez reprezentantów podatnika wniosku o ogłoszenie upadłości. Na tej podstawie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, iż w jego ocenie pogląd, jakoby wystarczającym dla przyjęcia odpowiedzialności z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej jest ustalenie na podstawie bilansu, że w danym okresie zobowiązania spółki przewyższały wartość majątku spółki jest nieprawidłowy. Organy obu instancji a za nimi również Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił, że bilans nie jest pełnym odzwierciedleniem faktycznego stanu majątku spółki i mogły w dacie jego sporządzenia istnieć aktywa pozabilansowe, które w rozumieniu art. 1 § 1 rozporządzenia Prawo upadłościowe winny wpływać na ocenę owej nadmierności zadłużenia. Wykazanie tych okoliczności, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, ciąży na członku zarządu, który chce uwolnić się od odpowiedzialności z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. W tym zakresie strona wykazała inicjatywę dowodową, wskazując jakie dowody zamierza przeprowadzić dla potwierdzenia zgłaszanej argumentacji. W niniejszej sprawie jednak poprzez władcze działanie organów podatkowych, aprobowane zaskarżonym wyrokiem, strona pozbawiona została prawa do przeprowadzenia dowodów, z których wywodziła korzystne dla siebie skutki prawne. Zaznaczył, że akta upadłościowe mają w niniejszej sprawie znaczenie szczególne albowiem ustalenie przesłanek do ogłoszenia upadłości następuje zgodnie z regułami prawa upadłościowego zaś w trakcie trwającego postępowania mogły i ujawniły się fakty mające wpływ na ekskulpowanie skarżącego. Fakty potwierdzone w ten sposób, mocą dokumentów urzędowych, miałyby bodaj najistotniejsze znaczenie dla niniejszej sprawy. Tymczasem organy obu instancji naruszyły prawo strony do prowadzenia postępowania dowodowego z jej inicjatywy. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Istotną cechą postępowania zainicjowanego wniesieniem skargi kasacyjnej jest związanie sądu drugiej instancji granicami skargi kasacyjnej, o czym stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm). Oznacza to związanie zarówno wnioskami jak i jej podstawami. W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej zarzucił wyrokowi Sądu pierwszej instancji jedynie naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki bez przeprowadzenia wnioskowanych przez niego dowodów przeciwnych. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może polegać na wadliwych ustaleniach stanu faktycznego jak to wywodzi w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - jej autor. Zarzut ten powinien być sformułowany w oderwaniu od błędów w ustaleniach faktycznych, odnosić się do bezspornych okoliczności faktycznych sprawy. Niepostawienie w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych (art. 174 pkt 2 cytowanej ustawy) sprawia, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę kasacyjną jest związany ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez podatkowy organ odwoławczy i zaakceptowanymi przez Sąd pierwszej instancji. Zatem należało przyjąć za bezsporne ustalenie faktyczne, chociaż jak to wynika z treści uzasadnienia skargi, te właśnie ustalenia faktyczne są przez skarżącego kwestionowane. Z ustaleń tych wynika, że A.K., który w okresie powstania zaległości spółki "A." pomimo posiadanej wiedzy o okolicznościach uzasadniających zgłoszenie wniosku o upadłości spółki, wniosku takiego nie złożył w terminie określonym w art. 5 rozporządzenia - Prawo upadłościowe, tj. w terminie dwóch tygodni od zaprzestania płacenia długów bądź stwierdzenia, że posiadany majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów. Fakt przewyższenia znacząco zobowiązań ponad posiadany przez spółkę majątek znany był skarżącemu już w dniu 31 grudnia 1999 r. a potwierdzony sprawozdaniem o wyniku finansowym z dnia 20 lipca 2000 r. natomiast wniosek o upadłość został zgłoszony w dniu 25 września 2000 r. Niewątpliwie zarzut skargi kasacyjnej nie spełniał wymagań przewidzianych prawem i nie został przedstawiony w sposób prawidłowy, co wskazano powyżej, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł podejmować próby dostosowania podstawy skargi kasacyjnej do zawartej w jej uzasadnieniu argumentacji stojącej w sprzeczności ze sformułowanemu zarzutu skargi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i na mocy art. 184 u.p.p.s.a orzekł jak w sentencji.