II FSK 2113/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Tomasz Zborzyński, Sędziowie NSA: Stefan Babiarz (sprawozdawca), Jerzy Płusa, po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku sędziego Bogusława Woźniaka o wyłączenie w sprawie ze skargi kasacyjnej Rady Gminy K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1679/18 w sprawie ze skargi P. M.i B. K. na uchwałę Rady Gminy K.nr [...] z dnia 15 grudnia 2017 r. w sprawie wyboru metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ustalenia stawki opłaty oraz określenia terminu, częstotliwości i trybu uiszczania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia: oddalić wniosek sędziego o wyłączenie. We wniosku z dnia 4 grudnia 2019 r. sędzia WSA del. do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył "wniosek o wyłączenie go ze składu orzekającego w sprawie II FSK 2113/19 albowiem ujawniona została okoliczność tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w sprawie". Równocześnie oświadczył, że zgłosił się do konkursu na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, który jest prowadzony przez Krajową Radę Sądownictwa, a w kwestii jej ukonstytuowania wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C- 585/18, C- 624/18, C- 625/18. Na tle tych orzeczeń mogą - jego zdaniem - zarysować się wątpliwości co do prawidłowości składu sądu orzekającego w sprawie III SA/Wa 1679/18 w pierwszej instancji, w której jest sprawozdawcą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu. Otóż z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., pozycja 1302 ze zm.- zwanej dalej: p.p.s.a.) wynika, że: "Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w danej sprawie". Zauważyć tu należy, że powołany przepis zawiera tak zwaną względną przesłankę wyłączenia sędziego i ma ona charakter elastyczny (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, nr 11, poz. 134; Dz. U. z 2005 r. nr 250, poz. 2118). To oznacza, że "uwzględnienie wniosku w sprawie wyłączenia sędziego w tej sprawie zależy w dużej mierze od uznania sądu" (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1981 r. IV PZ 63/81, Lex nr 8371), jednakże to uznanie wymaga przedstawienia argumentacji. Chodzi bowiem o ocenę, czy ze stanowiska przedstawionego we wniosku i okoliczności, które powołał jako przyczynę wyłączenia, mogą one być uznane za wystarczające, budzące wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przepis ten ponadto należy rozumieć jako uchwalony w interesie wymiaru sprawiedliwości, który mógłby ucierpieć, gdyby w sprawie istniały choćby pozory braku bezstronność sędziego przy orzekaniu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1970 r., II CO 18/69, Lex 6692). Zauważyć tu jeszcze należy, że w powołanym wyżej wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, "Trybunał Konstytucyjny wskazywał na istotny związek instytucji wyłączenia sędziego z konstytucyjnym prawem do sądu, podkreślając, że przesłanki bezwzględne wyłączenia (wskazane w art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.) >>zapewniają realizację konstytucyjnej zasady prawa obywatela do bezstronnego sądu<< (wyrok TK z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 67). W tym kontekście należy również przypomnieć przywołane w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału stanowisko wyrażone w doktrynie odnoszące się do pojęcia i znaczenia niezawisłości sędziowskiej. Na niezawisłość składa się kilka istotnych elementów, do których należą: 1) bezstronność w stosunku do uczestników postępowania, 2) niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, 3) samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych, 4) niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych, 5) wewnętrzna niezależność sędziego (tak w wyroku z dnia 24 czerwca 1998 r., K. 3/98, OTK ZU nr 4/1998, poz. 52, zob. cyt. tam piśmiennictwo, Z. Czeszejko-Sochacki, Prawo do sądu w świetle Konstytucji RP, Państwo i Prawo z. 11-12/1997, s. 99-100). Trybunał podkreślił, że poszanowanie wskazanych cech niezawisłości stanowi nie tylko obowiązek innych podmiotów, ale również samego sędziego, zaś jego naruszenie może prowadzić do uznania, iż sprzeniewierzył się on zasadzie niezawisłości sędziowskiej, co stanowi z kolei poważne uchybienie podstawowym zasadom funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości". Z powyższego można wyprowadzić wniosek, że niezawisłość sędziowska ma decydujący wpływ na prawa i wolności obywateli uregulowane w Konstytucji RP. Istotne jeszcze będzie odwołanie się do § 15 uchwały nr 25/2017 Krajowej Rady Sądownictwa w sprawie Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędziów i Asesorów Sądowych, z którego wynika, że "sędzia może złożyć wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy tylko wtedy, gdy istnieją do tego uzasadnione podstawy. Niedopuszczalne jest nadużywanie instytucji wyłączenia sędziego". W związku z takim ukształtowaniem instytucji wniosku o wyłączenie sędziego należy zauważyć, że w istocie podstawą wniosku sędziego Bogusława Woźniaka jest kwestia prawna, a mianowicie jego stosunek do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 listopada 2019 r., C-585/18, a także C-624/18 i C-625/19 i związek z uruchomioną procedurą konkursową. Takie przedstawienie przyczyny wyłączenia wskazuje ewidentnie na to, że jest nią zagadnienie prawne, jakie występuje - czy wystąpiłoby - w sprawie III SA/Wa 1679/18, które sędzia powinien rozstrzygnąć. Tymczasem kwestia prawna, którą sędzia ma - czy miałby - obowiązek rozstrzygnąć, nie może w świetle orzecznictwa być podstawą do wyłączenia sędziego od rozpoznawanej sprawy (postanowienie SN z dnia 20 lutego 2013 r., III CSK 169/12, OSNC 2013, nr 7-8, poz. 101). Zauważyć tu należy, że w równolegle obowiązującym na gruncie postępowaniu cywilnego art. 49 k.p.c. od dnia 7 września 2019 r. został dodany § 2 treści: Za okoliczność, o której mowa w § 1 (odpowiada treści art. 19 p.p.s.a.) nie uważa się wyrażenia przez sędziego poglądu co do prawa i faktów przy wyjaśnieniu stronom czynności sądu lub nakłanianie do ugody (art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1469). W rezultacie obowiązek sędziego rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego nie może być podstawą jego wniosku o wyłączenie od rozpoznania sprawy na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r., poz. 1302 ze zm.) Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 19 i art. 22 § 2 p.p.s.a.