II FSK 712/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku M. P. o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: Beaty Cieloch, Bogdana Lubińskiego, Tomasz Zborzyńskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 listopada 2011 r. r. sygn. akt III SA/Łd 900/11 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 28 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych postanawia oddalić wniosek. Na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r. pełnomocnik M. P. złożył wniosek o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Beaty Cieloch, Bogdana Lubińskiego, Tomasza Zborzyńskiego, z uwagi na fakt zaistnienia okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Następnie oświadczył, że okoliczności powodujących wyłączenie sędziów jest więcej, ale wskaże tylko jedną z nich, pozostałe zostaną przedstawione na piśmie w późniejszym terminie. W ocenie pełnomocnika Skarżącej okoliczność wyłączająca sędziów wynika z treści ślubowania jakie składają sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego w którym ślubują służyć wiernie państwu, co pozostaje w sprzeczności z tym, że sędzia ten sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Złożone ślubowanie powoduje powstanie stanu zależności i zawisłości sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego od państwa, co zdaniem pełnomocnika Skarżącej jest niedopuszczalne z punkt widzenia państwa prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancyjny i stanowi konkretyzację zasady prawa do sądu, wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP, zgodnie z którym: "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd." W postępowaniu sądowoadministracyjnym podstawę do wyłączenia sędziego stanowi zaistnienie bezwzględnych przesłanek (określonych w art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) lub przesłanek względnych (określonych w art. 19 p.p.s.a.). Ostatni z wymienionych przepisów stanowi, iż niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W piśmiennictwie wskazuje się, że "przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony." (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania pozaprawnych przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Podkreślić należy, że wniosek Skarżącej o wyłączenie sędziego odpowiadać musi określonym w ustawie rygorom formalnym, zwłaszcza, stosowanie do art. 20 p.p.s.a., musi zawierać uzasadnienie uprawdopodobniające przyczyny wyłączenia. W związku z powyższym, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar uprawdopodobnienia zaistnienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego. Zgodnie natomiast z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. W niniejszej sprawie sędziowie, których wniosek dotyczy złożyli wymagane oświadczenia, wskazując, że nie istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość do ich bezstronności (k. 33, 34, 35 akta sądowych). Wskazać należy, że Sąd Najwyższy na tle analogicznej do art. 19 p.p.s.a. regulacji art. 49 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296) zauważył, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego przez niego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 212/71, publ.: OSNC 1972, nr 3, poz. 55). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie wniosek pełnomocnika Skarżącej o wyłączenie sędziów nie jest poparty żadnymi konkretnymi faktami. Wskazać należy, że w ocenie Skarżącej podstawą wyłączenia sędziów jest treść ślubowania jakie składają sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego w którym ślubują służyć wiernie państwu, co zdaniem Skarżącej pozostaje w sprzeczności z tym, że sędzia ten sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Zdaniem Sądu, Skarżąca nie przedstawiła racjonalnych argumentów wskazujących konieczność wyłączenia całego składu sędziowskiego (nie wykazała istnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do "bezstronności sędziów w tej sprawie"). Ponadto w żaden sposób nie podważono wiarygodności złożonych przez sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego oświadczeń o braku podstaw do wyłączenia od orzekania w sprawie Skarżącej. Podkreślenia wymaga, że instytucja wyłączenia sędziego ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, ONSAiWSA 2008, z. 6, poz. 97 oraz glosa A. Gomułowicza do tego postanowienia, OSP 2008, z. 11, s. 916 i nast.). Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a.