II FZ 10/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Aleksandra Wrzesińska- Nowacka po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "M. D." sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Po 760/09 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi "M. D." sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 30 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2007 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w dniu 1 grudnia 2010 r. (sygn. akt III SA/Po 760/09) odmówił "M. D." Sp. z o.o. we W. (dalej jako: spółka) przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Po 760/09). Z przebiegu sprawy wynika, iż wyrokiem z dnia 9 grudnia 2009 r. WSA w Poznaniu oddalił skargę spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 30 czerwca 2009 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego od nieruchomości za 2007 rok. Pismem z dnia 22 marca 2010 r. pełnomocnik spółki wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Podniosła, że uchybiła terminowi bez swej winy, nie została bowiem prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy w dniu 9 grudnia 2009 r. Zawiadomienie o terminie rozprawy zostało wysłane na adres podany przez pełnomocnika jako adres do doręczeń, jednakże zostało ono odebrane w dniu 12 listopada 2009 r. przez inną osobę. Informację o dacie rozprawy i wydanym wyroku pełnomocnik spółki uzyskała dopiero w dniu 18 marca 2010 r., po telefonicznej rozmowie z kierownikiem sekretariatu Wydziału III WSA w Poznaniu. W ocenie pełnomocnika zawiadomienie o terminie rozprawy winno być doręczone pełnomocnikowi osobiście, a nie pracownikowi spółki. Pełnomocnik nie może przy tym odpowiadać za zaniedbania pracowników strony skarżącej, polegające na nieprzekazaniu mu informacji o wyznaczonym terminie rozprawy. Postanowieniem z dnia 6 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem Sądu profesjonalny pełnomocnik strony podał w skardze i w piśmie z dnia 13 października 2009 r. jako adres do korespondencji adres siedziby skarżącej spółki (00-000 W., ul. S.). Zawiadomienie o rozprawie z dnia 6 listopada 2009 r. zostało wysłane pełnomocnikowi strony na powyższy adres i zostało doręczone w dniu 12 listopada 2009 r. osobie uprawnionej do odbioru przesyłki (zob. zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 56 akt sądowych). Z pisma Poczty Polskiej – Urząd Pocztowy W. wynikało, iż sporne zawiadomienie o rozprawie zostało odebrane przez pracownika skarżącej spółki A. Ł., jako osobę wyznaczoną przez kancelarię do odbioru przesyłek sądowych (k. 74 akt sądowych). W ocenie Sądu decydując się na wskazanie adresu strony jako adresu do doręczeń, pełnomocnik strony jako profesjonalista zobowiązany był do takiego zorganizowania kontaktów z pracownikami siedziby spółki, aby możliwe było skuteczne przekazanie mu wszelkich pism procesowych związanych z postępowaniem sądowym i doręczonych na adres wskazany przez pełnomocnika strony w skardze. Wszelkie zaniechania w tym zakresie, jak również zaniechania samej strony dotyczące prawidłowego i terminowego przekazania zawiadomienia o dacie rozprawy pełnomocnikowi są argumentem przemawiającym - w ocenie Sądu -za niemożnością przyjęcia tezy o braku winy strony w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 9 grudnia 2009 r. Odpowiedzialność związana z wyborem pełnomocnika i skutki jego działań i zaniechań obciążają mocodawcę. Relacje pomiędzy pełnomocnikiem a mocodawcą oraz przyjęty przez nich sposób porozumiewania się i zakres przekazywanych informacji są kwestią dotyczącą wyłącznie tych podmiotów i wszelkie zakłócenia czy nieporozumienia w tym zakresie nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia uzasadnionego braku winy strony w dokonywaniu określonych czynności procesowych. W wyniku zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 października 2010 r. uchylił postanowienie z 6 maja 2010 r. wywodząc, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oparł swoje rozstrzygnięcie na założeniu, że A. Ł., która odebrała zawiadomienie o terminie rozprawy, jest pracownikiem skarżącej. Tymczasem zarówno ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (zawierającego pieczęć V. D. sp. z o.o.), jak i z treści zażalenia wynika, że osoba ta pracuje dla innej Spółki, tj. V. D.. To powoduje, że Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na błędnie ustalonym stanie faktycznym, co musi prowadzić do wniosku o zasadności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 166 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Sąd I instancji, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględnił fakt, że zawiadomienie o terminie rozprawy odebrała osoba związana ze Spółką V. D., a także okoliczności podniesione przez Naczelny Sąd Administracyjny w zarządzeniu o wezwaniu pełnomocnika strony do wyjaśnień z dnia 22 września 2010 r. i w odpowiedzi pełnomocnika na to wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po ponownym rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu uwzględniając rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz biorąc pod uwagę poczynione w toku postępowania odwoławczego ustalenia faktyczne, postanowieniem z dnia 1 grudnia 2010 r. oddalił wniosek. Pełnomocnik spółki w niniejszej sprawie wskazał jako adres do doręczeń, adres będący siedzibą dwóch tożsamych (w sensie składu osobowego zarządu) firm. Przy tym, choć pod wskazanym adresem nie przebywa (nie mieszka, nie jest zameldowany, nie prowadzi kancelarii), to nie udzielił nikomu upoważnienia do odbioru kierowanej do niego tam korespondencji. W ocenie Sądu I instancji, w tej sytuacji wręcz niemożliwością staje się skuteczne osobiste doręczenie korespondencji pełnomocnikowi. Ponadto obie spółki mieszczą się pod tym samym adresem i chociaż oczywiście w sensie prawnym są odrębnymi podmiotami to logicznym jest, że przy tożsamym składzie osobowym zarządów obu firm, korespondencja odebrana przez osobę upoważnioną przez zarząd jednej spółki i temu zarządowi przekazana, istotnie zostanie także odebrana przez zarząd drugiej spółki. Niepodobnym bowiem jest zakładać, że Prezes jednej i drugiej spółki będący tą samą osobą nie zapozna się z korespondencją. Zdaniem Sąd skoro pełnomocnik podejmuje kierowaną do niego korespondencję (k. – 87 akt sądowych), pomimo "potwierdzenia" na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przez osobę posługująca się pieczątka osoby trzeciej (spółka V. D. sp. z o.o. we W.) i nie kwestionuje tego doręczenia poprzez zarzucenie, że to doręczenie było wadliwe, nikogo nie upoważnia do odbioru kierowanej do niego korespondencji, to zdaniem Sądu należy domniemywać, że upoważnienie do odbioru tej korespondencji było. Pełnomocnik spółki złożyła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 grudnia 2010 r., w którym zarzuciła: - naruszenie art. 190 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do wykładni zaprezentowanej przez NSA w postanowieniu z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt II FZ 297/10 uchylającym poprzednio wydane postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Po 760/09; - naruszenie art. 67 § 2 i art. 67 § 5 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że pismo zawierające zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 9 grudnia 2009 r. zostało stronie skutecznie doręczone; - naruszenie art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., poprzez błędne uznanie, że brak jest podstaw do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w niniejszej sprawie, a tym samym poprzez błędne uznanie w okolicznościach sprawy, że strona ponosi winę w uchybieniu tego terminu; - naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez nieprzedstawienie całości stanu sprawy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, niewyjaśnienie pełnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia i niewyjaśnienie kwestii, czy odbierająca przesyłkę A. Ł. była pracownikiem skarżącej spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając istnienie przesłanki braku winy pełnomocnika strony skarżącej w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przyjął domniemanie, że wskazany przez pełnomocnika adres do doręczeń uniemożliwiał doręczenie mu jakiegokolwiek pisma sądowego osobiście i zgodnie z przepisami prawa. Domniemanie to wywiódł z innego faktu, że radca prawny w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń nie przebywał, nie miał kancelarii ani nie zamieszkiwał. Poza sporem pozostaje, że w miejscu tym pełnomocnik skarżącego nie miała siedziby kancelarii ani miejsca zamieszkania. Nie wiadomo jednak (Sąd nie wyjaśnił tego w uzasadnieniu), z jakich faktów wysnuto wniosek o nieprzebywaniu pełnomocnika w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń bądź niemożności pozostawienia mu informacji o nadejściu adresowanej do niego przesyłki. Sąd nie wskazał także, jaki wpływ na ocenę winy strony w uchybieniu terminowi miał również domniemany przez Sąd pierwszej instancji fakt, że korespondencja odebrana przez pracownika innej niż strona skarżąca spółki została doręczona zarządowi skarżącej. Abstrahując już od faktu, że zarząd ten nie był adresatem wezwania na rozprawę (wezwanie to skierowano do pełnomocnika, nawet bez podania nazwy spółki), to nie badano obiegu korespondencji w spółce V. D. i nie wiadomo, czy korespondencja ta w ogóle do zarządu tej spółki dotarła. W sprzeczności z oświadczeniem pełnomocnika i dowodami doręczeń załączonymi do akt sprawy pozostaje także twierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o podjęciu przez pełnomocnika dalszej korespondencji sądowej. Z faktu, iż przesyłkę wydaną przez pocztę osobie, która nie była jej adresatem i nie była upoważniona do jej odbioru przez adresata ostatecznie doręczono pełnomocnikowi skarżącej nie można wywodzić, że doręczenie to było prawidłowe, bo pełnomocnik (w sposób domniemany) osobę tę upoważnił do odbioru korespondencji. Sąd nie wyjaśnił, z jakich faktów wysnuł wniosek o udzieleniu pełnomocnictwa kolejnemu pracownikowi osoby trzeciej. Ponadto końcowa część uzasadnienia pozostaje w sprzeczności z wcześniejszymi stwierdzeniami Sądu, zgodnie z którymi wobec nieudzielania komukolwiek pełnomocnictwa do odbioru korespondencji pełnomocnik uniemożliwił skuteczne doręczanie mu pism sądowych. Ponadto swoich twierdzeń dotyczących prawidłowości doręczenia, umocowania innych osób Sąd pierwszej instancji w żaden sposób nie skonfrontował z przepisami dotyczącymi doręczeń, w tym również przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę polską w postępowaniu cywilnym, mającymi zastosowanie do doręczeń dokonywanych przez sąd administracyjny z mocy art. 65 § 2 p.p.s.a. Podzielić należy zatem podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera bowiem ani wyjaśnienia, dlaczego Sąd przyjął określony stan faktyczny, ani wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Uniemożliwia to jego kontrolę instancyjną i uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.. Z tych względów przedwczesne byłoby odnoszenie się do pozostałych zarzutów zażalenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien wyjaśnić prawidłowość doręczania korespondencji dla pełnomocnika, opierając się w tym zakresie na dokumentach zawartych w aktach sprawy i wyjaśnieniach pełnomocnika strony i Poczty Polskiej i ponownie ocenić, czy strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia.