II FZ 1064/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. S. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 listopada 2015 r. sygn. akt I SO/Gl 7/15 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 19 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 1064/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 9 listopada 2015 r., sygn. akt I SO/Gl 7/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 19 czerwca 2015 r. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Później wpłynęła do sądu skarga na tę decyzję. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że obecnie utrzymuje się ze świadczenia rentowego przyznanego do dnia 31 lipca 2016 r., jego miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 1.100 zł, ponosi wydatki z tytułu leczenia, które kształtują się na poziomie od 300 zł do 400 zł, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz pięciorgiem podopiecznych, dysponuje lokalem mieszkalnym o pow. 52 m2 a dochody tego gospodarstwa zdeklarowano w łącznej kwocie 4.860,60 zł brutto, zaś środki pieniężne, które otrzymuje z tytułu pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej – pogotowia rodzinnego nie wchodzą w skład dochodu rzeczonego gospodarstwa. Kolejno, po wezwaniu referendarza sądowego, pełnomocnik wnioskodawcy nadesłał plik dokumentów źródłowych, w oparciu o które ustalono, że aktualnie dochód wnioskodawcy i jego żony kształtuje się na poziomie około 4.780,34 zł netto, na który składa się renta wnioskodawcy w wysokości 2.117,52 zł oraz wynagrodzenie jego żony z tytułu umowy zlecenia o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej – pogotowia rodzinnego w wysokości 2.662,82 zł. Ponadto budżet tego siedmioosobowego gospodarstwa domowego powiększany jest o kwotę 5.000 zł z tytułu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania podopiecznych. Stałe miesięczne wydatki oszacowano na kwotę około 1.100 zł, w tym: opłaty za zużycie gazu i energii elektrycznej, koszty ubezpieczenia wnioskodawcy i jego żony oraz domu, koszty usług telekomunikacyjnych oraz czynsz za mieszkanie. Wnioskodawca udokumentował stosownymi umowami, że wraz z żoną opłacają miesięcznie raty z tytułu dwóch kredytów oraz pożyczki w łącznej kwocie ok. 490 zł. Ponadto wśród nadesłanych dokumentów źródłowych znajduje się kserokopia faktury, potwierdzającej zakup przez żonę wnioskodawcy w gotówce w dniu 9 maja 2015 r. samochodu osobowego o wartości 5.500 zł. Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Po stronie niezbędnych wydatków referendarz nie uwzględnił pozycji, które odnoszą się do zobowiązań kredytowych wnioskodawcy, zaś do dochodów gospodarstwa domowego zaliczył świadczenia wypłacane na pokrycie kosztów utrzymania podopiecznych. Ponadto zwrócił uwagę na fakt, iż banki pozytywnie oceniły zdolność zaciągania zobowiązań przez wnioskodawcę i jego małżonkę, skoro na jednym z rachunków bankowych posiadają limit zadłużenia do kwoty 4000 zł. W sprzeciwie pełnomocnik wnioskodawcy podniósł m.in., że środki uzyskiwane z tytułu sprawowania opieki nad podopiecznymi nie mogą stanowić źródła dochodu opiekunów, a tym bardziej służyć pokrywaniu kosztów sądowych w ich prywatnych sprawach, niezwiązanych ze sprawowaniem nad nimi pieczy. W zaskarżonym postanowieniu WSA w Gliwicach wskazał, że w gospodarstwie domowym wnioskodawcy osiągany jest stały miesięczny dochód z tytułu renty i umowy zlecenia, co pozwala na bieżące regulowanie niezbędnych kosztów utrzymania, a wnioskodawca nie zasygnalizował żadnych zaległości w tym zakresie. Argumentem za przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie może być również, w ocenie Sądu, fakt spłaty zobowiązań finansowych, w tym kredytów. Sąd wskazał przy tym, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez wnioskodawcę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Sąd podniósł kolejno, że wnioskodawca nie może zostać uznany za osobę ubogą, która nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a złożone na potrzeby niniejszego postępowania dokumenty wskazują, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie jest tak trudna, jak próbuje to przedstawić jego pełnomocnik, bowiem posiadane przez wnioskodawcę i jego małżonkę środki finansowe pozwoliły na zakup samochodu za gotówkę. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy i zwolnienie skarżącego od kosztów postępowania – uiszczenia wpisu od skargi, zarzucając naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." poprzez odmowę przyznania pomocy prawnej skarżącemu, podczas gdy jego sytuacja finansowa nie pozwala mu uiścić wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1756/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Stwierdzić trzeba, że przedstawiony obraz sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny nie prowadzi do uznania, że ich sytuacja jest na tyle ciężka, by zasługiwała na specjalne traktowanie. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie w tym zakresie raz jeszcze podkreślić wskazaną w powyższym akapicie okoliczność szczególnego charakteru prawa pomocy, jego przyznanie ma być odstępstwem od przedstawionego obowiązku ponoszenia danin publicznych. Z zaprezentowanych dokumentów wynika natomiast, że skarżący wraz z rodziną bytują na nienajgorszym poziomie, stać ich na przykład było na zakup samochodu. Ich sytuacja zapewne mogłaby być lepsza, jednak nie jest to wystarczający powód by uznać, że strona zasługuje na przyznanie prawa pomocy, choćby i w zakresie częściowym. Nawet przy uwzględnieniu podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że comiesięczne świadczenie w wysokości 5.000 zł, przyznawane na zaspokojenie potrzeb dzieci przebywających w rodzinie zastępczej prowadzonej przez skarżącego i jego żonę, nie zawsze jest wystarczające, przez co skarżący korzysta także z kwoty 4.860 zł, którą otrzymuje tytułem dochodu gospodarstwa domowego, stwierdzić trzeba, że zestawienie kwot, które wpływają do ich budżetu domowego z wysokością wpisu we wszystkich trzech sprawach, nie prowadzi do uznania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Bez większego znaczenia są przy tym rozważania dotyczące spłaty zobowiązań finansowych, w tym kredytów. Niezależnie bowiem nawet od kwestii uznania tego, czy mają one pierwszeństwo przed kosztami sądowymi, nie stawiają one skarżącego w sytuacji, która – jak słusznie konkludował Sąd pierwszej instancji – pozwalałaby uznać go za osobę ubogą, za taką, która spełniałaby przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.