II FZ 144/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Andrzej Grzelak po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 742/07 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 30 sierpnia 2007 r., nr [..] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" 2 Postanowieniem z dnia 4 marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, powołując się na art. 260, art. 246 § 1, art. 245 § 3 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a.), odmówił T.K. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 14 maja 2007 r. w przedmiocie podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. W uzasadnieniu wskazano, że postanowieniem z dnia 11 lutego 2008r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy podkreślając, że na obecnym etapie postępowania brak możliwości dokonania oceny sytuacji finansowej strony. Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i córkami studentkami studiów dziennych. Posiada udział w nieruchomości gospodarczej w S., która jest obciążona dobrowolnymi hipotekami na rzecz banków przewyższającymi jej wartość. Z małżonką pozostaje w rozdzielności majątkowej. Małżonka otrzymuje wynagrodzenie ze stosunku pracy wynoszące ok. 2500 zł netto, natomiast prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi straty. Strona wniosła sprzeciw od w.w. postanowienia Referendarza Sądowego. Rozpatrując wniosek WSA wezwał stronę do przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Skarżący nie nadesłał dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych dochodów czy strat z prowadzonej działalności gospodarczej . Z kolei odnośnie zaświadczenia lekarskiego o jego stanie zdrowia wskazał, że nie ma przeciwwskazań do pracy. Ponadto wyjaśnił, że wynagrodzenie małżonki jest prowizyjne, nie przedłożył zaświadczenia o uzyskiwanym przez nią wynagrodzeniu, a jedynie przedłożył raporty RMUA za ostatnie 3 miesiące. WSA stwierdził, że w sprawie pomimo wezwania Sądu w oparciu o art. 255 p.p.s.a. strona nie dopełniła obowiązku wymaganego prawem do nadesłania niezbędnych dokumentów źródłowych. Nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanych dochodów czy strat z działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu deklaracja VAT nie stanowi wykonania zobowiązania Sądu potwierdzającego osiąganie przez skarżącego strat w prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z tym, zdaniem Sądu, nie było możliwe dokonanie oceny czy wnioskodawca posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Oprócz informacji, że rodzina strony utrzymuje się z wynagrodzenia małżonki i spłaca kredyt w kwocie 1.400 zł Sąd nie posiada innych danych wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie rodziny, w tym dwóch studiujących córek. Z kolei przedstawione przez podatnika raporty RMUA nie zastąpią zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia żony. Sąd podkreślił, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązaniu do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący domagając się uchylenia orzeczenia oraz ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Motywując swoje stanowisko podniósł, że Sąd zastosował wadliwą interpretację przepisów prawa w tym prawa rodzinnego. W uzasadnieniu wnioskodawca podkreślił, że jest rzeczą oczywistą dla każdego, kto zapozna się z przedłożonymi dokumentami, w jakiej sytuacji materialnej znajduje się on po przebytej chorobie i okresie rekonwalescencji, więc zdroworozsądkowa ocena przedstawionych materiałów może wskazywać jednoznacznie na konieczność udzielenia prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W art. 245 p.p.s.a. przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. To wnioskodawca ma obowiązek wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, poprzez złożenie stosownych oświadczeń na urzędowym formularzu. Natomiast ocenę okoliczności przytoczonych w nim przez wnioskodawcę ustawodawca pozostawił uznaniu sądu. Ocena ta jest swobodna jednak nigdy nie dowolna. Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy musi wyczerpująco odnieść się do przytoczonych w nim okoliczności oraz wyjaśnić z jakich powodów wniosek skarżącego zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wniosek podatnika rozpoznał w opisany powyżej, czyli prawidłowy sposób. WSA rozpoznając wniosek strony o przyznanie prawa pomocy nie poprzestał jedynie na oświadczeniu złożonym przez stronę skarżącą na druku PPF i wezwał stronę pismem z dnia 7 stycznia 2008 r. na podstawie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jej sytuację materialną. Ze zgromadzonego materiału dowodowego przed Sądem I instancji wynikało, że zwrócił się on o dokument potwierdzający wysokość uzyskiwanych dochodów czy strat z działalności gospodarczej skarżącego, tymczasem wnioskodawca przedłożył jedynie odpis deklaracji VAT za drugi kwartał 2007 r. zawierający rozliczenie dostawy towarów oraz świadczenia usług opodatkowanych stawką 22%. Ponadto strona nie przedstawiła wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie swojej rodziny. W związku z tym prawidłowo WSA stwierdził, że niedochowując należytej staranności w dopełnieniu obowiązku przedłożenia wymaganych dokumentów, uniemożliwił Sądowi pełną ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Instytucja prawa pomocy służy ochronie skarżących nie posiadających odpowiednich środków finansowych na dochodzenie swoich praw przed sądem. Strona nie podważyła w sposób przekonujący argumentów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, które stanęły u podstaw oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 3