II FZ 1618/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "G." sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 517/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. z siedzibą N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 26 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od gier za styczeń 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 517/13, w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w N. (obecnie: G. sp. z o.o. w upadłości układowej, zwana dalej: "spółką"), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił zmiany prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że postanowieniem z dnia 24 października 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 517/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 3 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1540/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie spółki na przedmiotowe rozstrzygnięcie. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, skarżącą złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. W treści wniosku stwierdziła, że z uwagi na zmianę przepisów regulujących działalność w sektorze gier i zakładów wzajemnych znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Nowa ustawa spowodowała, że posiadane przez nią automaty straciły wartość i w obecnym stanie prawnym obowiązującym w Polsce jak i za granicą nie da się ich sprzedać. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 2.500.000 zł, zaś wartość środków trwałych wynosi 4.657.599,66 zł. Według bilansu spółka wykazała za 2012 r. stratę w wysokości 888.458,30 zł, natomiast strata za 2013 r. wyniosła 112.487,38 zł. Strona wskazała, że posiada dwa rachunki bankowe, które zostały zajęte w postępowaniu zabezpieczającym odpowiednio do wysokości 6.697.100,67 zł każdy. Saldo na powyższych rachunkach bankowych wynosi 0 zł. Spółka podała również, że w dniu 11 lutego 2014 r. została postawiona w stan upadłości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w motywach rozstrzygnięcia uznał, że żądanie strony należy potraktować jako wniosek o zmianę wydanego uprzednio prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, które należy rozpoznać z uwzględnieniem art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."). Odnosząc się do faktu ogłoszenia w dniu 11 lutego 2014 r. upadłości spółki z możliwością zawarcia układu, Sąd stwierdził, że okoliczność ta nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, bowiem sama w sobie nie stanowi o złej kondycji finansowej spółki. Wobec skarżącej została wprawdzie ogłoszona upadłość, ale z możliwością zawarcia układu. Spółka nie została więc pozbawiona możliwości zarządu swym majątkiem i ma możliwość kontynuowania działalności, co jednoznacznie potwierdzają dane z raportów kasowych za okres po ogłoszeniu upadłości spółki. Co więcej spółka w postępowaniu upadłościowym sama zaprezentowała propozycje układowe, które zakładają spłatę zobowiązań z dochodów pochodzących z prowadzonej działalności gospodarczej, która to działalność powinna umożliwić również pokrywanie bieżących kosztów funkcjonowania spółki, a do takich zaliczyć należy koszty zainicjowanych przez nią postępowań sądowych. Sąd wskazał ponadto, że spółka na koniec 2013 r. odnotowała przychody w wysokości 93.956.187,69 zł. Fakt, że okres ten spółka zakończyła niewielką (mając na uwadze wartość osiągniętego przychodu) stratą nie miał – zdaniem Sądu - znaczenia. Odnotowanie straty nie jest bowiem jednoznaczne z brakiem środków finansowych - wartości takie jak koszty uzyskania przychodu, dochód lub strata są bowiem powiązane wyłącznie z rozliczeniami w podatku dochodowym i zwykle nie stanowią odzwierciedlenia rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Ponadto, jak wynika z kopii deklaracji VAT-7, spółka w dalszym ciągu deklaruje wielomilionowe obroty z działalności gospodarczej (5.380.476 zł za listopad i grudzień 2013 r., 4.677.062 zł za styczeń 2014 r., 4.110.958 zł za luty 2014 r., 3.978.692 zł za marzec 2014 r. i 3.567.378 zł z kwiecień 2014 r.). Nadal prowadzi więc działalność gospodarczą relatywnie znacznych rozmiarów. W świetle powyższego Sąd uznał, że ocena sytuacji finansowej skarżącej wyrażona w uprzednio wydanym postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy pozostaje aktualna. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, względnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozstrzygnięcia. Spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 – zwanej dalej: "p.u.n.") poprzez bezzasadną odmowę zastosowania wobec skarżącej prawa pomocy w postaci dobrodziejstwa zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy strona, znajdując się w stanie upadłości, obiektywnie nie dysponuje kwotą wymaganą od niej do zapłaty wpisów sądowych w wielu sprawach i w żadnym razie kwoty tej nie jest w stanie zgromadzić. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenia art. 165 p.p.s.a. poprzez wadliwe odwołanie się przy orzekaniu do wcześniej wydanego w tej samej sprawie postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy, mimo iż okoliczności sprawy zmieniły się zasadniczo w ten sposób, że w dniu 11 lutego 2014 r. spółka została postawiona w stan upadłości, co jest okolicznością wprawdzie dostrzeżoną przez Sąd pierwszej instancji, jednakże wadliwie ocenioną, w szczególności na tle art. 13 p.u.n. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Poza sporem w sprawie pozostawało ustalenie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpatrywany przez Sąd pierwszej instancji był kolejnym (drugim) żądaniem strony. Aktualny formularz PPPr zawierał przy tym informacje zbieżne z przedstawionymi na wcześniejszym etapie postępowania, które zostały już prawomocnie ocenione przez sądy administracyjne obu instancji. Jedyną nową okolicznością powołaną przez skarżącą był fakt postawienia jej w stan upadłości (z możliwością zawarcia układu) i w istocie tego zagadnienia dotyczy zażalenie. Jak wywodzi skarżąca, zdarzenie to podważa stanowisko Sądu co do braku przesłanek przyznania prawa pomocy i powinno prowadzić do zwolnienia strony z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Ze stanowiskiem skarżącej nie sposób się jednak zgodzić. W myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 – treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym orzeczeniu prawidłowo stwierdzono, że podana przez stronę okoliczność nie uzasadnia zmiany uprzednio wydanego rozstrzygnięcia w sprawie prawa pomocy i nie daje podstaw do skorzystania z instytucji zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że fakt ogłoszenia upadłości układowej spółki na mocy postanowienia z dnia 11 lutego 2014 r. był już przedmiotem analiz Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. przykładowo postanowienia NSA: z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 1084/14 i z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 786/14). Sąd w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie w pełni podziela wyrażone w powołanych orzeczeniach stanowisko. W rozstrzygnięciach tych zasadnie wskazywano bowiem, że ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu powoduje, że spółka może dalej prowadzić działalność gospodarczą. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości spółki nie kończy bytu prawnego tego podmiotu. Trafnie dostrzeżono, że postępowanie układowe ma charakter pojednawczy. Sprawdzenie wierzytelności nie ma charakteru dochodzenia roszczeń wierzycieli od dłużnika. Ma ono na celu ustalenie istnienia wierzytelności, które są objęte postępowaniem układowym. Sprawdzone wierzytelności wpisywane są na listę wierzytelności. Od tego momentu wierzyciel otrzymuje prawo uczestniczenia w zgromadzeniu wierzycieli. Otwarcie postępowania układowego nie stanowi przeszkody w prowadzeniu postępowań sądowych na rzecz lub przeciwko dłużnikowi. Istnieje możliwość wszczęcia procesów w sprawach wierzytelności objętych postępowaniem układowym. Dłużnik ma możliwość dojścia z wierzycielami do porozumienia, a przez to kontynuowania swojej działalności, natomiast wierzyciele mają szansę odzyskania własnych należności bez ponoszenia kosztów (zob. A. Jakubiak-Mirończuk, Postępowanie upadłościowe i naprawcze, [w:] "Alternatywne a sądowe rozstrzyganie sporów sądowych", LEX nr 81308). Mając zatem na względzie charakter i cele upadłości układowej, Sąd nie dopatrzył się zarzucanych w zażaleniu naruszeń. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że spółka – poprzestając na wskazaniu stanu upadłości układowej jako nowej okoliczności w sprawie – nie wykazała, że jej aktualna sytuacja nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.