II FZ 233/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 929/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 17 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. We wniosku o przyznanie praw pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 17 kwietnia 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, ich miesięczny dochód wynosi 2.107 zł i stanowi go świadczenie emerytalne Skarżącego w wysokości 900 zł netto oraz świadczenie emerytalne jego żony w wysokości 1.207 zł netto. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący podał, że od roku 2002 pozostaje z małżonką w rozdzielności majątkowej. Bieżące koszty utrzymania ponoszone przez Skarżącego zostały określone następująco: 200-350 zł miesięcznie energia elektryczna, 468 zł woda i ścieki, 300 zł insulina wnioskodawcy, 130 zł leki nasercowe żony, 170 zł abonamenty TV i telefon, 30 zł wywóz śmieci, 50 zł kwartalnie podatek od nieruchomości, 300-400 zł na osobę to koszty żywności, ubrania i środków czystości. Z uwagi na fakt, iż podane przez Skarżącego informacje dotyczące jego stanu majątkowego i rodzinnego okazały się niewystarczające, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wezwał Skarżącego do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania informacji pozwalających na ustalenie jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, w szczególności: wskazanie wszystkich osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz określenie wysokości miesięcznego dochodu osiąganego przez te osoby; wyjaśnienia, czy małżonka skarżącego jest nadal właścicielką nieruchomości rolnej o pow. ok. 40 ha – jeśli tak, należało wykazać w jaki sposób nieruchomość ta jest wykorzystywana i jakie dochody przynosi (z uwzględnieniem dopłat), jeżeli zaś została ona sprzedana należało potwierdzić ten fakt kopią umowy kupna-sprzedaży; oświadczenia, czy skarżący nadal spłaca raty kredytu zaciągniętego w 2012 roku w S. Oddział K., jeśli kredyt ten został spłacony – należało przedłożyć odpowiednie zaświadczenie S. na tę okoliczność; potwierdzenie wysokości dochodów skarżącego oraz jego żony skarżącego za sierpień 2014 roku; kopii zeznań podatkowych za 2013 rok W.G. oraz osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe; przedłożenie wykazów wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz jego domowników rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem; udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał, podatki, wywóz śmieci, ubezpieczenie itp.), telefon, telewizję, itp., a w przypadku zaległości w ponoszeniu tych opłat, należało przedłożyć aktualne zaświadczenie właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący podał, że nie ma konta w banku, ani lokat. Od ponad trzech miesięcy pozostaje z żoną w separacji. Żona ma orzeczone od Skarżącego alimenty. Nie udostępniła ona historii swojego konta, ani żadnych innych dokumentów. Podał, iż nie mieszka z rodziną i nie dostanie od nich dokumentów. Zasugerował, że jeżeli są one potrzebne, wnosi o zwrócenie się przez sąd do urzędów, gdyż Skarżącemu nie zostaną one wydane. Wysokość emerytury pobieranej przez W.G. wynosi 900 zł. Dalej Skarżący podał, że ani on ani żona nie posiadają samochodów. Od skarżącego egzekwowane są alimenty. Na leki i życie pozostaje mu kwota ok. 300 zł. Raty kredytu Skarżący przestał płacić. Opłaca je żona. Postanowieniem referendarza sądowego z 29 września 2014 r. wniosek Skarżącego został oddalony. Na skutek sprzeciwu wniesionego od tego rozstrzygnięcia sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który zaskarżonym postanowieniem z 12 grudnia 2014 r. odmówił Wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Sąd administracyjny pierwszej instancji wskazał, że Skarżący, odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany. W szczególności skarżący nie przedstawił swojego zeznania podatkowego za 2013r., rachunków potwierdzających wydatki ponoszone na leczenie, a także tych rachunków, które sam opłaca. Nadto skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących sytuację majątkową członków jego rodziny, powołując się na konflikt rodzinny. Co więcej niektóre z twierdzeń skarżącego budzą uzasadnione wątpliwości, co do ich wiarygodności. Powyższe postanowienie Skarżący zaskarżył zażaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) P.p.s.a). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 1) P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej, w zakres którego wchodzi sytuacja majątkowo-rodzinna wnioskodawcy ujmowana w jej całokształcie. Nieudzielanie przez Skarżącego wszystkich wskazanych w wezwaniu informacji uniemożliwiło sądowi administracyjnemu pierwszej instancji przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Nie sposób przyjąć, że sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na Skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła, w szczególności zaś nie przedstawiła wszystkich żądanych od niej w trybie art. 255 P.p.s.a. dokumentów. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcia sądu administracyjnego pierwszej instancji należało ocenić jako zgodne z prawem. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.