II FZ 573/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, , , po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Łd 1363/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 2 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił A. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżący nie uprawdopodobnił we wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób należyty swojej sytuacji majątkowej i finansowej, prezentował ją w sposób wybiórczy, pomijając milczeniem składniki majątku o istotnym znaczeniu dla sprawy, tym samym starając się w sposób zniekształcony, niezgodny z rzeczywistością przedstawić swoja sytuację. Zdaniem Sądu nie sposób uznać, że Skarżący znajduje się w sytuacji, w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący, zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) poprzez odmowę uznania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, podczas gdy wykazał, że ponieść tych kosztów nie jest w stanie. Mając powyższe na uwadze wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy, względnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 p.p.s.a.). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym (np. poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być, zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby Skarżący nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez takowego uszczerbku. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona, zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość dochodów strony i potrzeb jej rodziny, ale również jej stan majątkowy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 1971 r., sygn. akt CZ 118/71, LEX nr 6980). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, a więc takich osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka sytuacja nie odnosi się do Skarżącego. Z akt sprawy wynika, iż źródłem utrzymania Skarżącego jest działalność gospodarcza z której miesięczne dochody kształtują się na poziomie 5.000 zł. Nadto majątek Skarżącego niezależnie od ewentualnych jego obciążeń stanowi wartość wielokrotnie przekraczającą wartość wpisu od skargi. W skład tego majątku wchodzą między innymi pojazdy mechaniczne i urządzenia, które mają wartość handlową i nadają się do zbycia. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący wymienił zobowiązania związane z utrzymaniem nieruchomości, zobowiązania kredytowe, a także zobowiązania wobec ZUS, Urzędu Miasta oraz innych wierzycieli. Łącznie ujawnione zobowiązania opiewają na kwotę przekraczającą 100.000 zł. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że nie sposób uznać, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jednorazowego wydatku tytułem wpisu od skargi, który nie przekracza 1.000 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że mając na względzie skalę działań gospodarczych Skarżącego, czego wymownym obrazem jest łączny przychód z tej działalności za 2013 r. w wysokości niemal 1,5 mln zł, Skarżący powinien był liczyć się z ponoszeniem szeroko pojętych kosztów tej działalności, obejmujących także koszty dochodzenia swoich racji przed sądem. Sąd pierwszej instancji trafnie zaznaczył, że analiza informacji o stanie środków na rachunkach bankowych Skarżącego dowodzi, że w czasie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy na rachunkach Skarżącego znajdowały się środki wystarczające na pokrycie wpisu (13.203,14 zł i 560,67 EUR). Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że nie mógł posłużyć się tymi środkami w celu uiszczenia wpisu sądowego. Wyjaśnienia pełnomocnika, jakoby środki te nie należały do Skarżącego, a były mu jedynie powierzone przez kontrahenta, uznać należy za gołosłowne i sprzeczne z treścią wyciągów bankowych, które przecież obrazują stan środków należących do posiadacza rachunku. Reasumując z analizy akt sprawy nie wynika, że Skarżący znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (posiada majątek, stałe źródło dochodów oraz środki na rachunku bankowym). W tych okolicznościach w ocenie Sądu nie ma wątpliwości co do tego, że Skarżący jest w stanie uiścić pełne koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.