II FZ 639/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Nowak po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 215/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 1 lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania w sprawie podatku od nieruchomości za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie II FZ 639/08 UZASADNIENIE Postanowieniem z 12 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Sz 215/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił przyznania M. K. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z 1 lutego 2008 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania w sprawie podatku od nieruchomości za 2006 r. Z uzasadnienia postanowienia wynikało, że zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni prowadzi ona gospodarstwo domowe z 16-letnią córką, posiada pokój o pow. 30 m2, z działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 399 zł brutto, a jej córka dochód z tytułu alimentów w wysokości 400 zł. Wnioskodawczyni na formularzu nie wskazała żadnego majątku w postaci zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych, itp.). W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających przedstawioną sytuację oraz uzupełniających dane dotyczące jej sytuacji finansowej, skarżąca nadesłała odpisy deklaracji podatkowych: PIT - 36 za 2007 r., w którym zadeklarowała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 237.505,50 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 275.403,50 zł, stratę w kwocie 37.898,00 zł, a także PIT 5 za czerwiec 2008 r., w którym zadeklarowała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 26.846,00 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 24.986,00 zł, dochód w kwocie 1.860 zł. Nadto wnioskodawczyni oświadczyła, że miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą 200 zł, a z racji spożywania posiłków z produktów zakupionych dla potrzeb prowadzonego baru nie posiada żadnych rachunków potwierdzających te wydatki. Ponadto oświadczyła, że nie posiada żadnych kont bankowych, nie pozostaje w związku małżeńskim, od byłego męża nie otrzymuje żadnych alimentów oraz że nie posiada żadnego tytułu prawnego do pokoju, który zajmuje. Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawczyni nie przedstawiła żądanych od niej w wezwaniu z dnia 30 września 2008 r. dokumentów – zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o korzystaniu/niekorzystaniu przez skarżącą i jej córkę z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy oraz czy skarżąca ubiegała się w tym okresie o pomoc społeczną, kopii wyroku ustalającego wysokość alimentów na rzecz córki, oświadczenia skarżącej o wysokości zaległych nieotrzymanych alimentów oraz dokumentów potwierdzających dochodzenie tych należności od zobowiązanego, dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącej i jej córki w okresie ostatnich trzech miesięcy. W złożonym oświadczeniu skarżąca podała, że nie otrzymywała i nie ubiegała się o pomoc społeczną, natomiast wymaganego zaświadczenia nie przedłożyła, ponieważ nie posiada środków finansowych na dojazd do właściwego organu (odległość 7 km od miejsca zamieszkania). Wskazała również, że "nie stać" jej na dostarczenie kopii odpisu wyroku Sądu Okręgowego X Wydział Rodzinny z dnia 21 grudnia 2004 r. (najprawdopodobniej dotyczącego alimentów). W zakresie alimentów podała, że od dnia 21 grudnia 2003 r. nie otrzymała od byłego męża alimentów na małoletnią córkę, a o należną jej z tego tytułu kwotę (zaległość w wysokości 18.400 zł) nie występowała do komornika ze względu na brak znajomości adresu zobowiązanego. Dopiero w październiku 2008 r. wystąpiła do komornika o egzekucję alimentów, zwróciła się też do sądu cywilnego o ich podwyższenie. Skarżąca nie przedłożyła dowodów potwierdzających jej twierdzenia. Wnioskodawczyni oświadczyła ponadto, że w okresie ostatnich trzech miesięcy zamieszkuje w "budynku gospodarczym – oborze" i nie ponosi żadnych wydatków na "prąd, ścieki i wodę". Nadal korzysta z zapasów po zlikwidowanym barze mlecznym, dodatkowo korzysta ze wsparcia innych osób. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca nie uczyniła zadość kierowanemu do niej wezwaniu, przez co naruszyła wynikający z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) obowiązek współdziałania strony z sądem w zakresie gromadzenia materiału dowodowego potrzebnego do ustalenia stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Zdaniem Sądu I instancji skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a wymagane wezwaniem dokumenty były niezbędne do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. Uwzględniając okoliczność wykazanego źródła dochodu (prowadzenie baru mlecznego), który w 2007 r. nie przyniósł dochodu), a za I półrocze 2008 r. wygenerował dochód w wysokości 1.860 zł, oświadczenie o braku godnego miejsca zamieszkania skarżącej i jej córki oraz niewykazanie ubiegania się o pomoc społeczną i wystąpienia o należne (bieżące i zaległe) alimenty, kierując się wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, Sąd I instancji stwierdził, że wiarygodność oświadczeń skarżącej budzi wątpliwości, nie jest bowiem możliwym funkcjonowanie dwuosobowej rodziny bez środków finansowych do życia. Mając to na uwadze oraz gołosłowne twierdzenia skarżącej o likwidacji działalności gospodarczej, przy niewykazaniu braku zdolności skarżącej do podjęcia pracy zarobkowej, Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. W zażaleniu na postanowienie skarżąca wskazała na pogłębianie się totalnego stanu ubóstwa spowodowane utratą firmy i możliwości prowadzenia działalności gospodarczej oraz pracy. Skarżąca nie posiada środków do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, poza tym co uzyska od dobrych ludzi w postaci darów rzeczowych – żywności, aby nie umrzeć z głodu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził i zważył, co następuje: Zażalenie nie miało uzasadnionych podstaw. Podkreślić należy, iż z zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wynikało, iż przyczyną oddalenia wniosku skarżącej było niedostateczne udokumentowanie jej twierdzeń. W swoim zażaleniu strona nie odniosła się do tej argumentacji, nie wskazała również na żadne dowody na przedstawione w zażaleniu twierdzenia o pogłębianiu się ciężkiej sytuacji finansowej, zwłaszcza dotyczące likwidacji prowadzonej dotychczas działalności gospodarczej czy utraty możliwości podjęcia pracy. Słusznie Sąd I instancji wskazał na art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wynikający z tego przepisu obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem w zakresie ustalania rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego strony. Zgodzić się też należy z wyrażonymi przez Sąd I instancji wątpliwościami co do wiarygodności twierdzeń skarżącej – brak przedstawienia dowodów potwierdzających przedstawione przez stronę okoliczności nie może pozostawać bez wpływu na stanowisko prezentowane w tym względzie przez Sąd. Wskazać należy, iż zgodnie ze znajdującym w sprawie zastosowanie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Takie sformułowanie przepisu oznacza, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd nie ma obowiązku prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są mu znane wobec uchylania się strony od złożenia stosownych dokumentów (por. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 14 listopada 2005 r., I SA/Gd 140/04). Nie ulega wątpliwości, iż to w interesie strony leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Nie jest wystarczające jedynie powoływanie się na trudną sytuację materialną, bez wykazania, iż jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. Niewykonanie wezwania o przedstawienie dodatkowych dokumentów czy złożenie oświadczeń (art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) uniemożliwiła Sądowi I instancji dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony, a bierność strony w tym zakresie słusznie zinterpretowana została na niekorzyść wnioskodawcy. Skoro to bowiem na stronie ciąży obowiązek wykazania istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy, to uchylanie się strony od przedstawienia dokładnej i wyczerpującej argumentacji skutkuje uznaniem, że nie zostało wykazane spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd też odmowa przyznania stronie w niniejszej sprawie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.