II FZ 7/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 298/24 w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi W. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2024 r. nr 2801-IOD.4100.1.2024 w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2018 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 298/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w sprawie ze skargi W. S.A. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Spółka") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2024 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2018 r. oddalił wniosek Skarżącej o wyłączenie sędziego. Zgodnie z przedstawionym w zaskarżonym postanowieniu stanem faktycznym sprawy, na rozprawie w dniu 3 grudnia 2024 r. na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), oraz art. 2 Traktatu Unii Europejskiej i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności pełnomocnik Spółki złożył pisemny wniosek o wyłączenie sędziego A.B. We wniosku pełnomocnik wskazał, że sędzia A.B. nie spełnia wymogu bezstronności, niezawisłości oraz nieskazitelności charakteru, wymaganego dla urzędu sędziego, o czym świadczy szereg wzajemnie powiązanych faktów i okoliczności. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że uchwałą z 15 października 2020 r., Krajowa Rada Sądownictwa przedstawiła Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o powołanie A.B. na stanowisko sędziego WSA w Olsztynie. W dniu 21 kwietnia 2021 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wręczył nominację sędziowską. W ocenie pełnomocnika, wszystkie osoby zajmujące stanowiska w wyniku powołania na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której skład jest niezgodny z Konstytucją RP nie są sędziami. W uzasadnieniu tego stanowiska pełnomocnik odwołał się do przepisów art. 7, art. 126 ust. 1 i ust. 2, art. 127 ust. 1, art. 187 ust. 1 Konstytucji RP, szeregu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a także orzeczeń Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu postanowienia oddalającego wniosek wojewódzki sąd administracyjny wskazał, że wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej w trybie przewidzianym w art. 19 p.p.s.a. następuje na wniosek strony lub żądanie sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Stosownie do treści art. 20 § 1 p.p.s.a. strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Sąd przytoczył następnie treść art. art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm., dalej: "p.u.s.a."), który przewiduje możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, przy uwzględnieniu dalszych wymienionych w § 1 tego przepisu okoliczności. Badania dokonuje się na wniosek strony skarżącej lub uczestnika postępowania na prawach strony (art. 5a § 3 p.u.s.a.), a uwzględniając wniosek, sąd wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy (art. 5a § 13 p.u.s.a.). Sąd powołał następnie uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 (dalej: "Uchwała"), wskazując na rozbieżność pomiędzy okolicznościami wymienionymi w przepisach: art. 5a p.u.s.a. oraz art. 19 p.p.s.a. i konkludując, zgodnie z treścią uchwały, że art. 19 p.p.s.a. jako podstawa prawna wniosku o wyłączenie sędziego dotyczy powiązań podmiotowych i przedmiotowych ze stronami postępowania oraz ze sprawą, nie zaś okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego. Na powyższe postanowienie WSA w Olsztynie pełnomocnik Skarżącej na podstawie art. 194 § 1 pkt 6 p.p.s.a. złożył zażalenie, w którym nie sformułował zarzutów. Jednocześnie wniósł o "rozważenie skierowania wniosku o podjęcie uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości dot. orzekania w składach orzekających sądów administracyjnych przez tzw. neosędziów w świetle rozbieżności orzeczniczej w tym zakresie, orzecznictwa trybunałów europejskich i stanowiska Sądu Najwyższego, w związku z tym, iż byli powołani przez tzw. neoKRS, a w procesie rekrutacyjnym naruszyli co najmniej wymóg posiadania nieskazitelności charakteru, decydując się na ubieganie się o stanowisko sędziego przed niekonstytucyjną KRS oraz na podstawie art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a. zawieszenie postępowania w sprawie do czasu rozstrzygnięcia przedstawionego wyżej wniosku. W ocenie spółki podjęcie uchwały wymaga zwłaszcza dobro wymiaru sprawiedliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest bezzasadne. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że jego treść stanowi kopię wniosku o wyłączenie sędziego, złożonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Autor zażalenia nie wskazał w nim żadnych okoliczności, jakie miałyby świadczyć o wadliwości postanowienia Sądu pierwszej instancji, a jedynie ograniczył się do powtórzenia swojej argumentacji. Przechodząc zaś do merytorycznej oceny zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo i wyczerpująco uzasadnił postanowienie oddalające wniosek Skarżącej. Sąd wyjaśnił bowiem, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, jaka zapewnić ma rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego. Konieczne jest zatem wskazanie przez stronę domagającą się wyłączenia sędziego konkretnych okoliczności, czy to wymienionych enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a., czy też innych, z których wynika, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być ponadto realna, a nie jedynie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata przez nią zaufania co do obiektywizmu sędziego. W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony (por. np. postanowienie NSA z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt II FZ 397/08, publ. CBOSA). Instytucja wyłączenia sędziego nie może być zatem traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza; A. Kabat w; B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 139). Uznanie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (por. postanowienie NSA z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I OZ 420/12, publ. CBOSA). Celem regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych, itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A 2005, nr 11, poz. 134). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy WSA stwierdził, że Skarżąca nie udowodniła ani nawet nie wskazała żadnej z okoliczności przewidzianych w art. 19 p.p.s.a., które mogłyby skutkować wyłączeniem sędziego od orzekania w sprawie, w związku z czym wniosek ten był bezzasadny. Naczelny Sąd Administracyjny ocenę tę podziela. Powtórzyć należy również za Sądem pierwszej instancji, odnosząc się jednocześnie do drugiego wniosku zawartego w zażaleniu, że zgodnie z tezą powołanej Uchwały, zakres przedmiotowy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Zarówno wojewódzki sąd administracyjny, jak i Naczelny Sąd Administracyjny pozostają związane tezą Uchwały. Wynika z niej, że kwestionowanie prawidłowości powołania sędziego odbywa się w trybie przepisu art. 5a p.u.s.a., dlatego jeśli Skarżąca powzięła wątpliwość co do tych okoliczności, powinna wskazać ten przepis jako podstawę prawną wniosku o wyłączenie sędziego i złożyć go w terminie wskazanym w art. 5a § 4 p.u.s.a. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.