II FZ 712/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 157/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W. R. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2012 r., nr [...], [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 31 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 157/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek W. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 31 października 2013 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych na urzędowym formularzu skarżący sporządził dnia 1 stycznia 2014 r. (data stempla: 2 stycznia 2014 r.). W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz chorobę. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Dochód skarżącego z tytułu renty wynosi 1.300 zł brutto. Wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że: nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synem; syn nie jest zameldowany i nie przebywa w miejscu jego zamieszkania; pozostaje z małżonką w rozdzielności majątkowej małżeńskiej (pomimo, iż przebywa pod tym samym adresem) i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego; mieszkanie stanowi własność żony; nie posiada kont bankowych; nie podał czy małżonka posiada rachunki bankowe, lokaty, konta bankowe; na miesięczne utrzymanie przeznacza ok. 1.359 zł, przy czym na opłaty za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną 200 zł, na koszty leczenia (lekarstwa i dojazdy) ok. 100 zł, spłaca również raty kredytu samochodowego w wysokości 630zł, tj. 50% kredytu na samochód marki Volvo S 80, na wyżywienie przeznacza 300 zł, na opłaty za telefon komórkowy 79 zł, na środki czystości 50 zł; samochód Volvo S 80 kupił na kredyt, pojazd został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym; nie posiada nieruchomości i nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Z uwagi na rozdzielność majątkową nie podał w jakiej wysokości małżonka uzyskuje miesięczne dochody. Nie przedłożył również odpisu umowy majątkowej małżeńskiej, ani odpisu orzeczenia lub umowy o podział majątku wspólnego między małżonkami. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje z żoną separacji sądowej. Referendarz sądowy WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 24 lutego 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 21 marca 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw ww. postanowienie. Postanowieniem z dnia 31 marca 2014 r. Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Zdaniem Sądu, zestawienie ponoszonych przez skarżącego wydatków nie stanowi przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych, zaś spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Sąd wskazał również, że z przedłożonych przez skarżącego informacji nie wynika, kto spłaca drugą połowę raty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu, kto ponosi koszty ubezpieczenia samochodu, koszty zakupu paliwa i jego eksploatacji. Wskazując na treść art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788 ze zm.), dalej: "k.r.o.", Sąd podniósł, że na podjęte rozstrzygnięcie nie ma również wpływu podnoszona przez skarżącego okoliczność, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, zaś wysokość osiąganych przez nią dochodów, jej sytuacja majątkowa i finansowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Sąd zaznaczył również, że skarżący nie przedłożył umowy majątkowej małżeńskiej, nie wyjaśnił również czy wspólny majątek małżonków został podzielony, jeżeli tak to w jaki sposób, nie przedłożył również odpisu umowy lub orzeczenia o podział majątku wspólnego. Końcowo Sąd uznał, że zasadne jest stwierdzenie, że skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, zaś w świetle okoliczności, że wydatki skarżącego przewyższają jego dochód w postaci renty, zasadne jest domniemanie, że strona dysponuje nieujawnionymi w niniejszej sprawie środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. W zażaleniu z dnia 24 kwietnia 2014 r. (pismo zatytułowane "sprzeciw") skarżący powtórzył dotychczasową argumentację w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy, toteż okoliczności stanowiące podstawę faktyczną przyznania wnioskowanych uprawnień procesowych powinny być należycie uprawdopodobnione. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego, istotny jest także stan majątkowy i możliwości płatnicze małżonka osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W skutek zawartego związku małżeńskiego, małżonkowie są zobligowani do udzielania sobie wzajemnej pomocy, także finansowej (por. art. 23 k.r.o.). Należy podkreślić, że obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, iż niezłożenie wszystkich wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, które powinny obrazować również sytuację majątkową małżonki wnioskodawcy, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku przedstawienia wskazanych w wezwaniu dokumentów, na podstawie których byłoby możliwe ustalenie jego możliwości finansowych. Sąd, będąc w zakresie instytucji prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może podejmować decyzji o ich wydatkowaniu, na podstawie niejasnego stanu faktycznego. Same oświadczenia wnioskodawcy, oparte na jego subiektywnych przekonaniach o zaistnieniu przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a niepoparte stosownymi dokumentami źródłowymi (w stosunku do sytuacji majątkowej małżonki) nie mogą stanowić wyłącznej podstawy przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Skoro skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny i pełny całokształtu swojej sytuacji majątkowej, słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że nie uprawdopodobnił on wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy przy tym zaznaczyć, że w treści składanych przez skarżącego pism w toku całego postępowania sądowoadministracyjnego konsekwentnie pomija on wyjaśnienie okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej jego żony. W tym kontekście pozbawione znaczenia są przywołane twierdzenia dotyczące wspólnego gospodarstwa domowego. Bezprzedmiotowe są rozważania, które skarżący czyni względem skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać trzeba, że przedmiot niniejszego postępowania stanowi prawo pomocy w zakresie częściowym i obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych – co wynika z treści złożonego wniosku. Jak stanowi zaś art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Gdyby przedmiotem rozważań była kwestia ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika wespół ze zwolnieniem od kosztów sądowych, podlegałaby ona rozpatrzeniu przez pryzmat art. 165 p.p.s.a., ze względu na wydane już w niniejszym postępowaniu prawomocne postanowienie w tym zakresie. Przeprowadzona w niniejszym postępowaniu zażaleniowym kontrola postanowienia Sądu pierwszej instancji, wykazała, że sąd ten wydając zaskarżone postanowienie nie uchybił przepisom ustawy. To z kolei prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do oddalenia zażalenia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.