II FZ 736/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 22 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. "C." sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 704/14 w zakresie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2015 r. w sprawie ze skargi P. "C." sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 19 marca 2014 r. nr (...) w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2015 r. (sygn. akt I SA/Gd 704/14), w którym odrzucono zażalenie P. C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, spółka) na postanowienie tego Sądu z dnia 13 stycznia 2015 r. o odmowie przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W motywach orzeczenia Sąd podał, że postanowieniem z dnia 3 września 2014 r. przyznał skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, a następnie wyrokiem z dnia 5 listopada 2014 r., oddalił skargę spółki. W piśmie z 2 grudnia 2014 r. skarżąca wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 5 listopada 2014 r. oraz złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Odpis postanowienia został doręczony stronie w dniu 26 stycznia 2015 r. Pismem z dnia 29 stycznia 2015 r. skarżąca złożyła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie, w którym wniosła o jego uchylenie oraz o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata. Pomorska Izba Adwokacka w G. w piśmie z dnia 10 kwietnia 2015 r. zawiadomiła, że pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej został wyznaczony adw. K. B. Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 maja 2015 r. wezwano pełnomocnika strony skarżącej do usunięcia braków formalnych zażalenia z dnia 29 stycznia 2015 r. poprzez nadesłanie podpisanego odpisu zażalenia oraz do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Powyższe zarządzenie zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 27 maja 2015 r. Pełnomocnik w piśmie z 8 czerwca 2015 r. wyjaśnił, że niezwłocznie po otrzymaniu wezwania do usunięcia braków zażalenia podjął bezskuteczną próbę telefonicznego i smsowego kontaktu z przedstawicielem spółki. W związku z powyższym 27 maja 2015 r. przesłał listem priorytetowym pismo z informacją o treści wezwania wraz z kopiami dokumentów na adres spółki. Przy piśmie procesowym z dnia 11 czerwca 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym – 12 czerwca 2015 r.) skarżąca przesłała do Sądu kserokopię zażalenia z dnia 29 stycznia 2015 r. Poinformowała jednocześnie, że wcześniejsze wykonanie wezwania nie było możliwe, gdyż dopiero w dniu 11 czerwca 2015 r. odebrała wezwanie przesłane jej przez pełnomocnika z urzędu. Zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2015 r. Zastępca Przewodniczący Wydziału, w związku z ustaleniem, że skarżąca postanowieniem z dnia 3 września 2014 r. została zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych, uchylił swoje zarządzenie z dnia 19 maja 2015 r. wzywające pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że stosownie do treści art. 47 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła zażalenie w jednym egzemplarzu, a zatem konieczne stało się wezwanie jej do usunięcia braków formalnych zażalenia przez nadesłanie podpisanego odpisu przedmiotowego pisma. Zarządzenie z dnia z dnia 19 maja 2015 r. o wezwaniu pełnomocnika strony skarżącej do usunięcia braków formalnych zażalenia z dnia 29 stycznia 2015 r. doręczono pełnomocnikowi w dniu 27 maja 2015 r. Termin do usunięcia wskazanych braków upływał zatem 3 czerwca 2015 r., tymczasem skarżąca przesłała pismo zawierające kserokopię zażalenia dopiero w dniu 12 czerwca 2015 r. (data stempla pocztowego), a więc po terminie. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik w imieniu spółki wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: art. 176 w zw. z art. 197 § 2 i w zw. z art. 46 p.p.s.a. przez przyjęcie, że zażalenie nie czyniło zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym i wobec nieuzupełnienia jego braków podlegało odrzuceniu, podczas gdy brak w tym zakresie nie uniemożliwiał nadania zażaleniu biegu; art. 178 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 49 p.p.s.a. przez przyjęcie, że skarżąca została prawidłowo wezwana do usunięcia braków formalnych zażalenia; art. 78 Konstytucji oraz art. 173 p.p.s.a. przez uniemożliwienie skarżącej zapoznania się z uzasadnieniem wyroku z dnia 5 listopada 2014 r. i wniesienie od niego skargi kasacyjnej z tego tylko powodu, że do zażalenia nie dołączono odpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne, choć tylko jeden zarzut zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że nie ma racji pełnomocnik skarżącej argumentując, jakoby brak zażalenia w postaci odpisu tego dokumentu był brakiem nieistotnym, którego wystąpienie nie powinno skutkować odrzuceniem środka odwoławczego w przypadku nieuzupełnienia braku w terminie. Tego rodzaju brak formalny pisma jest brakiem istotnym, uniemożliwiającym w świetle art. 49 § 1 w zw. z art. 47 § 1 p.p.s.a. nadanie prawidłowego biegu takiemu pismu. O ile w postępowaniu cywilnym w art. 395 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) istnieje w określonych sytuacjach możliwość rozpoznania zażalenia bez doręczania stronie przeciwnej jego odpisu, to w ustawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidziano takiej możliwości. Obowiązek dołączenia odpowiedniej liczby odpisów zażalenia wynika z art. 47 § 1 w zw. z art. 194 § 3 p.p.s.a., zaś zgodnie z art. 195 § 1 p.p.s.a. akta sprawy wraz z zażaleniem wojewódzki sąd administracyjny przedstawia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu po doręczeniu zażalenia pozostałym stronom. Problem braku formalnego w postaci nieprzedłożenia odpisów wnoszonych do sądów administracyjnych pism procesowych był przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13, w której – koncentrując się na braku przedłożenia odpisów skargi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym – stwierdzono, że (1) niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd; (2) złożenie przez skarżącego wymaganych odpisów skargi po upływie wyznaczonego terminu, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a, ale przed odrzuceniem skargi, oznacza, że skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Wskazana uchwała w swojej sentencji zawiera wykładnię art. 49 § 1 i art. 47 § 1 p.p.s.a., która znajduje zastosowanie także w rozpoznawanej sprawie, w myśl której nieprzedłożenie wymaganych przez art. 47 § 1 p.p.s.a. odpisów wniesionego pisma (m.in. zażalenia) jest brakiem istotnym, tj. takim, który uniemożliwia nadanie danemu pismu dalszego prawidłowego biegu (por. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2015 r., II FZ 1988/14). Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 178 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 49 p.p.s.a. przez przyjęcie, że skarżąca została prawidłowo wezwana do usunięcia braków formalnych zażalenia. Jak wynika z akt sprawy oraz treści zaskarżonego postanowienia, pełnomocnik został w imieniu skarżącej wezwany do nadesłania "podpisanego odpisu zażalenia". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie żądanie było nieuprawnione i mylące. Jak bowiem stanowi art. 47 § 2 p.p.s.a., odpisami w rozumieniu § 1 mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej. Podpisany odpis pisma jest natomiast niczym innym jak oryginałem, a obowiązku doręczenia drugiego oryginału przepisy p.p.s.a. na stronę nie nakładają. W realiach tej sprawy wezwanie Sądu doprowadziło do sytuacji, w której pełnomocnik dysponując kserokopiami akt sprawy (sporządzono je na wniosek pełnomocnika 23 kwietnia 2015 r., a wezwanie do doręczenia podpisanego odpisu zażalenia doręczono pełnomocnikowi 27 maja 2015 r.) nie wysłał do Sądu uwierzytelnionej kopii zażalenia, ponieważ Sąd w wezwaniu nakazał mu doręczenie "podpisanego odpisu zażalenia". Dlatego też pełnomocnik przesłał do spółki wezwanie informując ją, by stosowny ‒ podpisany ‒ odpis zażalenia wysłała do Sądu albo dostarczyła go do kancelarii. W konsekwencji z uwagi na fakt, że skarżąca została błędnie wezwana do uzupełnienia braku formalnego zażalenia, brak było podstaw prawnych do zastosowania rygoru wskazanego w wezwaniu. Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że nie są istotne dla tej sprawy okoliczności związane z trudnościami, jakie napotkał pełnomocnik w kontakcie z mocodawcą. Skarżąca występując o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu winna mieć świadomość, że taki kontakt powinien nastąpić niezwłocznie i że powinna się go spodziewać. Nieodbieranie przez nią telefonów czy niepodejmowanie kierowanej do niej korespondencji było działaniem w sferze własnego ryzyka. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. W odniesieniu do wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wyjaśnić należy, że stosownie do art. 250 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się za wykonane zastępstwo prawne, co oznacza, że następuje to po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie i przez wydanie odrębnego postanowienia przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny (por. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FPS 3/13; postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2014 r., sygn. akt II FSK 1864/14; wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1412/04, publik.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).